آسیب های کمری

آسیب های کمری

آسیب‌های کمری ناشی از بلند کردن دستی بار، پدیده‌ای رایج در صنعت است . طبق آمار سال 1982 وزارت کار آمریکا، 20 درصد از کل آسیب‌های ناشی از کار و نزدیک به 25 درصد از کل غرامت سالیانه پرداختی به کارگران ، ناشی از آسیب‌های کمری است . هزینه سالیانه غیبت‌های ناشی از کمردرد و آسیب‌های کمری در انگلستان (آمار سال 198 نزدیک به 3 میلیارد پوند است.

بلند کردن و خم شدن، تنها به وجود آورنده یک سوم آسیبهای کمری است و بقه آن مربوط به سایر فعالیتهای کارگر است. خطرناکترین حرکت در بلند کردن دستی بار عبارت است از «پیچش و چرخشی» (‌به همراه بار) که در پی خم شدن صورت بگیرد، چون در این حالت یک نیروی گشتاور بسیار بزرگی بر ستون فقرات فرد وارد آمده که باعث ایجاد آسیب‌های کمری می‌شود.

مسأله‌ اساسی در بلند کردن بار این است که «نیروی ناشی از بار بلندشده ، در ستون مهره‌ها 10 برابر می‌شود». ستون فقرات انسان از 24 مهره و یک استخوان بزرگ گوه مانند در انتها، که خاجی نامیده می‌شود تشکیل شده است. میان هر جفت از مهره‌ها ، صفحه‌ای به نام صفحه میان مهره‌ای یا همان دیسک (Disk) وجود دارد که به عنوان جاذب ضربه عمل می‌کند. در بالای استخوان خاجی، پنج مهره کمر واقع شده است که به صورت L1 تا L5 شماره‌گذاری شده‌اند . دیسک انتهایی که میان مهره‌های L5، L4 قرار دارد، بیشترین آسیب‌های کمری را متحمل می‌شود. صفحه میان مهره‌ای یک لایه بیرونی دارد که درون آن از مایعی ژلاتین مانند ، پر شده است. با افزایش سن و همچنین با رویارویی با حمل دستی بار، شکاف‌هایی در سطح صفحه میان مهره‌‌ای گسترش می‌یابد و اگر فشار زیادی به آن وارد بیاید، خطر پارگی این صفحه وجود خواهد داشت. در این حالت مایع میان مهره‌ای با فشار از لایه بیرونی گذشته و بر اعصاب مجاور ستون مهره‌ها فشار وارد می‌کند. این آسیب بسیار جدی و طولانی مدت است.

در بسیاری از کشورها، دستور کار و استانداردهایی وجود دارد که بلندکردن بار در محیط کار را محدود می‌سازد. منظور از این کار، کاهش کمردرد و آسیب‌های ناشی از کار است. ضمناً باید به این نکته نیز توجه کرد که مقدار بار، باید با میزان توانایی فرد متناسب باشد، چون توانایی همه انسانها به یک اندازه نیست.

سه دستور کار مهم در دنیا برای بلندکردن بار

حمل ارگونومی بار

سه دستور کار مهم در دنیا برای بلندکردن دستی بار وجود (در اینجا جای خالی یک دستورالعمل بومی درایران با توجه به شاخصه‌های آنتروپومتری به چشم می‌آید)

1. دستور کار معادله‌ای NIOSH (انجمن ملی و بهداشت شغلی آمریکا): در این معادله، سه مؤلفه بیومکانیکی، فیزیولوژیک و روانی – جسمانی، در نظر گرفته شده است که معادله براساس آنها نوشته شده است.
2. مهمترین مؤلفه تعیین وزن بارهای سنگینی که بوسیله کارگران از زمین بلند می‌شود، مؤلفه بیومکانیکی است. این مؤلفه، بر مبنای محاسبه نیروی فشارنده در صفحه میان مهره‌ای L5/S1 استوار است. فشار سوخت و سازی بدن و خستگی ماهیچه‌ای، که ممکن است بار یا وزنه و حمل آن در ارتفاع کمر، یعنی در ارتفاع حدود 75 سانتی‌متری از سطح زمین، راحت‌ترین وضعیت را ایجاد می‌کند.
3. مؤلفه سوم، پذیرش بلندکردن بار از سوی کارگران برپایه داوری ذهنی آنها، می‌پردازد. در معادله‌ NIOSH، برای محاسبه «حد وزن توصیه شده RWL» ، ارتباطی میان سه مؤلفه یاد شده ایجاد شده است.

RWL=LC×(HM×VM×DM×AM×FM×CM)

LC یا ثابت بار، برابرkg23 یا ib 51 (پوند) است. HM ضریب افقی، VM ضریب عمودی، DM ضریب فاصله، AM ضریب عدم تقارن بار، FM ضریب تکرار حرکت و CM ضریب جفت شدن دست است.

هر کدام از ضرایب طبق جداول یا روابط خاصی و با توجه به شرایط کار قابل دسترسی است.

دستور کار جامعه اروپا

جامعه اروپا نیازهای کیفی حمل و نقل دستی بار را برای شرایطی که خطر بروز آسیب‌های کمری برای کارگران وجود دارد، فرموله کرده است.
این دستور کارها، کارفرمایان را ناگزیر می‌سازد که ایستگاه‌های کار را به گونه‌ای طراحی کنند که حمل ونقل دستی بار به فعالیتی تقریباً ایمن تبدیل شود.

بلندکردن دستی بار در انگلیس

کمیسیون بهداشت و ایمنی انگلستان دستور کارها را، برای بلندکردن بار، به شمار کمتر از یکبار در هر دقیقه و در شرایط وجود بار با ثباتی که به راحتی به چنگ گرفته می‌شود و نیز وضعیت بدنی راست و مستقیم، بدون چرخش تنه (شرایط مطلوب) تدوین کرده است. البته دراین سیستم برای بلندکردن بار در حالت خمیده و یا چرخیده نیز ضریب‌های تصحیح وجود دارد. مثلاً‌ برای خمش 90 درجه ضریب تصحیح 2/1 در وزن بار ضرب می‌شود و برای چرخش 90 درجه ، وزن بار باید به میزان 20 درصد کاهش یابد.

امکان استفاده از ابزارهای حمل‌ونقل در بسیاری از فعالیت ها مانند دریافت، آزمایش و بررسی، بسته‌بندی، انبارش و.. وجود دارد. این عمل باعث آسیب‌رسانی کمتر به بدن و مخصوصاً ستون مهره‌ها و دیسک‌ها می‌شود.

طراحی ابزار دستی

ارگونومی ابزار دستی

ابزارهای دستی نیرو را متمرکز کرده و در کارهایی مانند بریدن، خرد کردن، تراشیدن و سوراخ کردن ، انسان را یاری می‌دهند.
ابزارهای دستی باید :

1. برای کار موردنظر، مناسب باشد.
2. با استفاده‌کننده و دست او تناسب داشته باشد.
3. هنگام استفاده، موجب آسیب استفاده‌کننده نشود.

اساساً دو نوع «چنگش قدرتی» و «چنگش ظریف» وجود دارد.

در چنگش قدرتی ، مشت گره می‌شود: به گونه‌ای که چهار انگشت یک دست، در یک سمت و شست بر روی آنها قرار می‌گیرد. این چنگش خود به دو نوع نیروی موازی با ساعد (مانند گرفتن اره) و نیرو با زاویه، نسبت به ساعد (مانند گرفتن پیچ گوشتی) تقسیم می‌شود.

همچنین چنگش ظریف نیز به دو بخش تقسیم می‌شود: چنگش ظریف درونی که در آن ابزار در درون دست گرفته می‌شود ، مانند گرفتن چاقوی غذاخوری و چنگش ظریف بیرونی که در آن ابزار میان شست، انگشت سبابه و انگشت میانی گرفته می‌شود، مثل دردست گرفتن قلم.

شمار بسیار اندک از ابعاد بدن انسان همانند اندازه‌های دست چپ و راست دارای اختلاف بزرگی با هم هستند. در واقع صدک پنجم محیط دست در مردان برابر با صدک پنجاهم آن در زنان است. ابزارهای که برای افراد راست دست طراحی می‌شود. شرایطی نامناسب برای افراد چپ دست فراهم می‌کند. مطلوب این است که ابزار دستی به گونه‌ای باید طراحی شود که برای هر دو گروه مناسب باشد. مثلاً باید از حک کردن شیار انگشتان بر روی دسته ابزار خودداری کرد چون این شیارها برای مبنای راست و یا چپ دست بودن حک می‌شوند.

ارزیابی پوسچر

ارگونومی – ارزیابی پوسچر

آسیب‌های کمری ، مفصلی، دست ، بازو، شانه و گردن، در اثر وضعیت نامطلوب بدنی، پدیدار می‌شوند . یکی از اختلالات ارگونومیکی «اختلالات اسکلتی – عضلانی یا (WMSDS (Work related Musculoskeletal Disorders» بوده که از نوع بیومکانیکی است.

از دید سازمان OSHA (انجمن ایمنی و بهداشت حرفه‌ای آمریکا)، هدف عمده از اقدامات ارگونومیکی ، پیشگیری از اختلالات WMSDS است. برای این مهم از شیوه‌های متعددی برای ارزیابی و جلوگیری از آن وجود دارد.

همانطور که می‌دانید، آسیب یا اختلال متفاوت است. اختلال یعنی بدکار کردن بافت یا اندام که ممکن است بدون برهم خوردگی مکانیکی بافت یا اندام مربوطه باشد.

گفتنی است که پوسچر عبارت است از استقرار اعضاء و اندام‌های بدن در فضا، انجام کار با پوسچر نامناسب منجر به فشار وضعیتی، خستگی و درد می‌شود به طوری که فرد ممکن است مجبور به ترک کار شده و به استراحت بپردازد . پوسچر بدن هنگام کار باید براساس رابطه میان ابعاد بدن، ابعاد وسایل وناگون موجود در ایستگاه کار و نوع طراحی ایستگاه کار، تعیین و برنامه‌ریزی شود.

نوبت کاری

نوبت کاری و مشکلات آن

هرگونه فعالیتی که بیرون از دریچه زمانی کار روزانه صورت بپذیرد، نوبت کاری عنوان می‌شود . نوبت کاری پدیده اجتماعی نوینی نیست. در روم باستان نیز برای کاهش حجم رفت و آمد و جلوگیری از بسته شدن گذرگاه ها و همچنین دور ماندن محموله‌ها از چشم راهزنان، حمل و نقل مواد و کالاها، الزاماً در شب انجام می‌پذیرفت . گسترش نوبت کاری در جوامع امروزی، عمدتاً به دلایل زیر صورت می‌پذیرد:

1. فرایندهای صنعتی: ‌نمی‌توان بسیاری از صنایع نوین، مانند نیروگاه های برق، صنایع فولاد و… را در شب متوقف کرد.
2. فشارهای اقتصادی: شرکتها و کارخانه‌ها اغلب ترجیح می‌دهند به صورت دو یا سه نوبت کاری کنند به دلیل اینکه ماشین آلات بسیار گران‌قیمت بوده و نمی‌توان تعداد آنها در شیفت روز زیادتر کرد.
3. نیازهای بخش های خدماتی: در بخش های خدماتی مثل بیمارستان‌ها، نیروی انتظامی، غذاخوری‌ها، ایستگاه های برق و… شرایط ایجاب می‌کندکه در سراسر شبانه‌روز خدمت رسانی شود. مشکلات فیزیولوژیک اصلی در رابطه با نوبت کاری، تغییرات الگوی 24 ساعته بدن است.

نقش هورمون‌های بدن

دو نوع هورمون در بدن وجود دارد یکی هورمون کورتیزول است که دراوقات روشن روز در خون بدن زیاد شده و باعث افزایش فعالیت سلول‌های مغزی می‌شود که در نتیجه سطح هوشیاری فرد را بالا می‌برد و دیگری هورمون ملاتونین است که هورمون القاء‌کننده خواب است و برعکس هورمون قبلی، مقدار آن در اوقات تاریک شب در خون زیاد می‌شود. مقدار این هورمون ها متناسب با ریتم درجه حرارت بدن در خون تغییر می‌کند. در کارهای شیفتی به علت مبارزه شخص با این روند طبیعی بدن باعث ایجاد مشکلات عدیده‌ای برای او می‌شود. ضمن اینکه معمولاً اکثر فجایع صنعتی دنیا در شیفت شب اتفاق افتاده است که به عنوان مثال به حادثه نیروگاه اتمی چرنوبیل روسیه و آتش‌سوزی بزرگ «فلکس‌پرو» در انگلستان 1960 میلادی می‌توان اشاره کرد.

یکی دیگر از عوامل فیزیولوژیکی بدن که ممکن است در اثر shift work دچار اختلال ‌شود «تنظیم ساعات بیولوژیک بدن» است.

فرض کنید شخصی می‌خواهد در ساعت 18، از پاریس به نیویورک سفر کند . اختلاف وقت محلی و همچنین مدت زمان مسافرت هوایی بین دو شهر حدود 6 ساعت است. به مطالب زیر توجه کنید:

1. وقت محلی در پاریس در هنگام شروع مسافرت: 18
2. وقت محلی در نیویورک در هنگام شروع مسافرت : 12
3. وقت ساعت بیولوژیک بدن در هنگام شروع مسافرت: 18
4. وقت محلی در پاریس در هنگام اتمام مسافرت: 24
5. وقت محلی در نیویورک در هنگام اتمام مسافرت: 18
6. وقت ساعت بیولوژیک بدن در هنگام اتمام مسافرت: 24

با توجه به دو آیتم آخر مشخص است که ساعت بدن دچار یک اختلاف فاز 6 ساعته با مقصد می‌شود. این اختلاف فاز باعث وجود مشکلات عدیده‌ای در اندام‌های بدن و مخصوصاً بخشهای دستگاه هاضمه می‌شود. درهنگام برگشت از نیویورک به پاریس به دلیل اینکه ساعت بیولوژیک بدن اساساً تمایل به کند کار کردن دارد، این اختلاف فاز به 5 ساعت تقلیل می‌یابد که بالطبع مشکلات کمتری بوجود می‌آورد. طبق همین اصل چرخش روبه جلوی شیفت‌ها در نوبت کاری (به صورت صبح، عصر، شب) مناسب‌تر از چرخش روبه عقب آن است.

با توجه به آنچه که گفته شد برخی انسانها برای تطابق با نوبت کاری مناسب‌تر از بقیه هستند که طبق عوامل گوناگونی این نتیجه به دست می‌آید. مثلاً افراد شب‌گرا یا جغدان شب (کسانی که بیشترین فعالیت را در شب و اواخر آن دارند) برای نوبت کاری مناسب‌ترند تا افراد بامدادگرا یا چکاوک‌های روز!

منبع : هفته نامه پیک برق

حتما بخوانید:

⇐  کتاب آسیبهای ارگونومیک ناشی از کار در حرفه دندانپزشکی

⇐  آسیب های اسکلتی-عضلانی و ریسک فاکتورهای مربوط به آن در محیط کار دفتری

⇐ اختلالات آسیب های تجمعی (CTDs)

⇐ گروههای آسیب پذیر در صنایع و محیط های کاری