مدیریت ریسک در HSE

تعریف ریسک

تعاریف بسیاری در مراجع علمی برای مفهوم ریسک وجود دارد. اما مولفه های ثابت در تمامی مراجع احتمال وقوع و شدت پیامد مخاطره است که ریسک را تشکیل میدهد.

ریسک = احتمال وقوع × شدت پیامد

ریسک در زبان عرف عبارت از خطری است که به علت عدم اطمینان در مورد وقوع حادثه ای در آینده پیش می آید و هرچه این عدم اطمینان بیشتر باشد اصطلاحا گفته می شود ریسک زیادتر است.در مراجع علمی مدیریت بلایا این عنوان شده است که ریسک در جایی که آسیب پذیری و مخاطره توامان وجود دارند معنی می دهد.برای مثال اگر زلزله ای در کویر رخ دهد به علت وجود مخاطره و عدم وجود آسیب پذیری ریسک محسوب نمی شود.ضمنا در اکثر تعاریف ریسک موضوع آسیب پذیری و ظرفیت،بسیار مغفول مانده است.به همین دلیل در مدیریت بلایا ریسک به شرح ذیل عنوان شده است:

طبق فرمول فوق هر اندازه که آسیب پذیری بیشتر و ظرفیت های موجود کمتر باشد عدد ریسک بزرگتر خواهد شد.در نتیجه با کاهش آسیب پذیری و افزایش ظرفیت های موجود میتوان در کاهش ریسک موفق بود.

مفاهیم ریسک

1. ریسک احتمال وقوع رخدادی است
2. ریسک همواره یک مفهوم منفی دارد
3. ریسک ممکن است برای دامنه ای از وضعیت های منفی به شرح زیر به کار رود:

• احتمال اینکه یک مخاطره وجود داشته باشد یا در حال رخ دادن است.
• احتمال اینکه یک مخاطره به یک حادثه تبدیل شود.
• احتمال اینکه یک حادثه به سلامت افراد آسیب بزند
• احتمال اینکه آسیب به یک بلا تبدیل شود
• ریسک کل یا احتمال اینکه بلا رخ دهد

4. ریسک ممکن است مبنای عینی یا ذهنی داشته باشد.
5. ریسک چند عاملی است.
6. ریسک با آسیب پذیری افزایش می یابد.
7. ریسک با قابلیت مدیریت کردن کاهش می یابد.

با توجه به این تعاریف مفهوم ریسک ۵ جزء دارد:

1. مخاطره
2. حوادث
3. پیامد نامطلوب حوادث
4. عدم قطعیت (عدم اطمینان)در مورد اینکه آن واقعه نامطلوب رخ خواهد داد یا خیر (احتمال).
5. استنباط (درک) در خصوص همه موارد فوق.

تعاریف کیفی ریسک

 تعاریف کمی ریسک

تجزیه و تحلیل ریسک

تکنیکی است جهت تعیین و ارزیابی مولفه هایی که ممکن است موفقیت یک پروژه یا دستیابی به یک هدف را به مخاطره بیاندازند. این تکنیک همچنین به تعیین راهکارهای پیشگیرانه برای کاهش احتمال وقوع مولفه های مربوط و تعیین اقدامات متقابل در زمان وقوع آنها کمک می کند.

ارزیابی ریسک Risk Assessment

محاسبه ریسک است. ریسک در واقع تهدیدی است که نقاط آسیب پذیر را مورد بهره برداری قرار داده و می تواند موجب وارد شدن آسیب و خسارت به یک دارایی شود. الگوریتم ریسک، ریسک را بعنوان تابعی از دارایی ها، تهدیدات و آسیب پذیری‌ها و ظرفیت محاسبه می کند. ریسک کلی برای یک شبکه برابر با مجموع ریسک اجزاء آن است.

انواع ریسک از دیدگاه های مختلف

سه نوع کلی از ریسک موجود در ایجاد و مدیریت یک سیستم مدیریت عبارتند از:

• ریسک ذاتی
• ریسک باقیمانده
• ریسک قابل قبول

ریسک ذاتی: سطحی از ریسک است که در پیاده سازی سیستم مورد نظر به صورت بالقوه وجود دارد و باید برای کاهش آن چاره ای اندیشید.

ریسک باقیمانده: سطحی از ریسک است که علی رغم ایجاد عوامل کنترلی و سعی در کاهش ریسک هنوز وجود دارد.

ریسک قابل قبول: سطحی از ریسک باقیمانده است که اگر چه وجود دارد، اما مانعی جدی بر سر راه رسیدن به اهداف و یا ماموریتهای سازمان ایجاد نمی کند.

در برخی منابع مدیریت ریسک، ریسک در دو نوع اصلی ارائه شده است:

ریسک واقعی: ریسکی است که در آن احتمال زیان وجود دارد ولی احتمال سود وجود ندارد مانند احتمال تصادف با اتومبیل، این نوع ریسک همیشه ناخوشایند است.

ریسک سوداگرانه: در این نوع ریسک علاوه بر شانس خسارت (زیان)، شانس سود هم وجود دارد. مانند توسعه کارخانه، این نوع ریسک دارای جنبه‌هائی از جذابیت نیز هست.

در طبقه بندی دیگری ریسک به سه سطح پائین، متوسط و بالا تقسیم شده است که این مدل ارتباط مستقیم با ظرفیت سازمان دارد.کما اینکه وجود یک ریسک در یک سازمان میتواند ریسک بالا باشد در حالیکه همین ریسک در سازمان دیگر ریسک پایین تلقی گردد.

همچنین استاندارد ISO 31000 ریسک را به سه دسته ذیل تقسیم میکند:

ریسک استراتژیک: پیش بینی عدم قطعیت ناشی از دگرگونی های داخلی و محیطی و اثر آنها بر راهبردها و اهداف سازمان در جهت اتخاذ تصمیمات صحیح و به موقع برای حصول اطمینان از دستیابی به اهداف پیش بینی شده می باشد.

مراحل ارزیابی ریسک استراتژیک

ریسک  HSE: شامل ریسک های بهداشتی، ایمنی و محیط زیستی می شود.

عناصر اصلی ارزیابی ریسک HSE شامل ۴ بخش عمده است. این ۴ بخش محتوا، فعالیت، شرایط و پیامد است.

الف-محتوا همان محل انجام فعالیت است که میتواند شامل محل کارگاه یا خارج از کارگاه باشد.

ب- فعالیت وظیفه ایست که فرد انجام میدهد که میتواند به مراحل کوچکتر نیز تقسیم شود.

ج- شرایط کار به منظور به هم پیوستن وضعیت هایی است که میتواند به ریسک منجر شود.

د- پیامد نتیجه نهایی ریسک قلمداد میشود.

ریسک مالی و بیمه ای: شامل ریسک های مالی و سرمایه گذاری و همچنین مدیریت ریسک در صنعت بیمه می شود.

نمونه مراحل مدیریت ریسک hse

 مدیریت ریسک

مدیریت ریسک فرآیند شناسایی، ارزیابی و کنترل ریسک های اتفاقی بالقوه ای است که مشخصا پیشامدهای ممکن آن، خسارت یا عدم تغییر در وضع موجود می باشد. مدیریت ریسک یک سازمان را قادر می سازد که به نحو بهتری ریسک های متداول فعالیت خود را اداره نماید. مدیریت ریسک، ریسک ها را به وسیله کنترل آنها و تامین مالی خسارتهایی که به رغم تلاشهای کنترل خسارت اتفاق افتاده اند، اداره می کند.

سازمانها در هر شکل و اندازه باشند، همواره با عوامل داخلی و خارجی مختلفی مواجه هستند که موجب عدم اطمینان ایشان در دستیابی به اهداف تعیین شده می شود. کاهش این عدم اطمینان هدف مدیریت ریسک در سازمان است.

استاندارد مدیریت ریسک ISO 31000 نظام یکپارچه مدیریتی موثری را در تعیین اهداف به دستیابی شده و در اتصال با معیارهای ریسک تعیین شده سازمان مشخص می کند. این نظام یکپارچه مدیریتی به شرح ذیل می باشد:

• شناسایی
• تحلیل
• ارزیابی
• کنترل
• کاهش ریسک
• ارزیابی مجدد اثربخشی

ریسک می تواند منفی باشد و تهدید برای دارایی های سازمان های سازمان باشد و یا مثبت باشد و یک فرصت برای بهبود و ارتقا. برخی مزایای برقراری موثر این استاندارد در سازمانها عبارتند از:

• بهبود کنترل‌ها
• به حداقل رساندن خسارات
• افزایش یادگیری سازمانی
• افزایش ماندگاری سازمان
• بهبود حاکمیت سازمانی
• تقویت مدیریت پیشگیرانه
• افزایش احتمال تحقق اهداف
• شناسایی بهتر فرصت‌ها و تهدیدها
• افزایش اثر بخشی و کارآیی عملیات
• بهبود اطمینان و اعتماد طرف‌های ذینفع
• بهبود پیشگیری از خسارت و مقابله رویدادها
• ایجاد مبنای صحیح برای تصمیمات سازمانی
• ارتقای گزارشات اجباری و اختیاری به نهادهای مرتبط
• استفاده مطلوب‌تر از منابع تخصیص یافته برای کاهش ریسک
• افزایش آگاهی سازمان نسبت به شناسایی و حل و فصل ریسک‌ها
• انطباق با الزامات قانونی و حقوقی و استانداردهای بین المللی مرتبط

فواید مدیریت ریسک

مدیریت ریسک عمل مهمی است که اگر به موقع طی فعالیت یک پروژه آغاز شود میتواند سودمند بوده و ابزار قدرتمندی برای شناسایی زودهنگام ضعف‌ها باشد تا تیم مدیریت بتواند برنامه‌های عملیاتی را جهت اداره کردن ریسک‌ها سازماندهی کرده و از تبدیل شدن آنها به مساله‌ای بزرگ در آینده جلوگیری کند و به این ترتیب، پاسخ پیشگیرانه شما نسبت به مسائل بالقوه به جای واکنش نسبت به مسائل و مشکلات آینده می‌تواند صرفه‌جویی در پول و زمان را به همراه داشته باشد.

ماهیت و اثر ریسک

اثر ریسک ها می‌تواند کوتاه‌مدت، میان‌مدت و یا بلندمدت باشند. با این دیدگاه سه نوع ماهیت متفاوت برای ریسک تعریف می‌شود.

۱ – ریسک کوتاه مدت: این نوع ریسک به ریسک ناشی از عملیات و فعالیت‌ها مرتبط است.

۲ – ریسک میان مدت: این نوع ریسک به تاکتیک‌های سازمان مرتبط است.

۳ – ریسک بلند مدت: این نوع ریسک به استراتژی‌های کلی سازمان مرتبط است.