خطرات مکانیکی و حفاظ گذاری

خطرات مکانیکی و حفاظ گذاری

 

ایمنی ماشین آلات و خطرات مکانیکی :

تعریف ماشین :
ماشین، مجموعه ای از قطعات متحرک و ثابت می باشد که این مجموعه بر روی فریم (قاب) قرار است. از بعد ایمنی، ماشینهای ناقص به ماشین هایی گفته می شود که دارای یک یا مجموعه ای از خصوصیات زیر باشند.

1- ماشین تاقص (ناایمن) به ماشینی گفته می شود که منطقه عملیاتی آن فاقد یکی سیستم ایمنی یا حفاظ باشد.

تعریف منطقه عملیاتی : در ماشین ، منطقه عملیاتی منطقه ای است که ماده ای به یک فرم وارد و به فرم دیگر خارج می شود . بعنوان مثال در ماشین خم کن ورقه ای فلزی با ضخامت های مختلف از یک طرف بصورت یک پارچه وارد شده و پس از خم دار شدن خارج می شوند ، یا در ماشینهای برش ورق ( آهنبر) ورق آهن وارد می شود و پس از تکه تکه شدن به فرم های مختلف خارج می شود و یا در ماشین تراش قطعه یا میلگردی به صورت استوانه بسته میشود و پس از مخروطی شدن و یا دندانه دار شدن خارج میگردد و یا در پرس ها ، ورق فاقد شکل در زیر سمبه یا در قالب که در زیر سمبه قرار می گیرد، و به فرمی از فرمها درمی آید.

2- ماشین ناقص (ناایمن) ماشینی است که سیستم انتقال نیرو در این ماشین در معرض تماس باشند. (انواع چرخ ها، تسمه ها، پولی ها، شفت های در حال چرخش، و نظایر آن)

3- ماشینی ناایمن است که سیستم ترمز اضطراری در مواقع لزوم نداشته باشد. ( سیستم ترمز اضطراری سیستمی است که می تواند در هنگامی که اپراتور بخواهد با فشار دادن سوئیچ ها یا اهرم های پدالی شکل توسط دست یا پا قسمت متحرک ماشین را در کسری از ثانیه متوقف نماید .)

4- ماشینی ناایمن است که دارای لبه های تیز و برنده باشد.

5- ماشینی ناقص است که سیستم روغن رسانی آن بجای یک مخزن چند مخزن باشد.‌

6- ماشین ناایمنی است که یکی آلودگی های شیمیایی یا فیزیکی را دارد یا خطرات دیگری را تولید می کند مانند گرمای بسیار زیاد, دود, صدای زیاد

7- ماشین ناایمن است که نسبت به ماشین های مشابه خود از شکل نامنظم هندسی و خیلی بزرگ باشد. وسیله Compact باشد. هر چه از نظر ایمنی فضای کمتر وسیله اشغال کند فضای بیشتری برای کارگر بوجود می آید و مانور دستگاه بیشتر می شود.

8- ماشینی ناقص است که نور را منعکس می کند و سطوح صاف و صیقلی درخشان نداشته باشد. چون باعث کوری لحظه ای شده و همین لحظه کافیست تا حادثه بوجود بیاید.

9- ماشینی ناقص که از سکوهای مخصوص جهت بالا رفتن از ماشین و انجام عملیات بار دهی برخوردار نباشد.

خطرات مکانیکی :

خطرات مکانیکی ، از انواع خطرات هستند که بخاطر حرکت و نیرو متمایز شده اند. خطرات مکانیکی به انواع زیر تقسیم شده اند .

• خطر مکانیکی سقوط
• خطر مکانیکی پرتاب
• خطر مکانیکی گیرایش
• خطر مکانیکی له شدگی
• خطر مکانیکی سطوح داغ و سرد
• خطر مکانیکی
• خطر مکانیکی برش

خطر مکانیکی سقوط :

در خطر سقوط ، اجسام تحت تاثیر نیروی جاذبه زمین با انرژی کافی از طبقات بالاتر به پایین سقوط می کنند و مسلما پس از برخورد به دیگر اجسام یا اشخاص سبب آسیب خواهند شد. امروزه بسیاری از عملیات در صنایع وجود دارد که خطر مکانیکی سقوط ، مشکلی حل نشدنی برای آنها شده است بعنوان مثال در صنایع ساختمانی ( ساخت ساختمان های بلند، سدسازی، تونل سازی، پل سازی و معادن ) و همچنین در سیستم حمل و نقل ( حمل و نقل توسط لیفتراک برقی و یا بنزینی، حمل و نقل دستی ، حمل و نقل توسط جرثقیل های سقفی ) خطر سقوط بیشتر مشاهده می شود .

راه حل :
استفاده از انواع کلاه های حفاظتی، انواع نرده کشی ها، محصور کردن، استفاده از تابلو و علایم هشدار دهنده، انواع کمربندهای ایمنی و آموزش به پرسنل

خطر مکانیکی پرتاب :

در این خطر ، اجسام ریز و درشت و یا قطعات درشت کوچک با انرژی زیادی به اطراف پراکنده می شوند و در مسیر خود می توانند پس از برخورد با اشخاص و یا دیگر اجسام ، آسیب و خسارت برساند. عملیاتی که این خطر بیشتر دیده می شود عبارتند از: سنگ زنی و سنگ کاری، عملیات جوشکاری، برشکاری، تراشکاری، پولیش کاری، سوهان کاری، برش فلزات توسط گاز استیلن

راه حل : ایزولاسیون

خطر مکانیکی گیرایش :

این خطر مکانیکی وقتی بوجود می آید که یک جسم در حال حرکت و دیگری ثابت ، یا هر دو متحرک دارای لبه های تیز و سطوح خشن که قابلیت گرفتن پوست دست و یا لباس و یا چنانچه اپراتور دارای دستبند یا ساعت و یا انگشتر داشته باشد می تواند این خطر را برای اپراتور بوجود آورد. خطر مکانیکی گیرایش ممکن است خود به تنهایی چندان خطرناک نباشد اما این امکان را دارد که شخص را به دیگر خطرات سوق دهد . مثالهایی که در رابطه با خطر مکانیکی گیرایش میتوان نام برد عبارتند از :

1. شفت در حال گردش : یا محورهای در حال چرخش در حالی که دارای لبه های تیز و یا سطوح خشن باشد این توانایی گرفتن های ناگهانی را دارد از این نظر توصیه می شود که اپراتور در هنگام کار ماشین هایی که دارای قسمت های گردان است از پوشیدن لباس های آستین بلند خودداری کند و یا از کشهای مخصوص جهت بستن آستین استفاده نماید یا آستین خود را بالا بزند و از پوشیدن پیراهن یا روپوش گشاد و یا احتمالا شال گردن و یا کراوات یا دستمال گردن ، مو و ریش بلند خودداری شود.
2. خار داخل یک شفت در حال گردش
3. نوار نقاله یا تسمه در حال گردش
4. کوپلینگ های در حال گردش

عملیاتی که در صنعت دارای خطر مکانیکی گیرایش می باشند متنوع و زیاد می باشد لیکن بعضی از آنها را بصورت زیر نام می بریم :

• عملیات سوراخکاری توسط ماشین های دریل
• تراشکاری در ماشین تراش ( منطقه سه نظام و قطعه بسته شده به سه نظام )
• عملیات فرزکاری

خطر مکانیکی له شدگی :

این خطر توسط دو جسم متحرک بوجود می آید که یکی از اجسام ممکن است ثابت و دیگری متحرک یا هر دو متحرک باشند به نحوی که جسم متحرک تا فاصله 2 تا 12 اینچی به جسم ثابت نزدیک شود یا دو جسم تا فاصله 2 الی 12 اینچی به یکدیگر نزدیک می شوند لیکن دو جسم به نقطه تماس نمیرسند. حال چنانچه بازو و یا ساق پا و یا دیگر اعضای بدن در فاصله بین این دو جسم قرار گیرد ، امکان له شدگی وجود دارد . له شدگی در ماشین هایی مشاهده می شود که آن ماشین دارای میز متحرک افقی می باشد یا بعبارت دیگر دارای حرکت رفت و برگشتی می باشد . مثل ماشین صفحه تراش . حال چنانچه فاصله بین انتهای کورس حرکت برگشتی میز با دیوار مجاور و یا با ماشین مجاور در نظر گرفته نشده باشد امکان له شدگی بین میز و دیوار چنانچه شخصی در این فاصله باشد، وجود دارد .

خطر مکانیکی سطوح داغ و سرد :

این خطر مکانیکی را عامل شوک نیز می نامند یعنی فرد بطور ناگهانی دچار شوک می شود و ممکن است آسیب ببیند . سطوح داغ یا سرد ممکن است خود به تنهایی چندان خطرناک نباشد اما شخص را به دیگر خطرات سوق می دهد سطوح داغ مثل : صفحات ناشی از عملیات جوشکاری ، لحیم کاری، دریل کاری ، فلز کاری ، سنگ زنی ، تراشکاری ، پولیش کاری و سطوح داغ ناشی از عملیات ریخته گری ، انواع المنت ها و سطوح سرد در لوله های عبور گازهای سرمازا . راه حل در این نوع خطرات عمدتا در صورت امکان استفاده از افزایش فاصله و یا عمل عایق کردن و یا ساخت یکنوع حصار محصور کننده به دور خطر مکانیکی مربوطه می باشد.

خطر مکانیکی NIP (به داخل کشیدن)

این خطر وقتی بوجود می آید که دو جسم متحرک یکی یا هر دو دارای حرکت دورانی نیز باشند و به یکدیگر نزدیک شوند تا اینکه به حد نقطه تماس میرسند و در نتیجه امکان دارد که دست انسان یا عضوی از بدن به داخل دستگاه کشیده و خرد شود مانند دو چرخدنده درگیر با هم یا چرخ و زنجیر یا غلطکهای دوار . غلطک های دوار در صنایع کاغذ سازی، نساجی، لاستیک و پلاستیک سازی دارای خطر مکانیکی NIP می باشند .

خطر مکانیکی برش (SHEAR)

این خطر مکانیکی وقتی بوجو می آید که یک جسم با لبه های تیز ثابت و جسم دیگر با لبه های تیز و بران متحرک یا هر دو لبه متحرک با فاصله بسیار کمی از کنار یکدیگر می گذرند حال چنانچه عضوی ما بین دو لبه قرار گیرد احتمال قطع شدن آن وجود دارد .اکثر کسانی که با ماشینهای برش برقی ورق بر کار می کنند نوک انگشتان دست یا برخی از انگشتان دست خود را از دست داده اند یعنی اپراتور در ماشین های برشی که سیستم ایمنی نداشته، جهت تنظیم قطعه، دست خود را در نزدیکی های منطقه عملیاتی برده که ناگهان بنابر دلایلی ماشین به حرکت درآمده و شخص دچار آسیب شده است. البته بعضی اوقات ماشین دارای سیستم ایمنی می باشد ولی بنابر دلایلی اپراتور، سیستم ایمنی را از ماشین جدا نموده و آن را کنار گذاشته است که مدیران ایمنی و سرپرستان بخش میبایست از انجام چنین کاری ممانعت به عمل بیاورند .

ایمنی برق و جلوگیری از برق گرفتگی :

بارزترین خطری که استفاده از انرژی الکتریکی ایجاد می کند عبارتند از :

1. خطرات ناشی از تولید حرارت نامطلوب
2. برق گرفتگی

مقاومت بدن انسان در مقابل برق :

بدن انسان دارای ساختمان فیزیولوژیکی مخصوصی است که کما بیش هادی جریان برق می باشد لذا بدن انسان دارای مقاومتی است و زمانی انسان دچار برق گرفتگی می شود که دو نقطه از بدن انسان با دو نقطه از یک سیم الکتریکی که در ولتاژهای مختلف می باشد تماس حاصل نموده و در اثر این تماس و اختلاف ولتاژ جریان الکتریکی بین این دو نقطه برقرار گردد .

مقاومت بدن افراد مختلف با هم فرق می کند . همچنین مقاومت مسیر عبور جریان در قسمت های مختلف بدن متفاوت است . ولی چیزی که کاملا مشخص است پوست و استخوان ، چربی و غضروف نسبت به عضلات و خون مقاومت بیشتری را در مقابل عبور جریان برق نشان می دهند و بزرگترین مقاومت بدن در قشر پوست که فاقد عصب و رگهای خونی است . به همین دلیل در ابتدا برق گرفتگی ، که پوست محل ورود و خروج جریان سالم است جریان عبوری کمتر است و لی بعد از مدت کمی که لایه پوست از بین میرود جریان عبوری با توجه به پایین آمدن مقاومت بدن بیشتر می شود . در محیط های گرم و مرطوب که معمولا با عرق کردن همراه است مقاومت الکتریکی پوست خیلی کم میشود و برق گرفتگی شدیدتر خواهد بود .
بطور کلی عوامل زیر باعث تغییر مقاومت بدن انسان می شوند :

1. ضخامت پوست
2. وضع رطوبت پوست ، درجه حرارت و مقدار نمک پوست
3. سطح تماس پوست به قسمت برقدار
4. شدت جریان الکتریکی
5. مسیر عبور جریان
6. مدت عبور جریان
7. نوع جریان الکتریکی و فرکانس

وضع روحی شخص نیز ممکن است در تغییر مقاومت موثر باشد، خنده زیاد، هیجانات و ‌ گریه مقاومت بدن را کمتر از حالت آرام می نماید . مقدار جریان خطرناک برای برق صنعتی 50 تا 60 هرتز ، 25 میلی آمپر تعیین گردیده است .

عوارض ناشی از برق گرفتگی :

1. اختلالات قلبی
2. اختلالات و ضایعات عصبی
3. اختلالات حسی
4. سوختگی در اثر برق گرفتگی

لازم به توضیح است که عوارض فوق الذکر باعث بوجود آمدن امراضی از قبیل :

1. دریچه قلب گشاد می شود و همچنین باعث انبساط قلب و لخته شدن خون می گردد.
2. اختلال مشاعر و هذیان گویی ، سردرد عصبی و از دست دادن حافظه
3. کور و کر شدن شخص برق گرفته
4. سوختگی بدن مخصوصا جایی که در تماس مستقیم با برق قرار گرفته است .

خصوصیات خطرناک نیروی برق :

برق گرفتگی می تواند در سه حالت باعث کشته شدن شخص شود .

1. به دلیل تماس مستقیم شخص با جریان الکتریکی باعث ایجاد اثر مستقیم بر قلب و دستگاه تنفس می گردد.
2. با توجه به شدت جریان الکتریکی باعث می شود شخصی که دچار برق گرفتگی می شود، پرت شده و در صورتیکه شخص بر روی ارتفاع بلند باشد باعث افتادن وی و نهایتا موجب هلاکت وی می شود .
3. به دلیل تماس سیم با بدن ، شخص دچار سوختگی و جراحت می شود .

چگونگی و حالات برق گرفتگی :‌

1. تماس بدن با هر دو سیم فاز و نول
2. تماس یک فاز و یک نقطه با بدن و یا زمین
3. تماس بدن با دستگاهی که جریان فاز به آن متصل است .

نکات ایمنی مربوط به سیستم برق :

1. وسایل و ادوات برقی باید دارای حفاظ بوده و طوری ساخته و نصب و بکار برده شود که خطر برق گرفتگی نداشته باشد.
2. نصب و امتحان و یا تنظیم وسایل و ادوات الکتریکی باید فقط توسط اشخاصی که صلاحیت فنی آنها محرض باشد انجام گیرد و متخصص قبل از شروع بکار آنرا مورد آزمایش قرار دهد .
3. پوشش ها و زره کابل های برق و لوله ها و بست ها و متعلقات و همچنین حفاظ ها و سایر قسمت های فلزی وسایل برقی که مستقیما تحت فشار برق نیستند برای جلوگیری از بروز خطر احتمالی باید مجهز به سیستم اتصال به زمین موثر گردند ، این سیستم به سیستم Earting موسوم است .

 

انواع حفاظ های موجود در برابر خطرات مکانیکی ماشین آلات

 

حفاظ ثابت 

نوعی حفاظ است که هیچ بخش آن حرکت نمیکند و عملکرد آن به هیچ یک از بخش های ماشین وابسته نیست . این نوع حفاظ برای جلوگیری از دسترسی به همه ی بخشهای خطرناک ماشین آلات که معمولا دسترسی به آن مناطق لازم نیست بکار می رود ، مانند بخشهای عملیاتی .

این حفاظ ها معمولا از این جهت ساخته میشوند که از حضور یا ورود دست به داخل منطقه ی خطر جلوگیری کند ولی باید فضایی باز در این حفاظ ها به وجود آید که اجازه ی ورود قطعه ی و عبور آن را از حفاظ به منطقه ی عملیاتی بدهد .

حفاظ ثایت ایزوله ی کاملی را به وجود می آورد و ایمن ترین نوع حفاظ است. ولی بیشترین محدودیت را نیز باعث میشود . این حفاظ اولین حفاظی است که حفاظ های بعدی را می توان با تغییراتی در آن بوجود آورد .

حفاظ اینترلاک :

اینترلاک به معنای قفل درونی و چفت و بست است . در این حفاظ همراه با باز شدن حفاظ، یادستگاه خاموش میشود یا بخش متحرک آن از حرکت باز می ایستد . هنگامی که کار به گونه ای است که دسترسی به منطقه ی خطر ضروری است و کاربرد حفاظ ثابت عملآ مقدور نیست حفاظ اینترلاک بکار میرود .

حفاظ تنظیم شدنی :

این حفاظ شبیه حفاظ نوع ثابت است و مانعی را فراهم می آورد تا بر حسب اندازه ی قطعه کار امکان دسترسی به منطقه ی عملیاتی را محدود می کند از این نوع حفاظ بیشتر در جایی استفاده میشود که به منطقه ی عملیاتی بطور موقت نیاز است .

معمولا از این نوع حفاظ در نقاط عملیاتی ماشین هایی استفاده می شود که قطعه ی کار باید به طریق دستی یا نیمه خودکار باردهی شود و این باردهی از فضای باز مجاز وارد منطقه ی عملیاتی می شود .

این حفاظ دارای معایبی به شرح ذیل است :

• احتمال اسیب کارگر باز هم وجود دارد
• نیاز به تعمیر و نگهداری همیشگی دارد
• می تواند در دید اختلال ایجاد کند

حفاظ خود تنظیم شونده :

این حفاظ به خودی خود نسبت به اندازه های مختلف قطعه ی کار انعطاف پذیر هستند. همچنان که کارور قطعه ی کار را پیش میراند، این حفاظ به خودی خود به گونه ای تنظیم می شود که تنها دهانه ای کوچک به اندازه ی آن باز بماند .

1. سیم های اتصال به زمین باید دارای ضخامت کافی و در نتیجه مقاومت کم باشند یا بتوانند حداکثر جریان احتمالی که در اثر از بین رفتن و یا خراب شدن عایق بوجود می آید استقامت داشته باشند . ضمنا باید در مدار جریان وسایل پیش بینی شود که در صورت پیدا شدن نقصی که موجب اتصال جریان برق به زمین گردد تمام مدار یا قسمت معیوب آنرا قطع کند .
2. در نقاطی که احتمال صدمه به سیمهای اتصال زمین میرود بایستی یه وسیله مکانیکی آنها را محافظت نمود.
3. در مدت تعمیر شبکه برق باید آنرا بوسیله کلید از منبع جریان قطع، و به زمین متصل نمود.
   سیم ها و کابل های برق باید دارای روپوش عایق مناسب با فشار الکتریسیته و سایر شرایط بوده و روی اصول فنی نصب و حتی الامکان در لوله یا کانال قرار گرفته باشد

این مطلب بروز رسانی شد و فایل پاورپوینت «ایمنی ماشین آلات و خطرات مکانیکی» در 70 اسلاید به موضوعات زیر پیوست شد.

 

• تعریف ماشین
• اهمیت ایمنی ماشین آلات
• جنبه های ایمنی ماشین آلات
• ماشین ناقص چیست؟
• مسولیت طراحان در قبال ایمنی ماشین آلات
• بررسی انواع مخاطرات مکانیکی
• راه حل مقابله با خطر مکانیکی
• روش های کنترل خطرات

 

 

 

حتما بخوانید:

⇐ عوامل زیان آور مکانیکی محیط کار PPT

⇐ بیماری های ناشی از عوامل مکانیکی

⇐  کلیات خطرات مکانیکی