جزوه سم شناسی دکتر رحیمی نژاد

جزوه سم شناسی دکتر رحیمی نژاد

تعریف سم شناسی :

علم مطالعه سموم

اخیرا همه مواد شیمیایی را بررسی میکنند و فقط محدود به بررسی مواد سمی نمی شود.
در سم شناسی مدرن کلیه اثرات نامطلوب ناشی از مواد زنوبیوتیک ( xenobiotic ) بررسی می شود.

تعریف مواد زنوبیوتیک:

1. مواد و ترکیبات خارجی
2. ترکیباتی که در بدن نقش مهمی ایفا نمی کنند (سرب،کادمیوم) یعنی اثرات نامطلوب دارد ولی نقش بیولوژیکی خاصی ندارد.
3. موادی که در ساختار سلول موجودات زنده وجود ندارند.

Toxin: ترکیباتی که توسط میکرو ارگانیسم ها ، گیاهان و سایر موجودات زنده تولید می شوند.
Toxicant: ماده شیمیایی که توسط انسان ساخته می شود یا توسط انسان از طبیعت استخراج می شود.

انواع توکسین:

1. فیتو توکسین (Phito toxin): توکسین هایی که توسط گیاهان تولی میشوند.
2. Zoo toxin: توکسین هایی که توسط حیوانات تولید می شوند.
3. Bacteria toxin: توکسین هایی که توسط باکتری ها تولید می شوند.

فعالیت هایی که متخصصین سم شناسی انجام می دهند:

1. شناسایی مکانیسم هایی که طی آن مواد شیمیایی اثراتشان را نشان می دهند.
2. تعیین اثرات نامطلوب ماد شیمیایی
3. تولید موادی که خطرات یا سمیت کمتری دارند را تولید می کنند.
4. تعیین حدود مواجهه مجاز
5. تولید داروهای ایمن تر
6. تعیین رابطه دوز – پاسخ برای مواد شیمیایی

دسته بندی متخصصین سم شناسی:

descriptive toxicologist -1 متخصصینی که در زمینه سم شناسی توصیفی کار می کنند. فعالیت های این گروه شامل:

1. تعیین اثرات نامطلوب ناشی از ماد شیمیایی مثلا سیلیس که روی دستگاه تنفس اثر میگذارد.
2. تعیین متابولیت های ماد شیمیایی ، یعنی ماده وقتی وارد بدن میشود به چه ماده ای تبدیل میشود.
3. تعیین راههای جذب ودفع ماد شیمیایی و توزیع آن در بدن.
4. تعیین رابطه دوز – پاسخ

Research or mechanistic toxicologist -2: متخصصینی که در حوزه تعیین مکانیسم های ایجاد سمیت کار می کنند یعنی وقتی ترکیب وارد بدن میشود مکانیسم ایجاد سمیت را بررسی می کنند

applied toxicologist -3: در حوزه سم شناسی کاربردی فعالیت می کنند و کسانی اند که کاربرد سموم در محیط های صنعتی ، محیط زیست و … و اثرات ناشی از این کاربرد را بررسی می کنند.

انواع زیر شاخه های این گروه شامل :

• Occupational toxicology: سم شناسی شغلی (با هدف ایمن کردن محیط کار و تامین سلامت کارگر)
• Forensic toxicology: سم شناسی جنایی (پزشکی قانونی)
• Clinical toxicology: سم شناسی بالینی (راههای پیشگیری و درمان مسمومیت را بررسی کرده و داروهای مناسب را تهیه می کنند.)

4- Environmental toxicology

Exposure: مواجهه یا در معرض قرار گرفتن.

انواع مواجهه از نظر زمان:

1.  مواجهه حاد (acute) زمان مواجهه کمتر از 24 ساعت و معمولا یک یا چند بار در زمان های کوتاه اتفاق می افتد.
2. مواجهه تحت حاد (sub acute) مواجهه تکراری از چند روز تا یک ماه
3. مواجهه تحت مزمن (sub chronic) مواجهه تکراری از یک ماه تا سه ماه
4. مواجهه مزمن (chronic) مواجهه ای که بیشتر از سه ماه باشد.

Dose: مقداری از ماده شیمیایی که جهت مصرف موجود زنده در یک فاصله زمانی خاص در نظر گرفته شده است. مثل: داروهای (mg به ازای هر حیوان یا mg به ازای یک زمان خاص)

Dosage: مقدار mg یک ماده شیمیایی به ازای یکی از ویژگی های موجود زنده مثل وزن یا سطح بدن در نظر گرفته شده است  (mg/m2 ، mg⁄kg)

ادامه مطالب زیر را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید:

• انواع دزها و رابطه دز – پاسخ

• تعیین سطح LD50 ترکیب سمی (Lethal Dose for 50 Percent)

• Lethal Concentration) LC50)

• مقایسه سمیت چند ماده با هم

• محاسبه حریم اطمینان (Marginal of safety)

• تخمین دوز انسانی ایمن (OEL) یا دز انسانی مجاز از روی نتایج مطالعات حیوانی

• بررسی انواع سوالات مربوط به دزها

• جذب و بیوترانسفورماسیون

• ضریب توزیع

• پایش بیولوژیکی مواجهه با مواد شیمیایی محیط کار

• عوامل یا فاکتورهای موثر بر دز دریافتی بدن

• مثالی از پایش بیولوژیکی هوای بازدمی

• سم شناسی حلال های آلی ( Toxicity of organic solvents)

• سم شناسی افت کش ها ( Pesticide toxicology )

•  و …

این جزوه در 53 صفحه و به صورت تایپ شده تهیه شده است که در زیر به صورت مستقیم می توانید دانلود کنید.

حتما بخوانید:

⇐ سم شناسی دکتر آذری

⇐ جزوه سم شناسی دکتر نقاب

⇐ سم شناسی دکتر مهدی جهانگیر بلورچیان

⇐ جزوه سم شناسی دکتر نقاب (تایپ شده)

⇐ جزوه سم شناسی دکتر شاه طاهری