ایمنی حمل و نقل مواد شیمیایی خطرناک

ایمنی حمل و نقل مواد شیمیایی خطرناک

 فرمت:Word   تعداد صفحات: 51

فهرست:

• اهداف
• دامنه کاربرد
• مراجع
• مسئولیت ها
• شرح

  • طبقه بندی مواد خطرناک

  • شناسایی مواد خطرناک

    • برچسب گذاری
    • لوزی شناسایی خطر
    • برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی MSDS

  • ایمنی عملیات تخلیه و بارگیری مخازن حمل و نقل

  • متصدیان حمل و نقل مواد خطرناک

  • تجهیزات مورد استفاده در حمل و نقل مواد خطرناک

  • برنامه ریزی شرایط اضطراری

• پیوست 1: تعاریف

• پیوست 2: خصوصیات برخی از فرآورده های نفتی و ملاحظات ایمنی ان ها

• پیوست 3: مقررات مربوط به اسناد و مدارک حمل و نقل مواد خطرناک

• پیوست 4: اظهار نامه حمل و نقل جاده ای مواد خطرناک

• پیوست 5: روشهای بسته بندی به تفکیک وزن بسته های مواد خطرناک

• پیوست 6: نمونه برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS)

• پیوست 7: برگه ارزیابی ریسک رانندگان

• پیوست 8. چک لیست ارزیابی رانندگی

---

مقدمه

روند رو به رشد توسعه تکنولوژی استفاده از فرایندهای تولیدی مختلف و به تبع آن مواد اولیه گوناگون را ایجاب می‏ نماید. از آنجا که بیشتر مواد مورد استفاده در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع وابسته دارای ماهیت خطرناک (قابل اشتعال، قابل انفجار، سمی، رادیواکتیو، اکسید کننده و … ) هستند، ذخیره‏سازی، حمل و نقل و استفاده از این مواد نیاز به برنامه‏ ریزی ویژه دارد.

در این بین، حمل و نقل مواد خطرناک به ‏لحاظ شرایط خاص، از اهمیت بسزایی برخوردار است دارد. تماس نزدیک‏تر و بیشتر با جامعه و مردم، تاثیرات زیست‏ محیطی مشهودتر، دوری از تاسیسات شرکت و عدم دسترسی به تجهیزات و امکانات موجود برای مواجهه با حوادث احتمالی از جمله شرایطی هستند که برنامه‏ریزی و به عبارت بهتر مدیریت حمل و نقل مواد خطرناک را اهمیتی دو چندان بخشیده است.

در این مجموعه سعی بر آن است تا با ارائه راهکارهای HSE مناسب کلیه مراحل حمل و نقل مواد خطرناک با نگرشی نظام‏مند تحت یک مدیریت موثر HSE قرار گیرد.

1. هدف

هدف از تدوین این دستورالعمل ارائه راهنمایی‏ های کاربردی به‏ منظور لحاظ کردن الزامات ایمنی، بهداشتی و زیست‏ محیطی در حمل و نقل مواد خطرناک (طبق تعاریف ارائه شده در متن دستورالعمل) است.

2. دامنه کاربرد

این دستورالعمل برای استفاده در کلیه زیرمجموعه‏ های وزارت نفت شامل چهار شرکت اصلی، شرکتهای فرعی و تابعه و نیز عملیات پیمانکاری تدوین گردیده است.

یادآوری: این دستورالعمل ذخیره‏ سازی و استفاده از مواد خطرناک را تحت پوشش قرار نمی ‏دهد.

3- مسئولیت‏ها

• مسئولیت اجرای این دستورالعمل بر عهده امور HSE وزارت نفت است.
• بازنگری و تجدید نظر در این دستورالعمل توسط اداره کل HSE وزارت نفت انجام می‏ گیرد. کلیه زیر مجموعه‏ ها و استفاده‏ کنندگان دستورالعمل می‏ توانند نظرات و پیشنهادات خود را از طریق امور HSE شرکت متبوع به اداره کل ‏HSE وزارت نفت ارائه نمایند.
• کلیه کارکنان در چهار شرکت اصلی و نیز کارکنان مجموعه‏‏ های پیمانکاری موظفند در حمل و نقل مواد خطرناک، از مفاد این دستورالعمل پیروی نمایند.

4- شرح

4-1.  کلیات

طرح کلی مدیریت HSE در حمل و نقل مواد خطرناک

• تدوین یک بیانیه خط‌ مشی مکتوب که از طرف مدیریت ارشد سازمان حمایت می‌گردد.
• ایجاد و به کارگیری مقررات HSE و نیز اتخاذ تدابیری برای ضمانت اجرای مقررات
• تدابیری جهت بازنگری دوره‌ای مقررات، روش‌های اجرایی و خط‌ مشی‌های HSE
• ابراز آشکار حمایت‌ها و علاقمندیها در زمینه الزامات HSE در حمل و نقل مواد خطرناک
• مشخص کردن یک هماهنگ کننده (مسئول/مدیر) ویژه HSE برای حمل و نقل مواد خطرناک و دادن اختیارات لازم به وی جهت پیاده سازی برنامه ایمنی حمل و نقل مواد خطرناک
• پیاده‌سازی خط مشی و روش‌های اجرایی که بوسیله آن نقش‌ها و مسئولیت‌ها در ارتباط با HSE حمل و نقل مواد خطرناک در همه سطوح سازمان به منظور اطمینان از انطباق با استانداردها و قوانین مربوطه قابل پایش باشد.

 

4-2. طبقه ‏بندی مواد خطرناک

• طبقه یک : این طبقه به سه دسته تقسیم بندی می شود :
  • مواد و محصولات منفجره
  • محصولات و کالاهایی که با مواد منفجره انباشته گردیده اند.
  • محصولات و کالاهایی که ایجاد آتش سوزی و احتراق می نمایند.
• طبقه دو : این طبقه مشتمل است بر گازهای تحت فشار مایع نشده و گازهای نامحلول تحت فشار
• طبقه سه : این طبقه مشتمل است بر مایعات قابل اشتعال
• طبقه چهار : این طبقه به سه دسته تقسیم بندی می شود :

1-4- جامدات قابل اشتعال

2-4- موادی که دارای قابلیت آتش سوزی و آتش افروزی خود به خود می باشند.

3-4- موادی که بر اثر تماس با آب یا مجاور با رطوبت، گازهای قابل اشتعال تولید می کنند.

5- طبقه پنج : این طبقه به دو دسته تقسیم بندی می شود :

1-5- موادی که باعث ایجاد زنگ زدگی می شوند.

2-5- بر اکسیدهای آلی

6- طبقه شش : این طبقه به دو دسته تقسیم بندی می شود :

1-6- محصولات سمی

2-6- مواد و محصولات متعفن که باعث ایجاد و نشر بیماریهای عفونی می گردند.

7- طبقه هفت : مواد رادیو اکتیو

8- طبقه هشت : مواد خورنده و اسیدها

9- طبقه نه : مواد و محصولات خطرناک متفرقه

 

4-3. شناسایی مواد خطرناک

 

4-3-1. برچسب‏ گذاری

به منظور شناسایی محتویات مخازن و ظروف حمل و نقل مواد خطرناک استفاده از برچسبهای استاندارد  مطابق با دسته بندی ذکر شده در قسمت قبل الزامی است. در شکل 1 برچسبهای مورد استفاده برای انواع مواد خطرناک نشان داده شده است.

شکل 1. برچسب های شناسایی مواد خطرناک

4-3-2. کد گذاری

یکی از روشهای معمول برای شناسایی مواد خطرناک، استفاده از یک سیستم کد گذاری است. این سیستم را می‏توان به‏ صورت درون‏ شرکتی تدوین نمود و یا اینکه از سیستم های ملی یا بین ‏المللی استفاده کرد.

به عنوان مثال برخی از کدهای بین المللی حمل جاده ای مواد خطرناک عبارتند از:

• 30 1201 نفت کوره
• 30 1202 نفت گاز
• 33 1203 بنزین (معمولی و سوپر)
• 30 1223 نفت سفید
• 336 1230 متانول
• 30 1863 سوخت هوایی

 

4-3-3. لوزی شناسایی خطر

لوزی شناسایی خطرات، نمادی است که فرد را از چگونگی خطرات ماده شیمیایی آگاه می سازد .

در این روش هرکدام از موارد قابلیت اشتعال، فعل و انفعال شیمیائی و خطرات بهداشتی به پنچ درجه تقسیم می شوند ( از درجه صفر تا درجه چهار ) به طوری که درجه صفر علامت بی خطری و درجه چهار، نشان دهنده خطر بسیار شدید است. درهرحال با توجه به درجه خطر، عدد متناظر آن در قسمت مربوطه جایگزین میگردد .

1- قابلیت اشتعال :

درجه 4 : موارد زیر در این گروه قرار دارند :

1. گازهای شدیداً قابل اشتعال
2. مایعات بسیار فرار قابل اشتعال
3. موادی که در حالت گرد و غبار، مخلوط انفجاری تشکیل می دهند .

مثال : سولفید هیدروژن، استالدئید و اسید پیکریک

درجه 3 : مایعاتی که تقریبا در حالت نرمال مشتعل می شوند مانند فسفر سفید و استایرن

درجه 2 : موارد زیر در این گروه قرار دارند :

1.  مایعاتی که جهت مشتعل شدن باید به مقدار کافی در معرض حرارت قرار گیرند.
2. جامداتی که بخار قابل اشتعال تولید می کنند.

مثال : اسید استیک، نفتالین و فرمالدئید

درجه 1 : موادی که قبل از اشتعال باید حرارت ببینند مانند گلیسرین و روی

درجه صفر : موادی که مشتعل نمیشوند مانند اسید نیتریک و اسید سولفوریک

2- قابلیت فعل و انفعال شیمیایی :

این شاخص چگونگی پایداری و ترکیب پذیری ماده را با آب نشان می دهد و رتبه بندی آن به قرار زیر است :

درجه 4 : موارد زیر در این گروه قرار دارند :

1. در حرارت و فشار معمولی قادر به تجزیه و یا واکنش انفجاری هستند.
2. موادی که نسبت به شوک مکانیکی یا حرارتی حساس هستند به هنگام حریق ناشی از این مواد باید اطراف محل حادثه تخلیه گردد .

مثال : اسید پیکریک، فولمینات جیوه و تری ‌نیتروتولوئن

درجه 3 : موارد زیر در این گروه قرار دارند :

1. موادی که قادر به تجزیه یا واکنش انفجاری بوده و به چاشنی و یا محرک کافی نیاز دارند.
2. موادی که نسبت به شوک مکانیکی یا حرارتی در حرارت و فشار زیاد حساس هستند.
3. موادی که با آب بدون نیاز به حرارت ، واکنش انفجاری دارند.

مثال : نیترات سلولز، هیدرازین

درجه 2 : موارد زیر در این گروه قرار دارند :

• موادی که در  حالت عادی ناپایدار بوده و تغییرات شیمیائی در آن رخ می دهد ولی منفجر نمی شود .
• موادی که در حرارت و فشار معمولی تغییر شیمیایی یافته و انرژی آزاد می کنند.
• موادی که از ترکیب آنها با آب واکنش شدیدی بوجود می آید و یا مخلوط انفجاری تشکیل می دهد .

مثال : سدیم، فسفر سفید و لیتیم

درجه 1 : موادی که در حالت عادی پایدار هستند، ولی در حرارت و فشار بالا ممکن است ناپایدار شوند و در تماس با آب واکنش نموده و انرژی آزاد کنند. مانند فسفر قرمز و روی

درجه صفر : موادی که درحالت عادی حتی در شعله پایدار هستند و با آب واکنش نمی دهند و از خاموش کننده های عادی میتوان جهت اطفای حریق این گونه مواد استفاده کرد . مانند ذغال چوب،‌ گلیسرین و متان

3- خطرات بهداشتی مواد :

منظور از خطرات بهداشتی همان عوارضی است که مواد شیمیائی بر روی سلامتی انسان از خود برجای می گذارند .

درجه 4 : موادی که مقدار کمی از بخارات آن باعث مرگ می شود مانند هیدروژن سیانید، سیانوژن و پاراتیون

درجه 3 : موادی که خطرات فوق العاده ای برای سلامتی دارند مانند سولفید هیدروژن، هیدروکسید سدیم و فسفر سفید

درجه 2 : موادی که برای سلامتی خطرناک بوده و باید با تدابیر حفاظتی مناسب با آنها تماس پیدا کرد مانند هیپوکلریت کلسیم و نفتالین

درجه 1 : موادی که درحد کمی برای سلامت خطرناک هستند مانند تری اکسید کرم و کاربید کلسیم

درجه صفر : موادی که تحت شرایط حریق نیز خطری برای سلامتی تولید نمی کنند مانند فسفر قرمز، ذغال چوب و پرمنگنات پتاسیم

4- خطرات خاص :

خطرات خاص شامل خطر واکنش با آب یا پلیمریزه شدن با حرف مشخصه (P) ، خطر استفاده از آب برای اطفای حریق ناشی از آن ماده با حرف مشخصه (W)، پلیمریزه شدن با حرف مشخصه P ، ماده رادیواکتیو با علامت مشخصه در این خانه به نمایش گذارده می شود.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

 

 

 

حتما بخوانید:

⇐ جزوه دوره آموزشی مواد شیمیایی خطرناک (HAZMAT)

⇐ آشنایی با طبقه بندی مواد خطرناک

⇐ ارزیابی ریسک بهداشتی مواد شیمیایی PPT

⇐ سیستم های طبقه بندی مواد شیمیایی

⇐ برنامه عملیاتی مدیریت حوادث شیمیایی در محیط کار

 

منبع: دانشجویان بهداشت حرفه ای