روش‌های تحقیق درباره ی عوامل انسانی یا ارگونومی
روش‌های تحقیق درباره ی عوامل انسانی یا ارگونومی
فرمت: PDF تعداد صفحات: 21
مقدمه:
عوامل انسانی بیشتر علمی تجربی است. رهیافت اصلی عوامل انسانی کاربرد اطلاعات مربوط به قابلیت‌ها و رفتار انسان در طراحی اشیاء، دستگاه‌ها، راه کارها و محیط‌های مورد استفاده انسان. این مجموعه اطلاعات عمدتاً بر آزمایش و مشاهده استوار است. در این میان تحقیق نقشی محوری دارد و براساس پژوهشی عوامل انسانی تأکید می‌شود.
متخصصان عوامل انسانی، علاوه بر جمع‌آوری اطلاعات تجربی و به کارگیری آن برای طراحی اشیاء، دادهای تجربی برای ارزیابی «نیکویی» طرح‌های خود و دیگران نیز جمع می‌کنند. بنابراین داده‌های تجربی و پژوهشی در پیدایش سیستم‌ها نقشی دوگانه دارند: از یک طرف اساس طراحی‌اند و از سوی دیگر ابزاری برای ارزیابی و تکمیل طرح‌اند. به همین سبب در این بخش بعضی مفاهیم اساسی پژوهش انسانی را در ارتباط با عوامل انسانی بررسی میکنیم. هدف ما ارائه دستنامه‌ای از روش‌های پژوهشی نیست، بلکه می‌خواهیم بعضی از مقاصد، ملاحظات و داد و گرفتهای فرایند تحقیق را معرفی کنیم. برای مطالعهٔ شرح کاملی از روش‌های تحقیق مربوط به عوامل انسانی به میستر (۱۹۸۵)، میستر و رابیدو (۱۹۶۵)، ویلسون وکورلت (۱۹۹۰)، کپل (۱۹۸۲) و روزنتال و ژسنو (۱۹۸۴) رجوع کنید.
مرور کلی
طبیعی است که در بیشتر پژوهش‌های مربوط به عوامل انسانی، موضوع تحقیق است، بنابراین ما هم به این موضوع بیشتر توجه میکنیم. اما در همهٔ پژوهش‌های عوامل انسانی، انسان موضوع تحقیق نیست. مثلاً ساندرز و کرون (۱۹۸۳) تجهیزات معدنکاری زیرزمینی را، به منظور ارزیابی میدان دید از اتاقک راننده یا راهبر، بررسی کردند. در این تحقیق، غیر از کسانی که داده جمع‌آوری می‌کردند، انسان دیگری شرکت نداشت. تحقیق در عوامل انسانی معمولاً به سه دسته تقسیم می‌کنند: بررسی‌های توصیفی، تحقیق تجربی و تحقیق ارزیابیانه. عملاً همهٔ فرایندهای تحقیق در عوامل انسانی، کاملاً در یکی از این دسته‌ها نمی‌گنجد؛ اگرچه هر دسته اهداف متودی متفاوت را دنبال می‌کند و ممکن است روش‌هایی اندکی متفاوت در آن به کار رود، در هر سه دسته مجموعه‌ای اساسی از تصمیم‌های مشابه مطرح می‌شود : انتخاب دستگاه تحقیق، انتخاب متغيرها، انتخاب نمونه‌ای از موضوعها، تصمیم‌گیری دربارهٔ نحوهٔ آوری داده‌ها و تصمیم‌گیری دربارهٔ نحوهٔ تحلیل داده‌ها.
در ادامهٔ مطلب هر یک از این دسته‌ها را به اختصار شرح می‌دهیم و سپس به توصیف تصمیم‌های پژوهشی اساسی، که در بالا به آنها اشاره شد، می‌پردازیم.
بررسی‌های توصیفی
به بیان کلی، هدف از بررسی توصیفی برشمردن مشخصات یک جمعیت (معمولاً انسانی) برحسب صفات خاص است. در این بخش نتایج بسیاری از این‌گونه بررسی‌ها را ارائه میکنیم. مثال‌هایی که مطرح می‌شوند اند بر بررسی اندازه‌های بدن انسان، کاهش شنوایی افراد در سنین مختلف، انتظار مردم از نحوهٔ چرخاندن یک دکمه به منظور افزایش کمیتی روی نمایشگر و وزن بسته‌هایی که خواهان برداشتن آنها هستند.
بررسی‌های توصیفی چندان هیجان‌انگیز نیستند، اما از لحاظ علم انسانی بسیار مهم‌اند. در این بررسی‌ها آن دسته از داده‌های اساسی که مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌های طراحی به دست می‌آیند. به علاوه، غالباً بررسی توصیفی را به منظور ارزیابی ابعاد و دامنهٔ یک مشکل، پیش از پیشنهاد راه حل برای آن، انجام می‌دهند. مثالی از این نوع بررسی، تبادل نظر راهبران یک ماشین دربارهٔ نقایص طرح و مشکلات بهره‌برداری از ماشین است. در حقیقت، کمیسیون مقررات هسته‌ای (۱۹۸۱) خواستار انجام این نوع بررسی، به منزلهٔ بخشی از فرایند اجباری بر عوامل انسانی در اتاق فرمان است.
تحقیق تجربی
هدف از تحقیق تجربی آزمودن آثار یک متغیر بر رفتار است. تصمیم‌گیری در این مورد که دربارهٔ کدام متغیرها تحقیق شود و کدام رفتارها ارزیابی شود، معمولاً یا به یک وضعیت عملی بستگی دارد که سبب پیدایش مسئلهٔ طراحی می‌شود و یا به نظریه‌ای وابسته است که دربارهٔ متغیرها و رفتارها پیشگویی انجام می‌دهد. مثال‌هایی از وضعیت اول عبارت‌اند از مقایسهٔ کیفیت کار افراد مختلف در هنگام ویرایش دستنویس با استفاده از نمایشگر کامپیوتری سطرپار، صفحه پار و تمام صفحه (نیل و دارنل، ۱۹۸۴) و ارزیابی اثر کمربند و شانه بند ایمنی اتومبیل بر بُرد کارکردی دست (گارگ، بکهن و کسنا، ۱۹۸۲). تحقیق تجربی براساس نظریی شامل بررسی انجام شده توسط هال، گیل، راسکو (۱۹۸۲) است که در آن در نیمهٔ پایینی میدان دید را تغییر دادند تا در این مورد تحقیق کنند که چرا وقتی ماه نزدیک خط افق است، نسبت به زمانی که بالای سرماست، بسیار بزرگ‌تر به نظر می‌رسد.
معمولاً در تحقیق تجربی نکتهٔ مورد توجه این است که آیا متغیر موردنظر اثری بر رفتار دارد یا نه و اگر دارد این اثر در چه جهتی است. اگرچه تراز عملکرد هم اهمیت دارد، معمولاً فقط اختلاف عملکرد در شرایط مختلف موردنظر است. مثلاً ممکن است این نتیجه حاصل شود که اشخاص مورد بررسی، در هنگام زیاد بودن سروصدا، در مقایسه با زمان کم بودن سروصدا به طور میانگین ۱۵ سیگنال بیشتر از دست می‌دهند. برعکس، در بررسی‌های توصیفی معمولاً توصیف یک پارامتر جمعیتی، مثلاً میانگین، موردنظر است نه ارزیابی یک متغیر. در بررسی‌های توصیفی گروه‌هایی مقایسه می‌شوند که در متغیری (مانند جنسیت یا سن) تفاوت دارند، میانگین، انحراف معیار و صدک هر گروه بیشترین اهمیت را دادند. چنانکه خواهیم دید، تفاوت اهداف بررسی‌های توصیفی و تجربی در انتخاب موضوع بررسی اثر دارد.
تحقیق ارزیابانه
تحقیق ارزیابانه، از این نظر که مقصود آن ارزیابی اثر «چیزی» است، به تحقیق تجربی شباهت دارد. اما در تحقیق ارزیابانه این «چیز» معمولاً سیستم یا کالاست. تحقیق ارزیابیانه، از این لحاظ که در پی توصیف عملکرد و رفتارهای جمعیت استفاده کننده از سیستم یا کالاست، به تحقیق توصیفی نیز شباهت دارد.
تحقیق ارزیابانه معمولاً از تحقیق تجربی کلیتر و جامعتر است. در این روش سیستم یا کالا، از طریق مقایسه با اهداف متصور برای آن، ارزیابی می‌شود؛ در این نوع تحقیق هم پیامدهای مطلوب و هم برآمدهای نامطلوب را باید ارزیابی کرد. تحقیق ارزیابانه غالباً شامل تحلیل سود ـ هزینه است. نمونه‌های تحقیق ارزیابانه عبارت‌اند از یک برنامهٔ آموزشی جدید، یک بستهٔ نرم‌افزاری جدید برای واژه‌پردازی، یا یک جلیفهٔ نجات که با رعایت اصول ارگونومی طراحی شده باشد. تحقیق ارزیابانه عرصه‌ای است که در آن متخصصان عوامل انسانی «نیکویی» طرح‌های خود و دیگران را ارزیابی می‌کنند و توصیه‌هایی برای بهبود این طرح‌ها براساس اطلاعات جمع‌آوری شده ارائه می‌دهند.
ارزیابی بخشی از فرایند کلی طراحی سیستم هاست. در اینجا به ذکر این نکته بسنده میکنیم که تحقیق ارزیابانه یکی از چالش برانگیزترین و ناکام‌کننده ترین فعالیت‌های پژوهشی است. حاصل این تحقیق بسیار ارزشمند است زیرا غالباً برای اصلاح طرح یک سیستم یا کالای واقعی به کار می‌رود، اما انجام چنین تحقیقی به کابوس بی‌شباهت نیست. به نظر می‌رسد که قانون مورفی در این مورد صادق است: «اگر کاری بتواند در مسیر نادرست بیفتد، حتماً می‌افتد.» بنابراین در طراحی راه کارها و وسایل جمع‌آوری داده باید دقت فوق‌العاده به خرج داد تا در شرایط غالباً پیش‌بینی و غیرقابل انطباق بتواند نقش خود را ایفا کنند.
از یکی از نویسندگان خواسته شد که استفاده از گشت هلیکوپتری را برای مبارزه با جرائمی که در طول خطوط راه آهن اتفاق می‌افتد ارزیابی کند. قانون مورفی صادق بود؛ وقتی به ناظران آموزش دیده نیاز بود، در دسترس نبودند، رئیس امور هماهنگی راه آهن ناچار از استعفا بود، بی‌سیم‌ها کار نمی‌کردند، مأموران راهبانی تمایلی به گزارش موارد وقوع جرم نداشتند و سرانجام عده‌ای از جنایتکاران تهدید کرده بودند که اگر هلیکوپتر را در هوا ببینند به سوی آن تیراندازی می‌کنند.
ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.
برای دیدن لینک دانلود در سایت ثبت نام و اکانت خود را ویژه کنید
ورود یا ثبـــت نــــاممزایای اشتراک ویژه : دسترسی به آرشیو هزاران مقالات تخصصی، درخواست مقالات فارسی و انگلیسی، مشاوره رایگان، تخفیف ویژه محصولات سایت و ...
حتما بخوانید:
نویسنده: سیروان شیخی
«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.