چک لیست ایمنی در پرتونگاری و جوشکاری

چک لیست ایمنی در پرتونگاری و جوشکاری

Checklist radiography and welding safety

جوشکاری از جمله حرفه های صنعتی توأم با خطر است که شناسایی و جلوگیری از مخاطراتش باعث سلامت کارکنان و سالم سازی محیط کار می شود.

جوشکاری عبارت است از اتصال دو قطعه فلز با کمک سیم جوش. در جوشکاری لبه دو قطعه فلز را به حال مذاب در آورده ، به یکدیگر اتصال می دهند.

⇐ نمونه چک لیست جوشکاری قوسی

گروههای مختلف جوشکاری

1.  لحیم کاری
2. جوشکاری فشاری و پرسی
3. جوشکاری ذوبی
4. جوشکاری زرد

عوارض و سوانح ناشی از عوامل فیزیکی مربوط به جوشکاری

در موقع جوشکاری ، از عوامل فیزیکی مورد تاثیر یا حاصل از عمل جوشکاری ممکن است خطراتی متوجه جوشکار شود که در:

• دسته اول: برق گرفتگی
• دسته دوم: سوختگی
• دسته سوم: ورود اجسام خارجی به داخل چشم

را می‌توان نام برد.

انواع مواد رادیواکتیو:

1. طبیعی : رادیو اکتیو طبیعی به آن دسته از مواد اطلاق می شود که در طبیعت موجود هستند و عدد اتمی آنها از یک تا 92 می تواند باشد.
2. مصنوعی: رادیواکتیو های مصنوعی گروهی هستند که ساخته شده دست انسان بوده و با تغییرات ایجاد شده در یک ماده بوجود می آیند، به این گروه رادیوایزوتوپ هم گفته می شود.

انواع پرتوگیری:

1. پرتوگیری بالقوه: پرتوگیری که در شرایط عادی انتظار آن نمی رود ولی ممکن است در اثر وقوع سانحه در منبع و یا پیامد وقایع محتمل نظیر نقص فنی تجهیزات یا اشتباه انسانی رخ دهد.
2. پرتوگیری پزشکی: پرتو گیری بیمار بواسطه تشخیص یا درمان در پزشکی و دندانپزشکی و همچنین پرتوگیری افرادی که داوطلب مراقبت یا پرستاری از بیمار هستند ( به استثنای کارکنان ) و یا پرتوگیری افرادی که داوطلب شرکت در برنامه تحقیقاتی پزشکی می باشد.
3. پرتوگیری شغلی: مربوط به پرتوگیری کارکنان می باشد.
4. پرتوگیری طبیعی: پرتوگیری ناشی از منابع طبیعی می باشد.
5. پرتوگیری عادی: پرتوگیری قابل انتظار در شرایط عادی کاربا منابع یا تأسیسات ،با در نظرگرفتن پرتو گیری های ناشی از سوانح جزئی قابل کنترل.
6. پرتوگیری مردم: پرتوگیری افراد جامعه ناشی از فعالیت پرتوی و منابع مجاز .

پرتوها از نظر انرژی به دو دسته تقسیم می شوند:

1. پرتوهای یونساز : دسته ای از پرتو ها که دارای انرژی زیاد بوده و قابلیت یونسازی (تبدیل اتمبه یون) دارند که در برخورد با بدن انسان باعث شکستن پیوندهای شیمیایی بافت ها می شود. پرتوهای، X ،گاما ، آلفا ، بتا و …… از پرتوهای یونساز می باشند.
2. پرتوهای غیر یونساز: بخشی از پرتوهای الکترومغناطیس هستند که انرژی آنها برای یونیزاسیون ماده کافی نمی باشند و شامل پرتوهای ماوراء بنفش، نور مرئی ، اشعه مادون قرمز، امواج ماکروویو و امواج رادیویی می گردند .

کاربرد پرتوهای یونساز :

در عصر حاضر پرتوهای یونساز در علوم و فعالیت های مختلف کاربرد دارند که از آنها می توان به صنعت، کشاورزی، تولید نیرو، شیمی، شاخه ها مختلف علوم پزشکی و …اشاره نمود . از آنجایی که پرتوهای یونساز در تشخیص انواع بیماریها و همچنین درمان آنها بطور گسترده کاربرد دارد در صورت عدم استفاده صحیح از آنها می تواند برای سلامتی کارکنان و بیماران خطرناک باشد لذا رعایت اصول بهداشتی و حفاظتی در مراکز کار با پرتوهای یونساز ضروری و اجتناب ناپذیر است .

اثرات بیولوژیکی پرتوهای یون ساز:

اثرات بیولوژیکی پرتوهای یون ساز را به سه گروه مختلف طبقه بندی می کنند :

1- اثرات قطعی بدنی یا جسمانی :

منظور اثرات بدنی است که وقوع آن حتمی است و جنبه احتمالی یا آماری ندارد . این اثرات را معمولا تظاهرات اولیه یا زودرس ناشی از پرتو می نامند هر چند که بعضی از این اثرات دیررس نیز می باشند . مثل سرخی پوست گرفته تا نابودی و نکروز بافت ها، عقب افتادگی رشد همگی جزء این گونه اثرات محسوب می شوند.

2- اثرات آماری بدنی :

اثرات بدنی هستند که وقوع و پیشرفت آنها ماهیت آماری دارند و از قوانین آن تبعیت می کنند مهمترین این اثرات عبارتند از : لوسمی و انواع سرطان ها ، اثرات آماری همگی جزء اثرات دیررس پرتوهای یون ساز می باشند .

3 -اثرات ژنتیکی :

اثراتی هستند که در افراد پرتو دیده بروز نمی کند بلکه در فرزندان و نسل های آینده ظاهر می شوند این ایجاد می کنند. DNA اثرات همگی نتیجه ضایعات هستند که پرتوهای یونساز بر روی بنابراین اصول و قوانین حفاظت در برابر پرتوهای یونساز روش ها و اقداماتی برای جلوگیری یا به حداقل رساندن اثرات یاد شده در افراد می باشند .

روشهای مختلف حفاظتی در مقابل پرتوهای یون ساز:

برای حفاظت در برابر این پرتوها روش های مختلفی وجود دارد ولی عوامل ضروری آنها عبارتند از:

زمان : هرچه فرد بیشتر در برابر پرتو باشد بیشتر پرتو میگیرد. لذا باید پرتو گیری به حداقل زمان برسد.

فاصله: هر چه فاصله تا منبع پرتو بیشتر باشد پرتو کمتراست. لذا باید فاصله تا منبع پرتو به حداکثر برسد.

حفاظ : در مواردی که استفاده از دو روش پیشین میسر نباشد باید از صفحات جاذب پرتو بین افراد و منبع استفاده کرد و میزان تابش پرتو را به مقدار مجاز یعنی 0.1 رم در هفته یا 5 رم در سال رساند.

4 – دادن آموزش های لازم به افرادی که به نوعی با پرتوهای یونساز در تماس اند در زمینه اثرات و خطرات تماس با پرتوها و بهداشت و حفاظت در برابر پرتوها). نمایش فیلم ها در امور استحفاظی برای کارکنان و کسانی که با پرتوها کار می کنند بسیار مفید و لازم خواهد بود.

5- استفاده از لباس ها و پوشش های حفاظتی مناسب بگونه ای که فرد هرگز بدون وسیله حفاظتی با منبع پرتوزا روبرو نشود، شامل پیش بندهای سربی مناسب با مقدار اشعه ، دستکش های مخصوص لاستیکی و عینک های شیشه ای و…

6 – روش های تکمیلی کنترل پرتوگیری:
الف) نمایش علائم هشدار در موارد وجود مواد رادیواکتیو
ب) به حداقل رساندن جابجایی مواد رادیواکتیو

7- مانیتورینگ پرتوها:
روشهای کنترل پرتودهی با در نظر گرفتن شرایط کاری تنظیم می شود اما اغلب بهتر است دز دریافتی کارکنان در طول یک دوره کنترل شود. این روشها می تواند به عنوان یک کنترل روتین در دراز مدت صورت گیردکه شامل:

الف) مونیتورینگ منظم مقادیر پرتوها در محیط های موردنظر، در محل کار باید دستگاه های آشکارساز و شمارنده نصب و موجود باشد تا کارکنان از میزان آلودگی محیط با اطلاع شوند.

ب) استفاده از مونیتورهای فردی، تمام کارکنانی که در معرض پرتوها قرار دارند باید از وسایل اندازه گیری پرتوها مانند دوزیمتر جیبی یا فیلم بج استفاده کنند و دوزیمترهای قرائت مستقیم فردی که میزان دز دریافتی پرتوکار را در محیط کار اندازه می گیرد. باید خاطر نشان ساخت که استفاده از مونیتورهایی که متناسب با نوع پرتو طراحی شده اند و در فواصل زمانی مناسب کالیبره می گردند برای اخذ نتایج قابل اطمینان حائز اهمیت می باشد.

8- با داشتن زخم های باز هیچ نوع کاری با مواد و منابع پرتوزا نباید انجام  داد. ضمنا موقعی که خراشیدگی و زخم یا جراحتی در ضمن کار تولید شود باید دقت و احتیاط زیادی بعمل آورد که از آلودگی دور بماند

9 – برای دقت کامل در امر پیشگیری از خطرات پرتوهای یونیزان و توجه به اینکه فرد شاغل در مواجهه با این گونه مواد قرار گرفته یا خیر باید آزمایشات مکرر خون انجام شود . مشاهده کم خونی راهنمای خوبی برای شاغلین است که باید هر شش ماه تکرار گردد.

این چک لیست از 80 سوال تشکیل شده است که تمام جوانب عملیات پرتونگاری و جوشکاری را مورد بررسی قرار داده است با بررسی این سوالات هم از نکات ایمنی این مشاغل و هم از نقاط حساس و آسیب پذیر آنها آگاهی پیدا می کنید.

این مطلب بروزرسانی شد و فایل ایمنی پرتونگاری در قالب فایل pdf و 184 با موضوعات زیر پیوست شد.

• الزامات چشمه های پرتونگاری صنعتی و هلدرها
• الزامات دوربین های پرتونگاری صنعتی و تجهیزات کمکی آن
• الزامات نگهداری و حمل و نقل چشمه های پرتونگاری صنعتی
• حمل و نقل دوربین یا کانتینر حاوی چشمه پرتونگاری صنعتی
• الزامات تجهیزات رادیوگرافی با اشعه ایکس
• الزامات سایت های رادیوگرافی صنعتی
• پایش پرتو و حدود پرتوگیری
• ثبت، حسابرسی و پسمانداری چشمه های مورد استفاده در رادیوگرافی
• معاینات و آزمایشهای پزشکی کارکنان
• و …