سازماندهی و آموزش ایمنی در آزمایشگاه

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 6

مسئول ایمنی و کمیته ایمنی

برخورداری از یک خط‌مشی جامع در زمینه ایمنی، راهنمای ایمنی، و برنامه‌های حمایتی در این زمینه جهت اجرا برای هر آزمایشگاهی ضروری است. مسئولیت این امور، معمولاً به عهده مدیر یا رئیس مؤسسه یا آزمایشگاه است که ممکن است وظایف خاصی را به مسئول ایمنی یا دیگر کارکنان مربوط محول کند.

مسئولیت تمام سرپرست گروه‌ها و کارمندان آزمایشگاه، به عهده ایمنی آزمایشگاه است و کلیه افراد مسئول ایمنی و همکارانشان هستند. از کارکنان آزمایشگاه انتظار می‌رود که کارشان را ایمن انجام دهند و هر عمل، وضعیت، یا حادثه خطرناکی را به ناظرشان گزارش کنند. انجام بازرسی‌های ایمنی که به‌وسیله کارکنان داخلی و بازرسان خارج از مجموعه به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شوند، می‌تواند اثربخش باشد.

مسئول ایمنی

در هر جا که ممکن باشد، یک نفر باید به عنوان مسئول ایمنی تعیین شود تا از اجرای دائم فعالیت‌ها و برنامه‌های ایمنی در کل آزمایشگاه اطمینان یابد. مسئول ایمنی این وظیفه‌ها را به نمایندگی از رئیس مؤسسه یا آزمایشگاه اجرا می‌کند. در واحدهای کوچک، مسئول ایمنی، ممکن است یک میکروبیولوژیست یا یکی از کارکنان فنی باشد که این وظیفه‌ها را پاره‌وقت و در زمان مشخص به اجرا در می‌آورد. شخص تعیین‌شده، با هر رتبه علمی در رابطه با ایمنی زیستی، باید توان حرفه‌ای لازم را برای پیشنهاد، بررسی و تصویب فعالیت‌های خاص که روند صحیح کنترل زیستی را دنبال می‌کنند، داشته باشد. مسئول ایمنی باید هم قانون‌ها، مقررات، و دستورالعمل‌های ملی و بین‌المللی مربوط را اعمال کند و هم در بسط و توسعه فرایندهای اجرایی استاندارد به آزمایشگاه کمک کند. شخص در نظر گرفته شده باید در زمینه میکروبیولوژی، بیوشیمی، و علوم پایه فیزیک و زیست‌شناسی سابقه تخصصی داشته باشد. اطلاع از فعالیت‌های آزمایشگاهی و کلینیکی و ایمنی این فعالیت‌ها، از جمله تجهیزات کنترل کننده، و نیز آگاهی از اصول مهندسی مربوط به طراحی، طرز کار و نگهداری وسایل، بسیار حائز اهمیت است. همچنین مسئول ایمنی باید قادر به برقراری ارتباط مؤثر با کارکنان اداری، فنی و پشتیبانی باشد.

فعالیت‌های مسئول ایمنی شامل موارد زیر است:

1. انجام مشاوره برای رعایت ایمنی زیستی، امنیت زیستی، و مسائل فنی
2. بازرسی‌های دقیق و دوره‌ای ایمنی داخلی از روش‌های فنی، رویه‌ها و دستورالعمل‌ها، عوامل، مواد و تجهیزات بیولوژیک.
3. مطرح کردن موارد نقض دستورالعمل‌ها و فرایندهای ایمنی با افراد ذی‌صلاح.
4. تأیید اینکه کلیه کارکنان، آموزش‌های مناسبی در مورد ایمنی دیده‌اند.
5. پیش‌بینی آموزش‌های مستمر در زمینه ایمنی زیستی.
6. بررسی حوادث احتمالی از جمله نشت موادی که بالقوه عفونی یا سمی‌اند و گزارش یافته‌ها به مدیر آزمایشگاه و کمیته ایمنی.
7. همکاری با کارکنان پزشکی در ارتباط با امکان بروز عفونت‌های اکتسابی در آزمایشگاه.
8. اطمینان از پاکسازی و رفع کامل آلودگی پس از ریختن یا نشت مواد یا دیگر حوادث مرتبط با مواد عفونی.
9. اطمینان از مدیریت صحیح ضایعات.
10. اطمینان از پاکسازی و رفع آلودگی هر وسیله‌ای پیش از تعمیر یا سرویس.
11. حفظ آگاهی از نگرش جامعه درباره سلامتی و توجه به محیط‌ زیست.
12. وضع رویه‌های مناسب برای ورود/خروج مواد بیماری‌زا به/ از آزمایشگاه، مطابق با مقررات ملی.
13. بازبینی ابعاد و جوانب ایمنی زیستی تمام طرح‌ها، دستورالعمل‌ها و رویه‌های اجرایی در مورد کار پژوهشی مرتبط با عوامل عفونی، پیش از انجام این فعالیت‌ها.
14. ایجاد سیستمی برای مواجهه با شرایط اضطراری.

کمیته ایمنی زیستی

کمیته ایمنی برای توسعه تدابیر سازمان‌یافته ایمنی و تدوین قوانین لازم برای فعالیت‌ها باید تشکیل شود. کمیته ایمنی همچنین باید پروتکل‌های تحقیقاتی برای کارهای مرتبط با عوامل عفونی، استفاده از جانوران، نوترکیبی دی.ان.ای و مواد اصلاح شده ژنتیکی را بررسی کند. دیگر فعالیت‌های این کمیته می‌تواند شامل ارزیابی خطر، تنظیم تدابیر ایمنی جدید و داوری در موارد اختلاف نظر بر سر موضوعات ایمنی باشد.

عضویت در کمیته ایمنی، نه تنها باید بازتابی از حیطه‌های گوناگون شغلی سازمان، بلکه باید منعکس کننده نظرات کارشناسانه علمی نیز باشد. یک کمیته ایمنی پایه می‌تواند ترکیبی از افراد زیر باشد:

1. مسئول(های) ایمنی
2. محققان
3. کارکنان پزشکی
4. دامپزشک(ها) (اگر کار با جانوران صورت می‌گیرد)
5. نماینده کارکنان فنی
6. نماینده مدیر آزمایشگاه

کمیته ایمنی باید با مسئول ایمنی از بخش‌های مختلف و با تخصص‌های گوناگون مشورت کند (مثلاً با متخصصان در زمینه حفاظت در برابر پرتو، ایمنی صنعتی، تدابیر اطفاء حریق و غیره) و ممکن است گاهی به کمک متخصصان خصوصی در زمینه‌های مرتبط و گوناگون، مسئولان محلی و هیئت‌های نظارتی در سطح ملی، نیاز باشد. در صورتی که پروتکلی بحث‌انگیز یا حساس در دست بررسی و تدوین باشد، حضور کلیه اعضا می‌تواند مفید واقع شود.

ایمنی برای کارکنان پشتیبانی

کارکرد ایمن و مطلوب یک آزمایشگاه تا حد زیادی به کارکنان پشتیبانی وابسته است و ضروری است که این گروه از کارکنان، آموزش‌های مناسبی در رابطه با ایمنی ببینند.

خدمات مهندسی و نگهداری ساختمان

مهندسان و تکنسین‌های متخصص که ساختمان، وسایل و تجهیزات را نگهداری و تعمیر می‌کنند، باید اطلاعاتی از ماهیت کار آزمایشگاه و مقررات و پروسه ایمنی داشته باشند. آزمایش تجهیزات پس از سرویس، مثلاً آزمایش کارایی هودها پس از نصب فیلترهای جدید باید به وسیله مسئول ایمنی یا تحت نظر او انجام شود.

آزمایشگاه‌ها و مؤسساتی که سرویس‌های مهندسی و نگهداری داخلی ندارند، باید ارتباط خوبی با سرویس‌دهندگان محلی برقرار کنند تا آنها را با تجهیزات و کار آزمایشگاه آشنا کنند.

کارکنان مهندسی و نگهداری باید تنها با اجازه و نظارت مسئول ایمنی و/یا ناظر آزمایشگاه به آزمایشگاه‌هایی با سطح 3 یا 4 ایمنی وارد شوند.

سرویس‌های نظافت (نیروهای خدماتی)

آزمایشگاه‌های ایمنی سطوح 3 و 4 باید به وسیله کارکنان آزمایشگاه نظافت شوند. خدمتکاران باید تنها با اجازه و نظارت مسئول ایمنی و/یا ناظر آزمایشگاه به آزمایشگاه‌های ایمنی با سطوح 3 و 4 ایمنی وارد شوند.

برنامه‌های آموزشی

وجود برنامه‌ای برای آموزش ایمنی به صورت ضمن خدمت و آموزش مداوم برای حفظ آگاهی پرسنل آزمایشگاه و کارکنان پشتیبانی در مورد مسائل ایمنی، ضروری است. ناظران آزمایشگاه، با کمک مسئول ایمنی و دیگر افراد کارآمد، نقش کلیدی در آموزش کارکنان دارند. در واقع تمام آموزش‌های مبتنی بر ایمنی و سلامت، به مسئولیت‌پذیری در مدیریت، عوامل مؤثر در ایجاد انگیزه، آموزش‌های مقدماتی و کافی برای شروع کار، ارتباطات خوب، و بالاخره به مقاصد و هدف‌های سازمان وابسته است. عوامل بسیار مهم در خصوص یک برنامه آموزشی مؤثر در ایمنی زیستی، در زیر بررسی می‌شوند:

1. ارزیابی نیازها. این فرایند شامل تعریف وظیفه‌های محوله، ترتیب اهمیت (از نظر فراوانی، حساسیت، پیچیدگی) و جزئیات مراحل لازم برای انجام آنهاست.
2. پایه‌ریزی هدف‌های آموزشی. رفتارهای مشهودی که از کارآموز انتظار می‌رود پس از آموزش، آنها را در هنگام کار نشان دهد. این هدف‌ها ممکن است شرایط لازم برای انجام فعالیت‌ها یا رفتارهای خاص و سطح مهارت مورد نیاز برای اجرای آنها را تعریف کند.
3. تعیین محتوا و ابزارهای آموزشی. محتوای آموزش، دانش یا مهارتی است که کارآموز باید بر آن تسلط یابد تا توانایی لازم برای برآوردن اهداف علمی کسب کند. اشخاصی که کار و مقتضیات آن را به بهترین شکل می‌شناسند، معمولاً محتوای آموزش ایمنی را تعیین می‌کنند. سایر روش‌های تجربه شده، می‌تواند به تمرین‌های رفع اشکال یا طراحی معیارهای آموزشی برای تصحیح اشتباهات افراد در استفاده از یک مهارت متمرکز شود. مشخص نیست که یک روش تدریس (سخنرانی، آموزش تلویزیونی، آموزش با کمک رایانه، ارتباط تصویری دوسویه و غیره) نسبت به دیگری بهتر باشد. این موضوع بیشتر به نیازهای آموزشی، ترکیب گروه بازآموزان و غیره بستگی دارد.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (کاملا تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ ایمنی مواد شیمیایی در آزمایشگاه

⇐ ایمنی تجهیزات آزمایشگاهی

⇐ ایمنی آزمایشگاه شیمی

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.