ایمنی تجهیزات آزمایشگاهی

ایمنی تجهیزات آزمایشگاهی

هودهای ایمنی زیستی

هودهای ایمنی زیستی (BSCs) برای محافظت اشخاص، محیط آزمایشگاه، و ابزار کار از تماس با آئروسل‌ها و ترکیبات عفونت‌زا – که ممکن است هنگام کار با مواد محتوی عوامل عفونت‌زا مانند کشت‌های میکروبی، نمونه‌های ذخیره‌شده و تشخیصی تولید شده باشند – طراحی شده‌اند. ذرات آئروسل با هر حرکتی، که انرژی را به درون یک محلول یا نیمه محلول هدایت می‌کند – مانند تکان دادن، ریختن، بهم زدن، یا چکاندن محلول روی یک سطح یا درون محلول دیگر – تولید می‌شوند. فعالیت‌های دیگر آزمایشگاهی، مانند پخش نمونه روی پلیت آگار، تلقیح درون فلاسک‌های کشت سلولی به وسیله پی‌پت، استفاده از پی‌پت‌های چندکاناله برای تقسیم سوسپانسیون مواد عفونت‌زا در پلیت‌های میکروکالچر، یکنواخت‌سازی (هموژنیزه کردن)، ورتکس کردن مواد عفونت‌زا و سانتریفیوژ کردن محلول‌های عفونت‌زا می‌توانند سبب تولید آئروسل‌های عفونت‌زا شوند. ذرات آئروسل با قطر کمتر از 5 میکرومتر و قطرات کوچک 5 تا 100 میکرون با چشم غیر مسلح قابل دیدن نیستند. کارکنان آزمایشگاه اغلب متوجه تولید چنین ذراتی در حین کار نمی‌شوند و ممکن است این ذرات را استنشاق کنند و یا ذرات، سطح وسایل کار را آلوده سازند. نشان داده شده است که استفاده درست از هودهای بیولوژیک، در کاهش عفونت‌های آزمایشگاهی و آلودگی محیط‌های کشت ناشی از تماس با آئروسل‌ها، بسیار مؤثرند. ضمن اینکه هودهای بیولوژیک از محیط نیز محافظت می‌کنند.

در طی سال‌های متمادی در طراحی اولیه هودهای بیولوژیک اصلاحات بسیاری شده است. یکی از این تغییرات، افزودن یک فیلتر ذره‌ای هوا با بازدهی بالا (هپا) به سیستم تخلیه (خروجی) است. فیلتر هپا 99.97 درصد از ذرات با قطر 0.3 میکرون و 99.99 درصد از ذرات با اندازه بزرگ‌تر یا کوچک‌تر را به دام می‌اندازد. این ویژگی فیلتر هپا موجب می‌شود تا تمام عوامل عفونت‌زا به طور مؤثر به دام بیفتند و هوای خروجی عاری از میکروب از هود تخلیه شود. تغییر دیگر در طراحی، هدایت هوای فیلترشده از طریق هپا روی سطح کار است که مواد روی سطح کار را از آلودگی محافظت می‌کند. این تغییر معمولاً محافظت محصولات نامیده می‌شود. ویژگی‌های اولیه طراحی سبب تکامل سه نوع از هودهای هپا شده است. نوع محافظتی که به وسیله هر یک از این سه کلاس هود ایجاد می‌شود در جدول 1 آمده است.

نکته: هودهای با جریان افقی و عمودی (سکوهای کار با هوای تمیز)، هودهای ایمنی بیولوژیک نیستند و نباید تحت این عنوان به کار روند.

هودهای بیولوژیک کلاس I

شکل 6، شکل نموداری هود بیولوژیک کلاس I را نشان می‌دهد. هوای اتاق از دریچه جلویی با شتاب حداقل 0.38 متر بر ثانیه به داخل کشیده می‌شود، از روی سطح کار عبور می‌کند، و از طریق مجرای خروجی از هود تخلیه می‌شود. جریان هدایت‌شده هوا ذرات آئروسل را که ممکن است در سطح کار ایجاد شده باشد – جاروب می‌کند و دور از کارکنان آزمایشگاه به سمت مجرای خروجی می‌راند. دریچه جلویی به بازوهای فرد امکان دسترسی به سطح کار را در داخل هود می‌دهد، در حالی که همزمان از طریق پنجره شیشه‌ای می‌تواند به سطح کار نگاه کند. همچنین، دریچه برای تمیز کردن سطح کار یا مقاصد دیگر می‌توان کاملاً بالا برد.

جدول 1. انتخاب هود بیولوژیک (BSC) برحسب نوع حفاظت مورد نیاز

شکل 1. نمودار کلی هود کلاس I

A، دریچه جلویی؛ B، پنجره شیشه‌ای؛ C، فیلتر هپای خروجی؛ D، محفظه پشتی

هوا پس از عبور از فیلتر هپا به صورت‌های زیر از هود خارج می‌شود: 1) به داخل آزمایشگاه و سپس به خارج ساختمان از راه لوله خروجی ساختمان؛ 2) به محیط خارج از طریق لوله خروجی ساختمان؛ یا 3) مستقیماً به محیط خارج. ممکن است فیلتر هپا در فضای مجرای خروجی هود یا در لوله خروجی ساختمان قرار داشته باشد. برخی از هودهای بیولوژیک کلاس I مجهز به یک پروانه خروجی در عمق خود هستند در حالی که برخی دیگر از آنها وابسته به پروانه خروجی در سیستم ساختمان‌اند.

هود بیولوژیک کلاس I اولین هود شناخته شده است و به علت طراحی ساده‌اش کماکان در سراسر جهان به فراوانی استفاده می‌شود. مزیت این نوع هود تأمین حفاظت شخصی و محیطی است و برای کار با مواد هسته‌ای و مواد شیمیایی سمی قابل تبخیر نیز استفاده می‌شود. با توجه به اینکه هوای غیراستریل اتاق از روی سطح کار از راه دریچه جلویی به داخل کشیده می‌شود، این نوع هود تأمین‌کننده قابل اعتمادی برای حفاظت محصولات نیست.

شکل 2. نمودار کلی هود کلاس A1II

A، دریچه جلویی، B، پنجره شیشه‌ای؛ C، فیلتر هپای خروجی؛ D، محفظه پشتی؛ E، فیلتر هپای تغذیه‌کننده؛ F، موتور دمنده هوا

هودهای بیولوژیک کلاس II

به محض استفاده روزافزون از کشت سلولی و بافت برای تکثیر ویروس‌ها و سایر مقاصد بیش از این ورود هوای غیراستریل اتاق روی سطح کار قابل قبول نبود. هود بیولوژیک کلاس II نه تنها برای تأمین حفاظت شخصی، بلکه برای حفاظت سطح کار از آلوده شدن به وسیله هوای اتاق طراحی شده است. هودهای کلاس II، که چهار نوع (A2 ،A1 ،B2 و B2) از آن وجود دارد، از این جنبه با هودهای کلاس I تفاوت دارند که فقط هوایی که از فیلتر هپا عبور می‌کند می‌تواند وارد سطح کار شود. هود کلاس II برای کار با عوامل عفونت‌زای گروه خطر 2 و 3 استفاده می‌شود. این هودها در صورت استفاده در سوئیت‌های با فشار مثبت، برای کار با عوامل عفونت‌زای گروه خطر 4 نیز می‌تواند به کار رود.

برخی از تجهیزات ممکن است در زمان استفاده با خطرات میکروبی خاصی همراه باشند. تجهیزات دیگر برای پیشگیری و یا کاهش خطرات طراحی شده‌اند.

تجهیزاتی که ممکن است ایجاد خطر کنند:

جدول.۱ تجهیزات و عملیاتی را که ممکن است ایجاد خطر کنند و روش حذف و کاهش چنین خطراتی را فهرست کرده است.

جدول 1. وسایل و عملیاتی که ممکن است تولید خطر کنند

– علاوه بر خطرات میکروبیولوژیکی، خطرات ایمنی مرتبط با تجهیزات نیز باید پیش‌بینی و پیشگیری شوند. جدول ۲ مثال‌هایی از دلایل حوادث را لیست کرده است.

جدول ۲. علل معمول حوادث مرتبط با تجهیزات

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ ایمنی آزمایشگاه شیمی

⇐ دستورالعمل های ایمنی زیستی در آزمایشگاه

⇐ ایمنی مواد شیمیایی در آزمایشگاه

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.