رادیواکولوژی و مواجهه شغلی – محیطی

رادیواکولوژی و مواجهه شغلی – محیطی

ارسال کننده: دکتر محسن کارچانی

تدوین: دکتر جواد وطنی و دکتر محسن کارچانی

فرمت: Pdf تعداد صفحات: 166

پیشگفتار:

در دنیای اطراف ما، پرتوها در همه جا وجود دارند. این پرتوها به دو دسته ی یونساز و غیر یونساز تقسیم بندی می شوند، که دارای منشأهای طبیعی و مصنوعی می باشند. منشا پرتوهای طبیعی یونساز در فضا، پرتوهای کیهانی و در زمین رادیونوکلوئیدهای طبیعی موجود در خاک، آب، هوا و غذا می باشند که دستخوش واپاشی شده در محیط زیست پراکنده می شوند.

پرتوهای گاما، ذرات آلفا، بتا و نوترونها از انواع اصلی پرتوهای یونساز به شمار می روند. پرتوگیری انسان یا از طریق منابع پرتوزای خارج از بدن (پرتوگیری
خارجی) و یا در اثر واپاشی رادیونوکلوئیدهایی که از طریق بلع و استنشاق به بدن راه مییابند (پرتوگیری داخلی) صورت می گیرد. پرتوهای طبیعی یون ساز بیشترین سهم را در مجموع دز موثری که توسط جمعیت جهان دریافت می شود دارا هستند، از این رو برآورد دز دریافتی ناشی از این پرتوها در افراد حائز اهمیت است. پرتوهای کیهانی از طریق واکنش های متفاوت هسته ای گسترهای از رادیونوکلوئیدها را در اتمسفر (هواکره)، بیوسفر (زیست کره) و لیتوسفر (سنگ کره) تولید می کنند. یکی از منابع مصنوعی و طبیعی رادیواکولوژیکی، پرتو زایی هوا می باشد که در این کتاب بیشتر به این مبحث پرداخته می شود.

در این کتاب به کلیاتی از مبحث رادیواکولوژی و یکی از مهمترین منابع مواجهه محیطی و شغلی با پرتوهای یونساز، آلودگی پرتوی هوا، پرداخته خواهد شد. روش های اندازه گیری و شمارش این نوع آلودگی بیان می گردد و در پایان رادن و منبع مهم مواجهه ی شغلی با آن یعنی معدن، مورد بحث قرار خواهد گرفت. مجمومه حاضر پس از چند سال تلاش و کار خستگی ناپذیر تالیف ، ترجمه و گردآوری شده است و عاری از اشکال علمی و نگارشی نیست.

از همه صاحب نظران درخواست داریم تا در جهت افزودن بر غنای علمی مجمومه زیر، ما را یاری رسانند تا بتوانیم سهمی کوچک در حل مشکلات محیط زیست و کار برداریم.

فهرست:

فصل اول: مبانی رادیواکولوژی

• 1-1 مقدمه
• 2-1 منابع پرتوزای هوا
• 3-1 منابع پرتوزای مصنوعی
  • 1-3-1 مواد رادیو اکتیو مصنوعی
  • 2-3-1 تولیدات مصرفی
  • 3-3-1 انفجارهای هسته ای
  • 4-3-1 مواد پرتوزای مورد استفاده در پزشکی
  • 5-3-1 مواد پرتوزا در تحقیق و صنعت
  • 6-3-1 سایر منابع
  • 1-1-3-1 راه های پرتو گیری از منابع پرتوزای مصنوعی
•  4-1 پرتو گیری ناشی از منابع طبیعی پرتوزا
  • 1-4-1 تابش کیهانی
    • 1-1-4-1 پرتو های کیهانی
    • 2-1-4-1 پرتو های کیهانی ثانویه ناشی از اشعه کیهانی
  • 2-4-1 پرتو های زمینی
  • 3-4-1 مواد رادیواکتیو طبیعی
    • 1-3-4-1 هسته های پرتوزای اولیه
    • 2-3-4-1 پرتوها و هسته های پرتوزای کیهانی

فصل دوم: اندازه گیری پرتوزایی رادیونوکلئیدها در هوا

• 1-2 سابقه اندازه گیری رادیو نوکلئید های محیط
• 2-2 سیستم ها و دستگاه های پایش رادیونوکلئید ها
  • 1-2-2 ایستگاه نمونه برداری ذرات معلق در هوا (Aerosol sampling station)
  • 2-2-2 آماده سازی و شمارش نمونه ها
• 3-2 سیستم نمونه برداری هوا به منظور شمارش آلفا و بتا کلی
  • 1-3-2 انواع و خصوصیات فیلترهای هوای مورد استفاده در ایستگاه های نمونه برداری
  • 2-3-2 سیستم مونیتورینگ ید محیطی RIM
  • 3-3-2 سیستم مونیتورینگ RAM
  • 4-3-2 دستگاه مونیتورینگ محیطی- لحظه ای RTSLCU
  • 5-3-2 شبکه هشدار آنی

فصل سوم: شمارشگرها

• 1-3 دستگاه شمارش گر آلفا و بتا مدل FHT-770T
• 2-3 دستگاه آلفا گارد Alpha Guard
• 3-3 دستگاه آشکارساز آلفا مدل SPA-1A
• 4-3 دستگاه شمارش گر مینی اسکالر Miniscaler
• 5-3 دستگاه مینی اسپیک Minispec
• 6-3 سیستم اسپکترومتری گاما

فصل چهارم: پرتوگیری رادن

• 1-4 مقدمه
• 2-4 آزاد سازی رادن
• 3-4 انتقال رادن
• 4-4 غلظت رادن در محیط های مختلف
• 5-4 اثر تخلخل و دانسیته بر آزاد سازی گاز رادن
• 6-4 دختران رادن
• 7-4 غلظت رادن
• 8-4 غلظت معادل رادن
• 9-4 فاکتور تعادل F
• 10-4 سطح کار
• 11-4 سطح کار ماهیانه
• 12-4 تبدیل پرتوزای به دز مؤثر
• 13-4 حفاظت عملی در محیط های کاری (آستانه اقدام)
• 14-4 انتخاب و کاربرد حد دز
• 15-4 تکنیک های اندازه گیری استاندارد رادن داخلی
  • 1-15-4 اندازه گیری اولیه
  • 2-15-4 اندازه گیری های تعقیبی ثانویه
• 16-4 روش های اندازه گیری غلظت گاز رادن و محصولات واپاشی کوتاه عمر آن
  •  1-16-4 دستگاه های غیر فعال passive devices
    • 1-1-16-4 تکنیک جذب سطحی
    • 2-1-16-4 آشکارسازهای ترمولومینسانس TLD
    • 3-1-16-4 آشکارسازهای ردپای هسته ای حالت جامد SSNTD
    • 4-1-16-4 آشکارسازهای گازی (اتاقک یونیزاسیون)
    • 5-1-16-4 کارت آلفا Alpha Card
    • 6-1-16-4 آشکار ساز الکترت Electret detector
  • 2-16-4 دستگاه های فعال Active Device
    • 1-2-16-4 روش طیف سنجی آلفا
    • 2-2-16-4 روش اندازه گیری رادن به وسیله اتاقک سنتیلاسیون یا روش لوکاس
    • 3-2-16-4 روش توماس یا روش سه شمارش
• 17-4 دو نمونه از دستگاه های شمارش رادن
  • 1-17-4 دستگاه رادون دبلیو یک متر Radon Wl Meter
  • 2-17-4 دستگاه سنتیلومتر پراسی-بررسی قابل حمل رادون (Portable Radon Surveyor (PRASSI

فصل پنجم: معدن

• 1-5 محیط معدن
• 2-5 منابع پرتوزای طبیعی موجود در معادن
• 3-5 کنترل پرتو گیری به هنگام بهره برداری از معادن زیر زمینی
• 4-5 تهویه در معادن
• 5-5 روش های معدن کاری، برداشت مواد معدنی، پر کردن حفره ها با باطله، جدا سازی و کنترل منابع
• 6-5 بازرسی معادن از نظر پرتو گیری
• 7-5 حفاظت فردی در معادن
• 8-5 روش های پیشگیری و کاهش پرتو گیری در معادن
• ضمیمه : کمیت ها و یکاها
• منابع

مبانی رادیواکولوژی

مقدمه :

مواد پرتوزای طبیعی از بدو تشکیل کره زمین در آن وجود داشته و بهره برداری انسان از معادن و منابع مختلف یکی از عواملی است که باعث برهم خوردن نظم و آرایش و تعادل طبیعی این مواد شده و در نتیجه، بسیاری از مواد پرتوزای طبیعی از این طریق به محیط زیست افزوده شده اند. از دیگر عوامل برهم زننده نظم و تعادل یادشده میتوان به پدیده های طبیعی مثل زلزله، سیل و رانش زمین اشاره نمود. با این وجود، مواد پرتوزای طبیعی موجود در زیست کره و به تبع آن در کلیه عناصر تشکیل دهنده از قبیل آب، خاک، هوا و بدن موجودات زنده، عواملی را تشکیل می دهند که با محیط بیولوژیکی در تعادل هستند.

از طرفی با توسعه فناوری، منابع پرتوزای ساخت دست بشر در محیط زیست رو به افزایش گذاشته است. یکی از این منابع، مواد پرتوزای مصنوعی می باشند که در نتیجه فعالیت های بشری در رشته های گوناگون هسته ای، به محیط زیست راه یافته اند. به منظور حفاظت رادیولوژیکی محیط زیست، شناسایی توام زیست بومها و منابع پرتوزا و نحوه عملکرد آن ها در اجزاء مختلف محیط از ضروریات اولیه می باشد. علمی که در این راستا انسان را یاری می دهد رادیواکولوژی نامیده می شود که از دو واژه رادیو به معنی پرتوزا و اکولوژی یا بوم شناسی تشکیل شده است.

این علم نحوه عملکرد، جابجایی، توزیع و رفتار هسته ای پرتوزا را در اجزاء زیست بوم ها بررسی می نماید. به طور کلی هدف از حفاظت رادیولوژیکی، پایش انسان و محیط زیست در برابر عملکرد مواد پرتوزای (طبیعی ومصنوعی) موجود در محیط می باشد و منظور از تحقیقات در زمینه رادیواکولوژی، پیش بینی مسیرهای راهیابی مواد پرتوزا به محیط زیست و تخمین میزان دز دریافتی توسط مردم در مناطق مختلف است تا بتوان میزان خطر ناشی از پرتوگیری های داخلی و خارجی را تعیین نمود.

بنابراین مطالعات و بررسی های مداوم جهت تعیین عملکرد مواد پرتوزا در محیط زیست مورد نیاز می باشد تا نتیجه مطلوب و اطلاعات مورد نظر حاصل شود. بدین ترتیب حفاظت رادیولوژیکی محیط زیست به عنوان یک ضرورت اجتناب ناپذیر جهت تضمین پایداری زیست بوم ها و جلوگیری از پرتوگیری های ناخواسته مطرح شده است. براساس آخرین اطلاعات ارایه شده توسط کمیته علمی سازمان ملل در زمینه اثرات پرتوهای اتمی (UNSCEAR1,2000) متوسط پرتوگیری هر شخص از منابع پرتوزای طبیعی معادل 2.4 میلی سیورت در سال برآورده گردیده است. حال آنکه متوسط پرتوگیری وی از کلیه فعالیتهای هسته ای شامل ریزش های ناشی از انفجارات اتمی، حوادث هسته ای کارکرد عادی نیروگاه های اتمی و همچنین پرتوگیریهای پزشکی (تشخیص و درمان) در اثر کاربرد مواد پرتوزا و دستگاههای پرتوساز، حدود 0.8 میلی سیورت در سال تخمین زده شده است.

به طور کلی منابع پرتوزای طبیعی شامل هسته های پرتوزای اولیه و یا وابسته به تشکیل زمین با نیمه عمر طولانی، و همچنین پرتوها و هسته های پرتوزای کیهانی هستند. مواد پرتوزای مصنوعی نیز بعد از انفجار اولین بمب اتمی آزمایشی در تاریخ شانزدهم ژولای سال 1945 میلادی در نزدیکی شهر آلاموگوردو در ایالت نیومکزیکو آمریکا به محیط زیست وارد گردید. گرچه تولید هسته های پرتوزای مصنوعی پس از شروع به کار اولیه راکتور اتمی در دوم دسامبر سال 1942 میلادی در شیکاگو آمریکا و کمتر از 4 سال پس از کشف پدیده شکافت هسته ای شروع شده بود.

کتاب را به صورت مستقیم در زیر دانلود کنید.

حتما بخوانید:

⇐ رادیواکولوژی و حفاظت در برابر پرتو

⇐ ایمنی و بهداشت در برابر تشعشعات مایکروویو

⇐ مقررات کار با پرتو در صنعت

⇐ پرتونگاری یا رادیوگرافی صنعتی