دستورالعمل اجرایی بهداشتی مراکز طبخ و توزیع مواد غذایی
دستورالعمل اجرایی بهداشتی مراکز طبخ و توزیع مواد غذایی
دستورالعمل اجرایی بهداشتی مراکز طبخ و توزیع مواد غذایی
این دستورالعمل توسط کمیته تخصصی بهداشت در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس تصویب و ابلاغ شده و بر اساس این دستورالعمل چک لیست های مربوطه تهیه شده است، با همکاری کارشناسان HSE منطقه ویژه از پیمانکاران طبخ غذا بازدید و ارزیابی صورت میگیره و توسط چک لیست ها رتبه بندی میشوند و لیست سیاه و سفید تهیه و به کل منطقه ابلاغ می شوند. این دستورالعمل با در نظر گرفتن ماده 13 بهداشت محیط تنطیم شد.
البته نیاز به بازنگری داره که با توافق اعضاء کمیته انجام خواهد شد.انجام این فرآیند خودش دستورالعمل اجرایی داره که به شرکت های اصلی منطقه ابلاغ شده، امیدوارم دوستان نظراتشون را در این مورد به من بیان کنند.
مقدمه: با توجه به مشکلات موجود در خصوص وضعیت بهداشتی اماکن تهیه، تولید، طبخ و توزیع مواد غذایی و فراگیر بودن اثرات چنین اماکنی بر سلامتی افراد شاغل در منطقه ، جهت کنترل و نظارت مناسب و یکسان سازی رویه اجرایی در خصوص بهداشت اماکن موضوع این دستورالعمل ، و همچنین با توجه به اولویت این مهم در اهداف کمیته تخصصی بهداشت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس ، اعضای این کمیته با حضور کارشناسان مرکز بهداشت کنگان طی جلسات و نشستهای متعدد دستور العمل موجود را به بحث و بررسی گذاشته و به تصویب نهایی رساندند .
در این خصوص لازم به ذکر است که مطالب و مفاد این دستور العمل بر اساس استانداردها و دستور العملهای وزارت بهداشت و با بهره گیری از تجارب برخی ارگانها و سازمانهای داخلی و خارجی بوده است و سعی شده که آخرین استانداردهای موجود ملی و بین المللی با توجه به شرایط محلی منظور و اجرا گردد .امید است با تلاش و پیگیری مسئولین و کارشناسان محترم سایتهای منطقه ، در بهینه کردن وضعیت بهداشتی منطقه ویژه ، خصوصاً اماکن تهیه و توزیع مواد غذایی اهتمام جدی صورت پذیرد .
رویه اجرایی دستورالعمل
با استفاده از چک لیستها ، مراکز مرتبط ممیزی گردد، در صورت منطبق نبودن شرایط با دستور العمل ، متناسب با میزان نواقص مدت زمانی (Dead Line) حداکثر تا یک ماه به مراکز مربوطه جهت رفع نواقص فرصت داده شود.
پس از مدت ذکر شده مجدداً بازدید بعمل آید، در صورت عدم رفع نواقص با کارفرما جهت فسخ و یا عدم تمدید قرارداد مکاتبه شود و همزمان موضوع به مراکز بهداشت عسلویه جهت پیگیری قانونی منعکس گردد. در این حالت شرکتهای کارفرما ملزم به پیروی از ابلاغیه ها می باشد در غیر اینصورت مطابق با الزامات HSE برخورد خواهد شد.
دستورالعمل :
الف- بهداشت فردی کارکنان کارکنان اماکن مرتبط با موضوع این دستورالعمل موظف به اجرای موارد ذیل در ارتباط با بهداشت فردی می باشند :
- کارکنان باید دارای کارت بهداشتی معتبر با تاریخ معتبر باشند.
- کارت بهداشتی باید در معرض دید مراجعین (بازرسان بهداشت و مسئولین ذیربط) قرار بگیرد.
- کلیه متصدیان و کارکنانی که در مراکز تهیه ، تولید ، توزیع ، نگهداری و فروش اشتغال دارند ، موظفند در کلاسهای ویژه بهداشتی که از طرف مدیریت HSE منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس تعیین می شود ، شرکت نمایند.
- متصدیان و کارکنان موظفند موارد بهداشت فردی را کاملا رعایت نموده و به دستوراتی که از طرف بازرسین بهداشت داده می شود ، عمل نمایند.
- کارکنان موظفند ناخنها ، موی سر و صورت خود را کوتاه و تمیز نمایند.
- کارکنان باید به کلاه و روپوش به رنگ روشن و نظیف ملبس باشند.
- باید وسایل شخصی خود را در کمد انفرادی (ترجیحاً 3 طبقه) نگهداری نمایند.
- کارکنان باید قبل از شروع کار ، در صورت تغییر نوع کار و بعد از توالت دستان خود را با آب و صابون بشویند.
- کارکنان در هنگام آماده سازی ، طبخ و توزیع غذا باید از دستکش استفاده نمایند. (دستکش غیرمشکی)
- شستن دست در محل ظرفشوئی ممنوع میباشد.
- برای خشک کردن دستها از دستمال کاغذی یا دست خشککن برقی استفاده شود.
ب- بهداشت آشپزخانه و رستوران در محل پخت و توزیع مواد غذایی در رستوران باید موارد ایمنی و بهداشتی به شرح ذیل رعایت گردد:
- محل پخت و توزیع باید از مکانهای آلوده دور بوده و حتی المقدور در مجاورت محل غذاخوری باشد و شرایط پخت باید به گونهای باشد که برای قسمتهای مجاور آن مزاحمتی ایجاد ننماید.
- فضای پخت و توزیع باید با تعداد کارگران و حجم کار تناسب داشته باشد تا کار تهیه و طبخ غذا به راحتی انجام شود.
- سقف باید صاف به رنگ روشن و بدون درز و ترک خوردگی باشد.
- در صورتیکه غذاخوری و آشپزخانه جداسازی شده باشند ، دیوارهای آشپزخانه باید تا ارتفاع سقف با کاشی یا سرامیک به رنگ روشن و دیوارهای سالن غذا خوری تا ارتفاع 120 سانتیمتر با سنگهای صیقلی ، سرامیک و یا کاشی و بعد از آن تا ارتفاع سقف با رنگ روشن قابل شستشو پوشیده شده باشند و چنانچه محل طبخ از سالن پذیرائی جداسازی نشده باشد کلیه دیوارها باید از کف تا سقف با کاشی یا سرامیک به رنگ روشن باشند.
- دیوار آبدارخانه ، انبار مواد غذائی ، محل نگهداری میوه جات و سبزیجات ، حمام ، مستراح ، دستشویی و رختشویخانه باید از کف تا سقف با کاشی یا سرامیک به رنگ روشن باشند.
- کف محل پخت باید صاف ، بدون ترک خوردگی ، همواره قابل شستشو و از نوع سنگ و امثالهم باشد و ضمنا لغرنده نبوده و دارای شیب مناسب به طرف کفشوی باشد.
- کفشوی باید مجهز به شترگلو بوده و نصب توری ریز روی آن الزامی است.
- درهای ورود و خروج باید از نوع خود بستهشو(Self Closed) بوده و کلیه درب ها و پنجرههای بازشو به توری ضدزنگ مجهز باشند.
- ساخت دیوارها ، دربها و پنجرهها بطوری باشد که مانع از نفوذ حشرات و جوندگان موذی شود.
- روشنایی محل پخت با در نظر گرفتن پنجره و چراغ کافی به نحو مطلوب تأمین گردد.
- آب مصرفی باید مورد تائید مقامات بهداشتی باشد.
- کلیه اماکن، مراکز و کارگاههای مشمول این دستورالعمل باید دارای سیستم جمع آوری و دفع بهداشتی فاضلاب مورد تائید مقامات بهداشتی باشد (شبکه جمع آوری فاضلاب ، چربیگیر ، تصفیه خانه و استفاده مجدد)
- وضعیت و تعداد توالت و دستشوئی متناسب با تعداد پرسنل و مراجعین و بصورت بهداشتی باشد. (جدا بودن دستشوئی مردان از زنان ، وجود صابون مایع ، خشککن یا دستمال کاغذی و وجود شیرآب سرد و گرم ، زبالهدان دربدار در کنار دستشوئی الزامی است)
- اجرای بهسازی محیط و مبارزه فیزیکی یا شیمیایی با حشرات و جوندگان موذی ، به نحوی که هیچ آثاری از آنان مشاهده نشود.
- محل پخت باید دارای تهویه موثر بوده و بر روی اجاقها، هود مناسب نصب گردد و سطوح داخلی و خارجی آن تمیز باشد.
- رستوران و آشپزخانه باید دارای وسایل سرمایشی و گرمایشی کارآمد و متناسب با فصل باشد.
- کف آشپزخانه باید روزانه با محلولهای ضدعفونی کننده شستشو گردد.
- دستگاه سوخت و نوع مواد سوختنی باید از نوعی باشد که احتراق بصورت کامل انجام گیرد.
- محل شستشو و نگهداری ظروف باید در مجاورت محل پخت ولی مجزا و مستقل از آن باشد ، جهت شستشو ترجیحاً از ماشینهای اتوماتیک در غیر اینصورت از ظرفشویی 3 مرحلهای (شستشو ، ضدعفونی و آبکشی) استفاده شود.
- چیدمان و نگهداری ظروف و تجهیزات و وسایل باید به گونهای باشند که خطر سقوط وجود نداشته باشد و مزاحمتی برای عبور و مرور ایجاد نکند.
- ورود افراد متفرقه به آشپزخانه ممنوع میباشد.
- نظافت عمومی و زیبایی ظاهری به نحو مناسب رعایت گردد (کلیه سطوح دیوار ، کف ، سقف ، قفسه ، پیشخوان ، میز ، صندلیها و …)
- پیشخوان میز کار باید سالم و سطح آن از جنس قابل شستشو باشد و فاقد هر گونه کشو یا قفسه بوده و فضای زیر آن نیز مورد استفاده قرار نگیرد . در ضمن قفسهها ، ویترین و گنجهها قابل نظافت باشد و ارتفاع آن از کف زمین 30 سانتیمتر باشد.
- زبالهدان به تعداد و حجم مناسب و دارای درب با حالت پاندولی ، قابل شستشو و از جنس ضدزنگ باشند و زبالهها بطریق بهداشتی جمع آوری و دفع گردند. (همراه با کیسه زباله)
- جهت نگهداری از مواد غذائی فاسدنشدنی باید یخچال، فریزر یا سردخانه و گرمخانه متناسب با حجم کاری و منطبق با شرایط و ضوابط بهداشتی وجود داشته باشد (نگهداری مواد غذائی فاسد نشدنی بین دمای 4 تا 60 درجه سانتیگراد بیش از دو ساعت ممنوع است)
- جعبه کمکهای اولیه با وسایل مناسب و کافی در رستوران و آشپزخانه در محل مناسب نصب گردد.
- وسایل اطفاء حریق به تعداد کافی و در محلهای مناسب نصب گردد و با توجه به نوع خاموش کننده در فواصل منظم و معین جهت بازرسی آنها اقدام گردد.
- توزیع غذا باید به گونهای باشد که باعث ازدحام مراجعین و اتلاف وقت آنها نشود.
- با توجه به تعداد مراجعین در غذاخوری تعدادی از پرسنل با چرخ دستی مناسب ظروف غذاهای سرو شده را از روی میزها جمع آوری و در همان حال سطوح میز را برای مراجعین بعدی تمیز نمایند.
- میوه باید با شرایط مناسب تهیه و در داخل کمپها (در یخچال) برای وعده شام توزیع گردد.
- حداکثر دمای داخل اماکن نباید بیشتر از 30 درجه سانتیگراد باشد.
- استعمال و فروش دخانیات در آشپزخانه ، رستوران ، بوفه ها و … ممنوع می باشد.
ج- انبار مواد غذایی، یخچال و سردخانه در محل انبار مواد غذائی و سردخانه باید موارد ایمنی و بهداشتی به شرح ذیل رعایت گردد :
- مساحت انبار و سردخانه باید با حجم موادی که ذخیره می شود ، متناسب باشد.
- دیوارها ، سقف و کف باید مطابق استانداردهای بهداشتی باشد.
- درب ها و کلیه پنجره های بازشو باید سالم و قابل شستشو و مجهز به توری ضدزنگ باشد.
- انبار باید دارای روشنایی کافی باشد ولی از تابش مستقیم نور خورشید بر روی مواد غذائی جلوگیری گردد.
- انبار باید به هواکش برقی متناسب با فضای ان مجهز باشد و حداکثر دمای انبار مواد غذائی 25 درجه سانتیگراد باشد.
- انبار، سردخانه و یخچال باید مجهز به دماسنج سالم باشند. مضافاً سردخانه باید دارای یک دماسنج داخل و همچنین مجهز به زنگ اخبار ، چراغ خطر و دستگیره ایمنی باشد و بصورت روزانه کنترل گردد. هم چنین درب سردخانه زیرصفر دو مرحلهای باشد.
- کلیه موادی که در انبار، یخچال و سردخانه نگهداری می شوند باید بر روی قفسههایی از جنس زنگ نزن ، قابل شستشو و با ارتفاع 30 سانتی متر از کف قرار گیرند.
- برای نگهداری مواد غذائی فاسدشدنی تعداد کافی یخچال و فریز تأمین گردد.
- به منظور جلوگیری از احتمال فساد مواد غذائی در اثر قطع برق باید سردخانه مجهز به برق اضطراری باشد و سیستم برق آن ایمن باشد.
- نظافت و شستشوی داخل یخچال و سردخانه باید مرتباً انجام شود.
- از قرار دادن مواد غذائی بطور مستقیم و بدون داشتن ظرف مناسب در داخل یخچال و سردخانه جلوگیری شود.
- قبل از قرار دادن میوهها و سبزیها در یخچال باید آنها را شستشو و ضدعفونی نمود.
- کارکنان برای ورود به داخل سردخانه از کفش مخصوص سردخانه استفاده نمایند.
- قفسه بندی و چیدمان باید به نحوی باشد که فضای کافی بین اجناس وجود داشته باشد.
- دیوارهها باید بصورت ضدموش (rat Proofing) ساخته شود.
- ورود افراد متفرقه به انبار مواد غذائی ممنوع می باشد.
- از نگهداری ظروف خالی و وسایل اسقاطی در داخل انبار باید جلوگیری شود.
- سیستم انبارداری به نحو مناسب (ثبت، رعایت تاریخ مصرف و تقدم و تأخر کالا و …) اجرا گردد.
- موادی نظیر حبوبات و غلات باید در ظروف مقاوم در مقابل رطوبت و نفوذ حشرات نگهداری گردد و امکان برقراری تهویه طبیعی (با استفاده از توری های مناسب) در محل نگهداری آنها وجود داشته باشد.
- مواد غذائی خورنده نظیر سرکه، آبلیمو در ظروف شیشهای و مقاوم در مقابل خورندگی ، نگهداری شود.
- طراحی انبار آرد و شکر باید مورد تائید مقامات بهداشتی باشد.
- مواد شیمیائی باید به نحو مناسب برچسب گذاری و از مواد غذائی جدا گردند.
- از قرار دادن و تلنبار کردن مواد غذائی در کف سردخانه باید خودداری شود. لاشههای گوشت باید به چنگگ آویزان شود و از قرار دادن مواد غذائی بصورت انباشته و روی هم بدون داشتن ظرف یا پوشش پلاستیکی مناسب در داخل یخچال یا سردخانه خودداری شود.
- در سردخانه ها ، یخچالها و فریزرها مواد غذائی هم گروه در یک طبقه و یا در طبقات کنار هم قرار داده شود و از مجاور هم قرار دادن مواد غذائی مختلف نظیر پنیر، گوشت، کره، سبزی، مرغ و ماهی جلوگیری شود.
- مواد گوشتی باید در سردخانههای مجهز به دماسنج سالم و در دمای زیر صفر بین( oC18- تا oC 25 -) نگهداری شوند.
- قرار دادن مواد غذائی پخته و خام، شسته و نشسته در کنار هم در یخچال ممنوع میباشد.
- برای نگهداری مواد غذائی در سردخانه، از پوشش پلاستیکی که کاملا سطح ماده عذایی را پوشانده باشد ، استفاده گردد.
د – بهداشت مواد غذایی
- کلیه مواد اولیه غذائی و آماده باید دارای مجوز بهداشتی و پروانه ساخت و ترجیحاً دارای آرم استاندارد باشد و استفاده از مواد فلهای ممنوع می باشد.
- گوشتهای قرمز باید دارای مهر کشتارگاه باشند و گوشتهای سفید از کشتارگاههای مورد تائید سازمان دامپزشکی تهیه شود در غیر اینصورت استفاده از آنها غیرمجاز میباشند.
- کلیه گوشتهای مصرفی پس از انتقال به آشپزخانه باید بلافاصله از هر گونه مواد زائد و غیرقابل مصرف پاک شود.
- مواد غذائی منجمد بعد از ذوب شدن با هوای معمولی باید بلافاصله مصرف شود و از انجماد مجدد آن خودداری کنید.
- نان در نایلون تمیز یا محافظی مناسب دیگری قرار گیرد تا هنگام حمل به آشپزخانه آلوده نگردد.
- برای انتقال ماست از ظروف دربدار استفاده گردد.
- یخ مورد استفاده باید از محلهای مورد تائید مقامات بهداشتی تهیه شود.
- مواد گوشتی و سبزیها در سردخانه از یکدیگر مجزا نگهداری شود.
- با توجه به فساد سریع گوشت چرخ کرده باید این مواد همواره در یخچال و در دمای کمتر از 4 درجه سانتیگراد و به مدت 12 ساعت نگهداری شود.
- میزان دمای یخچال باید بین 1 تا 4 درجه سانتیگراد و حداقل دمای فریزر 24-18 درجه سانتیگراد زیرصفر باشد.
- برای ممانعت از فرسودگی یخچال و فریزرها باید از قرار دادن این وسایل در محیط گرم آشپزخانه جلوگیری نمود.
- جهت سرخ کردن مواد غذائی از روغن مخصوص سرخکرن(Frying Oil)و برای بقیه مصارف از روغن مایع استفاده شود.
- استفاده از جوش شیرین در تولید مواد غذائی ممنوع است.
- جهت خرد کردن سبزی و گوشت از تختههای جداگانه استفاده گردد و استفاده از چرخ گوشت جهت خرد کردن سبزی ممنوع است.
- قبل از استفاده از کنسرو باید قوطی آن در حرارت غیرمستقیم بمدت 15 دقیقه جوشانده شود .
- استفاده از ابزار مناسب مانند انبرک مخصوص و … برای برداشتن مواد غذائی الزامیست .
- کلیه مواد غذائی قابل انجماد پروتئینی ، قبل از انتقال از ماشین حمل بار به اماکن موضوع این آئین نامه ، بایستی توسط بازرسین بهداشتی بازبینی شده و مجوز خرید روزانه انها تائید گردد.
- هیچگاه از آب سرد یا گرم جهت باز کردن یخ گوشت و فرآوردههای گوشتی یخ زده استفاده نشود.
- سیخهای کباب پس از انجام کار شستشو ، سمباده یا اسکاج زده و پس از ضدعفونی و آبکشی، بطور عمودی در ظرف مخصوص قرار گیرد.
- از هیچ خوراک ماندهای برای وعدههای بعدی استفاده نشود.
- نمک مصرفی باید از نوع نمک یددار باشد و در ظروف دربسته و دور از نور نگهداری شود. (از بکار بردن سنگهای نمکی خودداری شود) و بصورت دوره ای از نمونه های مختلف آزمایش ید بعمل آید .
- میوه و سبزیجات باید سالم و مناسب باشند بطور صحیح شسته و ضدعفونی، نگهداری و توزیع گردند.
- کلیه مواد غذائی نباید بیش از 2 ساعت در دمای 60-4 درجه سانتی گراد قرار گیرند.
- از تماس دست، ظروف و سطوح آلوده، حشرات و مواد غذائی خام با غذای پخته جداً خودداری گردد.
- از مصرف هر گونه غذای نیم پخته خودداری گردد.
و- تجهیزات، لوازم و ابزار کار
- جعبه کمکهای اولیه با وسایل مناسب و کافی در رستوران و آشپزخانه نصب گردد.
- وسایل اطفاء حریق به تعداد کافی و در محلهای مناسب نصب گردد و در فواصل زمانی منظم و معین مورد بازرسی قرار گیرند.
- ظروف باید غیر پلاستیکی و از جنس شیشهای یا استیل ضدزنگ باشد و فاقد هر گونه ترک خوردگی و لب پریدگی باشند.
- استفاده از ظروف و وسایل غیرمجاز نظیر مواد بازیافتی ، چوبی، سربی و مسی (سفید شده یا نشده) طبق دستورالعمل و تشخیص کارشناس ممنوع میباشد .
- استفاده از روزنامه و کاغذهای بازیافتی ممنوع میباشد.
- وسایل حمل و نقل مواد غذایی ، بهداشتی و آرایشی باید دارای مجوز بوده و وسیله باید شرایط مناسب جهت حمل و نقل این گونه مواد را داشته باشد.
- شستشوی ظروف باید توسط دستگاههای اتوماتیک کارآمد و یا در ظرفشوئیهای سه مرحلهای (شستشو با ماده ظرفشوئی، ضدعفونی و آبکشی) صورت پذیرد.
- ظروف پس از شستشو باید در جاظرفی مخصوص و بطور عمودی قرار داد تا در مجاورت هوا خشک گردد و از به کار بردن دستمال برای خشک کردن ظروف خودداری شود.
- ابزار و وسایلی که برای پوست کندن، مخلوط کردن و خرد کردن مواد غذائی بکار برده میشود نباید درز و شکاف داشته باشند تا از جمع شدن و فساد احتمالی مواد در آنها جلوگیری گردد. همچنین این وسایل باید به آسانی قابل جدا شدن از هم باشند تا بعد از اتمام کار ، شستشو و خشک شوند . ضمنا فقط هنگام استفاده مجدد قطعات مونتاژ شوند.
- تخته مخصوص خرد کردن گوشت و سبزی باید بدون درز و ترک خوردگی باشد و پس از هر بار استفاده شستشو شده و سطح آن نمک پاشیده شود.
- مواد شوینده و پاک کننده مصرفی باید استاندارد بوده و دارای پروانه ساخت معتبر باشند.
- چرخ دستی ، تریلی و خودروهای مجهز به سردخانه حمل مواد غذائی باید بعد از اتمام کار شستشو شود.
- کلیه یخچالها و فریزرها هفتهای یکبار برفک زدایی و با آب گرم و مواد شوینده شستشو داده شوند.
- باید اسفنجهای شستشوی ظروف بعد از پایان کار روزانه، شستشو و ضدعفونی شود.
- رای جاروها، وسایل نظافتی دیگر باید محل مخصوص جهت نگهداری و شستشو در نظر گرفته شود.
- در نصب و استفاده از ابزارها شرایط ایمنی در نظر گرفته شود و در صورت بروز هر گونه حادثه برای کارگران در محیطهای کاری موضوع این آئین نامه، مراتب باید به اطلاع مسئول بهداشت برسد تا اقدامات لازم صورت پذیرد.
ی- سایر موارد
- بازرسین بهداشت در صورت مشاهده و تشخیص مواد غذائی فاسد شده آن مواد را غیرقابل مصرف اعلام نموده و با صورتجلسهای اقدام به انهدام مواد مذکور خواهند نمود.
- بازرسین در صورتی که فرد یا افرادی را شناسایی نمایند که حضور و نحوه کار آنان به دلیل عدم رعایت موازین بهداشتی ممکن است باعث ایجاد اشکالات بهداشتی نمایند ، از ادامه کار انها جلوگیری بعمل خواهند آورد .
- متصدیان (پیمانکار و ناظران کارفرما) موظفند همکاری لازم با کارشناسان بهداشت جهت اجرای هر چه بهتر دستورالعملها و استانداردهای بهداشتی را داشته باشند.
- ورود افراد متفرقه به آشپزخانه ممنوع می باشد.5- اماکن مرتبط با این دستورالعمل موظف به اجرای بخشنامه های صادره از سوی مقامات بهداشتی در شرایط خاص می باشند.مسئولیت های اجرای این آئین نامه بر عهده افراد ذیل می باشد:
- نماینده بهداشت شرکت
- سرپرست رستوران
- کارکنان رستوران
- ناظرین کارفرما
- واحد خدمات اداری و عمومی
- تأسیسات
حتما بخوانید:







دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.