استفاده از کرم خاکی جهت بهینه سازی کود کمپوست زباله های شهری

استفاده از کرم خاکی جهت بهینه سازی کود کمپوست زباله های شهری

 

فرمحمدی، سیف‌اله1، قاسمعلی عمرانی2

1ـ عضو هیأت علمی دفترمرکزی جهاددانشگاهی تهران

2ـ دانشیار گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی تهران

---

 

توانایی کرم‌های خاکی در پردازش مواد زائد آلی و تبدیل آنها به کرمی کمپوست به نظر راه حل ایده‌آلی در از بین بردن زباله‌های شهری می‌باشد. ضمن آنکه در این فرایند مسائل و مشکلات موجود در کمپوست تولید شده از زبالة شهری بر طرف شده، یک منبع پروتئین ارزان قیمت بدست می‌آید و در نهایت باعث ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی می‌گردد.

در این طرح با استفاده از دو روش پرورشی (حوضچه‌ای و پشته‌ای) اقدام به پرورش کرم‌های خاکی نمودیم، PH مناسب 7/5 – 7، رطوبت 65-70 درصد و بهترین دما بر آنها C 23 بود. در هر دو آزمایش از کمپوست زبالة شهری سازمان بازیافت بعنوان غذا و بستر اصلی کرم‌های خاکی استفاده شد. نتایج بدست آمده نشان دهندة آن بود که رشد کرم‌های خاکی در زبالة شهری قدری با تأخیر نسبت به سایر مواد زائد آلی (مانند کود گاوی) انجام می‌شد و به آب کمتری جهت مرطوب شدن نیاز داشت. بیوکمپوست حاصل از فعالیت‌های کرم‌های خاکی کاملاً با مواد اولیه متفاوت بوده و از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیک تغییر یافته بود، به گونه‌ای که کرمی کمپوست تولید شده فاقد بو، عوامل پاتوژن دارای دانه‌بندی یکنواخت بوده و خصوصیات شیمیایی مناسب‌تری برای رشد گیاهان زراعی پیدا کرده است.

1ـ مقدمه

استفاده‌ از کرم‌های‌ خاکی‌ برای‌ تبدیل‌ پسماندهای‌ خانگی‌ به‌ کود بیولوژیک‌ کمپوست‌، دیگر ایده‌ جدیدی‌ نیست‌ و این‌ کار مدتها پیش‌ در ایالت‌ متحده‌ امریکا، ژاپن‌ و سایر کشورهای‌ اروپایی‌ و آسیایی‌ به‌ اجرا در آمده‌ است‌ و در حال حاضر‌ این‌ کشورها برای‌ توجیه‌ اقتصادی‌ آن‌ برنامه‌ریزی‌ گسترده‌ای‌ انجام‌ داده‌اند.

ترویج‌ کمپوست‌سازی‌ از پسماندهای‌ آلی‌ در خانه‌‌ها، پیامدهای‌ مفید زیست‌ محیطی‌ گسترده‌ای‌ در بر خواهد داشت‌ چرا که احتیاج‌ به‌ حمل‌ و جمع‌آوری‌ زائدات‌ نداشته‌ و هزینه مربوط به حمل و نقل از‌ هزینه‌های شهری‌ حذف‌ می‌گردد همچنین‌ ‌اثرات‌ منفی‌ مانند سوزاندن‌ و یا تخریب خاک را بدنبال‌ ندارد.

بعبارتی‌ می‌توان‌ گفت‌ که‌ کرم‌های‌ خاکی‌ با تبدیل‌ پسماندهای‌ آلی‌ ( کود حیوانی‌، ضایعات‌ کشاورزی‌، زباله‌‌ها و…) محیط زیست ‌ما را از هر گونه‌ آلودگی‌ حفظ می‌نمایند و در واقع‌ یک‌ مدافع‌ بسیار خوب‌ برای‌ محیط زیست‌ سالم‌ می‌باشند زیرا تمامی‌ روشهای‌ بکار گرفته شده‌، توسط آنها مناسب‌ و حافظ اکولوژی‌ طبیعی‌ خاک‌ است‌. کمپوست تولید شده توسط شهرداری دارای بوی نامطبوع، بافت ناهمگون و PH متمایل به اسیدی می‌باشد، علاوه بر اینها هزینة بالای تولید آن باعث شده در مقایسه با سایر کودهای آلی قابل رقابت نباشد.

در کارخانه سوداک (Sovadac) در جنوب فرانسه با استفاده از روش کرمی کمپوست که از سال1991به اجرا گذاشته شده‌ است. این کارخانه 20 تن مواد زائد خانگی را در روز فرآیند می‌کند. بدین ترتیب که پس از جداسازی فلزات، شیشه‌ها، پلاستیک‌ها، منسوجات، کاغذ و مقوا، باقی زائدات به طریق هوازی به کمپوست تبدیل می‌شود و دمای محیط کمپوست تا 70 درجه سانتی‌گراد نیز می‌رسد و در نتیجه پاتوژن‌ها و دیگر موجودات آلی زیان‌آور آن از بین می‌روند. پس از این مراحل، زائدات برای پردازش بیشتر به 36 مخزن که هر یک ظرفیت 15 تن را دارند، ارسال می‌شوند، آنگاه یک تا 2000 میلیون کرم قرمز از نوع E.anderi به آن اضافه می‌شود.

مثال دیگـری در این زمینه شرکت توسعه کود کمپوست کارناتاکا (Karnataka) می‌باشد. این شرکت واقع در شهر بنگلور هندوستان بوده و برای تولید دویست تن کود کمپوست در روز طراحی شده است ولی عملاً فقط روزانه بین 90 تا 100 تن زباله (در حدود چهارده درصد کل زباله) روزانه تحویل این شرکت می‌شود.

در سامانه هندی برای تهیه یک تن مواد آلی (کود بیولوژیک کمپوست) در روز نیازمند هزار و پانصد متر مربع (m2 1500 فضا و 6 نفر کارگر می‌باشند و با این روش سالیانه در حدود 70 تن کرم خاکی تولید می‌نمایند. در حال حاضر شرکت توسعه کود کمپوست کارناتاکا از یک کشاورز هندی، هر تن کرمی کمپوست را به قیمت 1000 روپیه خریداری می‌نماید. کیسه‌های 50 کیلوگرمی کرمی کمپوست این شرکت که جنبه صادراتی نیز دارد به قیمت 50 دلار در بازارهای جهانی، طرفداران بسیاری دارد.

2ـ روش‌ها و ابزار

کشتکاران‌ کرم‌ خاکی‌ در جهان روش‌های‌ متفاوتی‌ را برای‌ تولید خود اتخاذ کرده‌اند، بگونه‌ای‌که‌ از فنّاوری‌های‌ ساده‌ در مقیاس‌ کوچک‌ و با نیروی‌ انسانی‌ زیاد تا روش‌های‌ پیچیده ‌مکانیزه‌ در مقیاس‌ گسترده‌ و راکتورهای‌ جریان‌ پیوسته، متفاوت‌ می‌باشند و این ‌امر بیشتر به‌ فنّاوری‌، امکانات‌ موجود و اقتصادی‌ بودن‌ روش‌ مورد استفاده‌ بستگی ‌دارد.

در این‌ طرح‌ ما با یک‌ فنّاوری‌ بسیار ساده‌ و در مقیاس‌ کوچک‌ تولید کرم‌ خاکی‌ و بیوکمپوست‌ را با استفاده از وسایلی مانند بیل، فرغون، صندوق‌های چوبی، گونی کتانی و سرند دستی شروع نمودیم. فعالیت‌ها قابل تقسیم به دو بخش کاملاً‌ مجزا می‌باشند که عبارتند از:

الف: پرورش در صندوق‌های‌ چوبی‌

جهت‌ تطابق‌ کرم‌های‌ خاکی‌ با شرایط آب‌ و هوایی‌ و اقلیمی‌ منطقه‌ ابتدا یکسری‌ از کرم‌های‌ خاکی‌ گونه‌ E.Fetida  در درون‌ صندوقهای‌ چوبی‌ به‌ ابعاد30‚40‚50 تکثیر می‌گردیدند و سپس‌ تعداد این‌ صندوقها افزایش‌ می‌‌یافت تا آنجائیکه‌ آماده‌ برای‌ شرایط بیرون‌ از صندوق‌ گردند.

صندوق‌ها‌ را با محتویات‌ کود دامی‌ و کمـپوست‌ زباله‌شهری پر‌ نمودیم‌. کود دامی‌ و کمپوستی‌ شهری که‌ قرار بود بعنوان‌ بستر استفاده‌ شود ابتدا سرند شده‌ تا سنگ ‌و قطعات‌ درشت‌ نامطلوب‌ مانند شیشه‌، پلاستیک‌ و… از آن‌ جدا گردند در همینجا لازم‌ بذکراست‌ که‌ کود کمپوست‌ تهیه‌ شده‌ از سازمان‌ بازیافت‌ حاوی‌ مقادیر بسیار زیادی‌ شیشه‌ خرده‌ بود که‌ امکان‌ جداسازی‌ کامل‌ آنها از بستر نبود حدودا پس‌ از 45روز، کرم‌های‌ خاکی‌ آورده‌ شده‌ تکثیر و رشد و نمو کافی‌ نموده‌ بودند.

 

ب: تولید نیمه انبوه

در این مرحله اقدام‌ به‌ فراهم‌ نمودن‌ بسترهای‌ مناسب‌ نمودیم‌ بدین‌ ترتیب‌ که‌ 6 قطعه‌حوضچه‌ به‌ ابعاد 50،150،300 سانتـیمتر تهیه‌ کردیم‌. سپس‌ برای‌ غیرقابل‌ نفوذ شدن‌ حوضچه‌ها دیواره‌های‌ آنها را با پلاستیک‌ پوشانـدیم‌. کف‌ این‌ حوضچه‌ها برای‌ جلوگیری‌ از بوجود آمدن‌ محیط بی‌هوازی‌ بصورت‌ خاکی‌ باقی‌ ماند. سپس‌ نیمی‌ از هر حوضچه‌ را از محیط‌های‌ کشت‌ مختلف‌ (به‌ تفکیک‌ کودگاوی‌ و کود کمپوست‌ شهری) پر نمودیم‌. همـانند‌ مرحله‌ پرورش‌ صندوقی‌ قبل‌ از اضافه‌ نمودن‌ کرم‌های‌ خاکی‌ به‌ (6) بستر پرورش‌ کود کمپوست‌ ابتدا PH محیط را مناسب نمودیم.

پس‌ از مرطوب‌ کردن‌ بسترها، صندوقهای‌ چوبی‌ را با محتویات‌ درونشان‌ در حوضچه‌‌ها تخلیه‌ نمودیم‌، در خاتمه روی‌ حوضچه‌ها را بوسیله‌ گونی‌ کتانی‌ پوشـاندیم‌.
در مطالعه دیگری که جهت پرورش کرم‌های خاکی در بسترهای کود کمپوست زبالة شهری انجام شد پس از مرحله پرورش صندوقی زباله‌های شهری را بصورت پشته‌ای آماده کرده و پس از آماده‌سازی آنها، کرم‌های خاکی را به پشته‌ها اضافه نمودیم. در این آزمایش فقط از بستر کمپوست زبالة شهری استفاه گردید.

شرایط زیستی کرم‌های خاکی را مناسب و تحت کنترل در آوردیم تا شرایط برای تکثیر و پرورش آنها متناسب با آب و هوای منطقه فراهم گردد. این کار ادامه یافت تا کود بیوکمپوست ما به حد مطلوب رسید و یا به عبارت دیگر آمادة ارائه به بازار گردیدند.
3ـ نتایج

ایزینیافتیـدا ( Eisenia Fetida) گونه‌ شناسایی‌ شده‌ای‌ است‌ که‌ در این طرح مورد استفاده قرار گرفته و مناسب‌­ترین‌ کرم‌خاکی‌ بومی‌ ایران‌ جهت‌ تکثیر و پرورش‌ تشخیص‌ داده ‌شده ‌است‌. این‌ کرم‌ از محیطهای ‌طبیعی‌ شمال‌ کشور جمع‌آوری‌ و در مواد زائد آلی‌ بخوبی‌ زیست‌ می‌نماید. این‌ گونه قادر به‌ فرآیند مقادیر زیادی‌ مواد آلی‌ بوده‌ و هم‌ قابلیت‌ تبدیل‌ مواد زائد به‌ پروتئین‌ قابل ‌مصرف‌ در حجم‌ زیاد را دارا می‌باشد. بعبارت‌ دیگر سرعت‌ رشد بسیار زیاد آن‌ و قابلیت‌ زیست‌ در مواد زائد از ویژگیهای‌ خاص‌ آن‌ می‌باشد. این‌ گونه‌ در عمق‌ 5 تا 20 سانتیمتری‌ ازسطح‌ بستر پرورشی‌ زیست‌ می‌کند، حرارت‌ مناسب‌ برای‌ آنها 23 درجه سانتیگراد با PH درحدود 7-7/5 بهترین‌ شرایط تکثیر و پرورش‌ آنها می‌باشد. در نمودار شماره 1 منحنی رشد کرم‌های خاکی در طول زمان رشد آنها درون بسترهای پرورش مشخص شده است.

اولین‌ نشانه‌های‌ رشد حلقه‌ تناسلی‌، در روزهای‌ مابین‌ 20 تا35 روزگی‌ رویت‌ شد. در این‌ مطالعه‌، کرمها وقتی‌ از نظر بلوغ‌ جنسی‌ کامل‌ فرض‌ شدند که‌ حلقه‌ تناسلی‌ آنها کاملا رشد کرده‌ و متورم‌ می‌گردید. البته‌ زمان‌ بلوغ‌، بدلیل‌ نامناسب‌ شدن‌ شرایط هوا بتدریج‌ افزایش‌ می‌یافت‌ و با وجود کامل‌ شدن‌ کمربند تناسلی‌، کرمها معمولا تا سن‌ 6 هفتگی‌ جفتگیری‌ و تولید مثل‌ نمی‌کردند. در نمودار شماره 2 نحوة ازدیاد پیله‌ها و مقایسه آن با تعداد بالغین در بسترهای پرورشی مشخص شده است.

نکته‌ قابل‌ توجه‌ آنکه‌ تعداد کرم‌های‌ خاکی‌ نقش‌ بسزائی‌ در مدت‌ زمان‌ فرایند دارند، زیرا هر چقدر تعداد کرمها افزایش‌ یابد مدت‌ زمان‌ فرایند نیز به‌ همان‌ نسبت‌کاهش‌ می‌یابد اما دینامیک جمعیت کرم‌های خاکی موضوع مهمی است که باید به آن توجه ویژه‌ای گردد.

از مقایسه نتایج بدست آمده مشخص گردید تفاوتی در شروع و ازدیاد کرم‌های خاکی در دو بستر کود گاوی و کمپوست شهرداری وجوددارد، در نمودار 3 همانطور که مشاهده می‌گردد شروع رو به بالای منحنی کود کمپوست شهرداری مدت زمان بیشتری در مقایسه با کود گاوی دارا می‌باشد.

مدت‌ زمان‌ تولید کمپوست‌ درحدود 45 ـ 35 روز می‌باشد. پس‌ از این‌ زمان‌ کرم‌های‌ خاکی‌ بوسیله‌ یک‌ تکنیک‌ طبیعی‌ از کمپوست‌ فرآیند شده‌ جدا می‌شود. بدین‌ ترتیب‌که‌ در نیمه‌ دیگر حوضچه‌‌ها کمپوست‌ اضافه‌ می‌کنیم‌. حدود 3 تا 8 روز طول‌ می‌کشد تا کلیه‌ کرم‌های‌ محیط اول‌ به‌ سمت‌ بستر تازه‌ حرکت‌ نمایند. در ضمن قسمت‌ قدیمی ‌دیگر مرطوب‌ نمی‌شود. در خاتمه‌ کمپوست‌ فرآیند شده‌ (ورمی‌کمپوست‌) سرند شده ‌تا اولا اگر کرم‌های‌ خاکی‌ در بستر باقی‌ مانده‌ باشند، جدا گردند و ثانیاً مواد غیرقابل ‌تجزیه‌ و درشت‌ نیز از کود حاصله‌ جدا گردند.

بحث و نتیجه‌گیری 

مطالعات‌ نشان‌ می‌دهد که‌ رطوبت‌ تاثیر عمده‌ای‌ بر روی‌ رشد دارد( رانیه‌که‌ و ونتر 1985، ویل‌جون‌ و رانیه‌که‌ 1989 ) تاحدی‌ که‌ می‌تواند میزان‌ استفاده‌ از غذای‌ مصرفی را تغییر داده‌  و در نتیجه‌ رشد را نیز تحت‌ تاثیر قرار می‌دهد. با وجود اینکه‌ همه ‌کرمها تحت‌ شرایط محیطی‌ مشابه‌ پرورش‌ داده‌ شدند ولی‌ زمان‌ رسیدن‌ به‌ سن‌ بلوغ‌ آنها بسیار متفاوت‌ بود.

عوامل‌ شیمیایی‌ و فیزیکی‌ بستر در تولید بهینه‌ کرم‌های‌ خاکی‌ و یا کشت‌ آنها مهم ‌بوده‌ و اغلب‌ این‌ عوامل‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ شرایط بهینه‌ و توازن‌ لازم‌ می‌باشند، شرایط هوازی‌ تنها با طراحی‌ سامانه‌های‌ کم‌ عمق‌ و با مساحت‌ زیاد امکان‌ پذیر می‌گردد که ‌در این‌ مورد تخلیه‌ شیرابه‌ و جابجایی‌ هوا نیز بایدمدنظر باشد. در امر تکثیر و پرورش ‌مصنوعی‌ کرم‌های‌ خاکی‌ علاوه برعوامل‌ ذکرشده‌، باید‌ به‌ بیولوژی‌ تولید مثل ‌آنها نیز توجه‌ گردد. زیرا تعداد پیله‌، تعداد نوزادان‌ درون‌ آنها، زمان‌ پیله‌گذاری‌ و تناوب‌ آن‌ از اهمیت‌ ویژه‌ای‌ برخوردار است‌.

جمعیت‌ مورد مطالعه‌، الگوی‌ رشدی‌ S گونه‌ داشت‌ و می‌توان‌ نتیجه‌ گرفت‌ شرایط محیطی‌ برای‌ آنها مناسب‌ بوده‌ اما مدت‌ زمان‌ مطالعه‌ برای‌ این‌ گونه‌ بخصوص‌، کم‌ بوده‌ است‌. این‌ الگوی‌ رشد در مقایسه‌ با الگویی‌ که‌ لوهر و دیگران‌ در سال‌ 1985 بدست‌ آورده‌ بودند، مشابه‌ بود. اما میزان‌ رشد در مطالعه‌ آنها، بالاتر بوده‌ است‌، در حالی‌ که‌ در مطالعات‌ ما بالاترین‌ بیومس‌ در 150 روزگی‌ مشاهده‌ شد اما در مطالعات‌ انجام‌ شده‌ توسط سایر محققین‌ حداکثر بیومس‌ پس‌ از 120روزگی‌ بوقوع‌ پیوسته‌ است‌.

نظر به‌ اینکه‌ لوهر و دیگران‌ (1985) از لجن‌ بعنوان‌ مواد اولیه‌ استفاده‌ نموده‌ و از دیگر عوامل‌ زیست‌ محیطی‌، به‌ غیر از دمایی‌که‌ رشد درآن‌ صورت‌ گرفته‌ بود چیزی‌ عنوان‌ نکرده‌ بودند و نیز با توجه‌ به‌ اینکه‌ کرم‌های‌ خاکی‌ بر روی‌ لایه‌های‌ مختلف‌ بطور متفاوتی‌ رشد می‌نمایند، شاید اختلاف‌ مشاهده‌ شده‌ بین‌ نتایج‌ بدست‌ آمده‌ را بتوان‌ با دلایل‌ فوق‌ مرتبط دانست‌.

در امر پرورش‌ کرم‌های‌ خاکی‌ دینامیک‌ جمعیت‌ آنها در بستر پرورشی ‌می‌باشد زیرا هنگامی که‌ مواد غذایی‌ زیاد و تعداد کرم‌های‌ خاکی‌ در متر مربع‌ بستر پرورشی‌ کم‌ باشد، مشکلی‌ بوجود نمی‌آید در این‌ هنگام‌ منحنی‌ رشد کرمها صعودی‌ است‌ بدین‌ معنی‌ که‌ با گذشت‌ زمان‌ تعداد کرم ها نیز در واحد سطح‌ افزایش‌ می­یابد اما بتدریج‌ با افزایش‌ تعداد کرم ها از میزان‌ غذای‌ موجود نیز کاسته‌ می‌گردد، ایجاد تعادل‌ بین‌ تعداد کرمها و مواد غذایی‌ یکی‌ از اصول‌ اصلی‌ حاکم‌ بر محیط‌های‌ پرورشی‌ می‌باشد همانطوری که‌ در نمودار 2 دیده‌ می‌شود براثر مساعد بودن‌ شرایط زیستی‌ ابتدا کرم‌های‌ خاکی‌ شروع‌ به‌ پیله‌گذاری‌ در بستر نمودند، این‌ عمل‌ تا هنگام‌ تفریخ‌ اولین‌ سری‌ پیله‌‌ها ادامه‌ دارد از این‌زمان‌ به‌ بعد کرم‌های‌ بالغ‌ موجود برای‌ تنظیم‌ جمعیت‌ خود در بستر پروشی‌ تولید پیله‌ را کاهش‌ داده‌ تا در حد معینی‌ ثابت‌ باقی‌ می‌ماند و در مقابل‌ بر تعداد جمعیت‌ کرمها افزوده‌ می‌شود.

در ابعاد بزرگ‌، نسبت‌ نگهداری‌ کرمها با اندازه‌ بالغ‌، تعیین‌ کننده‌ میزان‌ تولید، مقدار و تناوب‌ تغذیه‌ در هنگام‌ فصل‌ رشد می‌باشد جمعیت‌ بیش‌ از حد ظرفیت‌ بسترها،کرم‌های‌ بالغی‌ با اندازه‌ کوچک‌ تولید می‌ کند. سیر حرکتی‌ نمودار تعداد پیله‌‌های‌ تولید شده‌ و تعداد پیله‌‌های‌ تفریخ‌ شده‌ در نمودار 2 بیان‌ کننده‌ این‌ واقعیت‌ است‌ که‌ جمعیت‌ موجود در بستر از نظر سنی‌ دارای‌ اختلاف‌ می‌ باشند و جهت‌ مصارف‌ اقتصادی‌ بدست‌ آوردن‌ این ‌فاصله‌ زمانی‌ بسیار حائز اهمیت‌ می­ باشد.

اختلاف زمان ازدیاد کرم‌های خاکی در بستر کود کمپوست شهرداری نسبت به کود گاوی را می‌توان بدلیل عوامل مختلف دانست. یکی از این عوامل مدت زمان لازم جهت تطبیق یافتن کرم‌های خاکی با بستر جدید می‌باشد زیرا بستر اولیه پرورش کرم‌های خاکی کود گاوی بوده، لذا جهت تطبیق کرم‌ها با رژی غذایی جدید مدت زمانی وقت بیشتری نیاز داشتند. از دیگر عوامل مؤثر می‌توان وجود بوی نامطبوع و PH محیط اولیة کمپوست شهرداری اما این PH به 7 نرسید و این امر جهت تطبیق کرم‌های خاکی با PH جدید مستلزم سپری شدن زمان بود.

عوامل دیگری مانند رطوبت در رشد و تکثیر کرم‌های خاکی نقش مؤثری دارند و این امر در آزمایشات بخوبی مشخص بوده به گونه‌ای که بهترین درصد رطوبت برای بستر کود گاوی 70ـ50 درصد بوده در حالیکه این امر برای بستر کمپوست شهرداری بین 50ـ40 درصد می‌باشد و این نشان دهندة انست که کمپوست شهرداری قابلیت نگهداری رطوبت بیشتری دارا بوده و به آب‌دهی کمتری نیاز داشت و عملاً اگر بستر کود گاوی یک روز در میان آبیاری می‌شد بستر کود کمپوست هر دو روز یکبار احتیاج به آبیاری داشت.

بسترها تا حد امکان‌ باید عایق‌بندی‌ شده‌ و از نظر دما و رطوبت‌ کنترل‌ شوند. عایق‌بندی‌ حوضچه‌های‌ پرورشی‌ این‌ امکان‌ را به‌ ما می‌دهد تا بتوانیم‌ کرم‌های‌ خاکی‌ را از حیوانات‌ شکارچی‌ و دشمنان‌ طبیعی‌ کرم‌های‌ خاکی‌ حفظ و نگهداری‌ نمائیم‌ از جمله ‌دشمنان‌ طبیعی‌ کرم‌های‌ خاکی‌ می‌توان‌ موش‌، هزارپا، آبدوزکها، پرندگان‌ و…را نام‌ برد.

همانطوریکه در تصویر شماره 4 قابل مشاهده است کمپوست تولید شده توسط شهرداری دارای بوی نامطبوع، داشتن بافت ناهمگون و PHتمایل به اسیدی می‌باشد، علاوه بر اینها هزینة تولید آن در مقایسه با انواع کودهای آلی قابل رقابت نمی‌باشد در حالیکه بیوکمپوست تولید شده علاوه بر دانه‌بندی یکنواخت، PH در حد خنثی، عدم بوی بد و یا به عبارت دیگر با دارا بودن خصوصیات بیولوژیک شیمیایی و فیزیکی مناسب برای گیاهان زراعی بعنوان یک کود بیولوژیک در بازار مصرف از ارزش اقتصادی بالایی برخوردار می‌باشد.

 

ورمی کمپوست شامل یک مخلوط بیولوژیکی بسیار فعال از باکتری ها، آنزیم ها، بقایای گیاهی، کود حیوانی، کپسولهای کرم خاکی و نوزادان ریز و فراوان کرم خاکی می باشد که بسته به شرایط رطوبتی و حرارتی مختلف، کیفیت ورمی کمپوست متفاوت خواهد بود . هدف از اجرای این پژوهش مقایسه خصوصیات شیمی ایی سه نوع ورمی کمپوست حاصل از مواد اولیه مختلف شامل کودهای گاوی ،گوسفندی ومرغی ،وتعیین مناسبترین رطوبت لازم جهت انجام فرآیند تشکیل ورمی کمپوست می باشد .

بدین منظور تعداد 40 جفت کرم خاکی بالغ از گونه Eisenia fetida به 27 ظرف دارای سه نوع کود ( گاوی ،گوسفندی و مرغی ) در سه سطح رطوبی 45 ، 55 و 65 درصد وزنی در قالب یک طرح فاکتوریل کاملاً تصادفی و در سه تکرار ،تلقیح شده و در شرایط گلخانه در دمای 20-15 درجه سانتی گراد نگهداری شدند .

بعد از گذشت 5 ماه ورمی کمپوستهای تولید شده از نظر میزان میکرو و ماکرو نوترینت ها آنال یز شده و به روش آزمون چند دامنه ای دانکن مقایسه شدند . نتایج تجزیه واریانس نشان داد که ، بین سه کود استفاده شده اختلاف معنی داری از لحاظ میزان عناصر اندازه گیری شده وجود دارد، به طوریکه ورمی کمپوست حاصل از کود مرغی دارای مقادیر بیشتری از عناصر منیزیم، فسفر، روی و مس بوده و از قابلیت هدایت الکتریکی پایین تری نسبت به دو کود دیگر برخوردار است .

همچنین بیشترین مقدار درصد کربن آلی در ورمی کمپوست گوسفندی مشاهده شد . ورمی کمپوست حاصل از کود گاوی دارای پتاسیم و آهن بیشتری نسبت به سایرین بوده و مقدار کلسیم و سدیم در دو کود گاوی و گوسفندی تقریباً مشابه و بیشتر از کود مرغی می باشد . ولی اختلاف معنی داری از لحاظ میزان رطوبت در بین سه سطح رطوبی وجود ندارد و تغییر رطوبت تنها بر میزان عنصر پتاسیم مؤثر است و مقدار آن با افزایش رطوبت کاهش می یابد .

6 ـ منابع

1ـ فرمحمدی‌، سیف‌اله، 1368   ، بررسی‌ و تحقیق‌ در امکان‌ جایگزینی‌ کرم‌ خاکی‌ جهت‌ پروتئین‌ حیوانی‌ غذای‌ طیور، جهاددانشگاهی‌ واحد شهیدبهشتی‌، 88ص‌.

2ـ فرمحمدی، سیف‌اله، 1374، جزوه‌ درسی‌ دوره‌ آموزش‌ کارگاهی‌ کرم‌های‌ خاکی، شاخه‌ زیست‌شناسی ‌جهاددانشگاهی‌ واحد شهیدبهشتی‌ ، 82 ص‌ .

3ـ طالب، ناصر، 1372، گزارش‌ طرح‌ مطالعه‌ و بررسی‌ سامانه‌های‌ مختلف‌ تهیه‌ کمپوست‌ و انتخاب‌ بهترین ‌آنها، جهاددانشگاهی‌ واحد صنعتی‌ شریف‌، 100ص‌ .

4ـ تاتارو، الیشیا ـ 1372 ـ ورمی‌ کمپوست‌ چیست‌؟، سازمان‌ بازیافت‌ و تبدیل‌ مواد شهرداری‌، شماره‌ 1149.6ص‌.

5- Berry, E.C. and karlen D.C., 1993 , comparison of alternative farming Earthworm population density and species diversity , American  ofsystemsAgriculture , vol 8 , no.1Alternative

6- Butt, K.R., Fredrickson J.and Morris R.M., 1995, An earthworm cultivation and soil inoculation technique for land restorantion, Ecological Engineering 4: 1-9.

7- Butt, K.R. ,Fredrickson J. and Morris R.M., 1994,Effect of earthworm density on the growth and reproduction of Lumbricus terrestris L. (Oligochaetalumbricidae) in culture / pedobiologia 38, 254 – 261.:

8- Butt, K.R., 1991, The effect of temperture on the intensive production lumbricus terrestris (Oligochaeta: Lumbricidae), pedobiologia35,257-264.

9-Bouwman H. /1991/ A defined medium for the study of growth and earth worm Eisenia foetida , Bio fertil.soils, 10 : 285-289.

10- HaLML, J./ 1990 / Growth and reproduction of the compost -earthworm Eisenia andrei and E.foetida, Rev. Ecol.Biol.sol.,27(4): 415-421.Living

11- HaLML, J. and HUHTA v. / 1986 / Capacity of various organic residuessupport adequate earthworm biomass for vermicomposting , Bio. Fertil soils , 2 :to23-27.

12- reinecke, A.J. / 1990 / The influence of worm density on growth and production of the compost worm Eisenia foetida , Rev. Ecol. Biol. sol. /cocoon221-230.27(2):

13- Reinecke, A.J. / 1986 / Moisture preferences, growth and reproduction ofcompost worm Eisenia foetida, Dep.zool., uni. CHE./ potchefstroom, souththe Africa.

14- Taboga, L. /1980 / The Nutrititional value of earthworms for chickens, Britishpoultry science, 21: 405-410.

15- Edwards, F.N. Hartenstein R. and kplan D.L./ 1980 / Growth of the eartworm Eisenia foetida in relation to population density and food rationing, oikos , 35 :95- 98.

 

 

حتما بخوانید:

⇐ مزایا و معایب کمپوست مایع و روش های تولید آن

⇐ تبدیل ضایعات کارخانجات مواد غذایی به منظور تولید ورمی کمپوست