ارگونومی و روش Ergonomics and OWAS

ارگونومی و روش Ergonomics and OWAS

ارگونومی و روش OWAS

کاری از : ابوالفضل صرمی

پوسچر Posture : نگه داشتن بدن در وضعیتی خاص را پوسچر می نامند و نگه داشتن بار در این حالت از جمله مثال های کار استاتیک به شمار می رود . اگرچه هردوی این حالت ها ، در زندگی روزمره وجود داشته و بسیار شایع هستند اما بیشترین مشکل متخصصین در خصوص وضعیت هایی است که این دو مورد با یکدیگر توام می شوند. اگر یک یا چند وضعیت دیگر نیز به این موارد افزوده شود می توان بر مبنای بدترین حالت ، ارزیابی آن مورد را انجام داد .اما چنانچه برای انجام کار نیاز به اعمال نیروی زیاد باشد در این حالت این روش چندان رضایت بخش نیست .به طور کلی می توانیم بگوییم ، محدودیت های کار فیزیکی دینامیک ، ضربان قلب بالا و کاهش تنفس است .

به همان نسبت ، محدودیت های کار استاتیک ، درد عضلانی خواهد بود . این امر اختصاصا” ناشی از فعالیت سوخت و ساز هوازی در عضلات به شمار می آید . در این حالت به علت فشار داخلی عضلات ، روند تامین خون ، دچار اختلال می گردد .نتیجه چنین فشاری را نمی توان در ضربان قلب فرد جستجو کرد و ضربان قلب که ناشی از کار استاتیک است . بهترین نشانه ی وجود بار استاتیک خواهد بود.

اگر قصد ارزیابی پوسچر و کار استاتیک را داشته باشیم ، می بایستی عوامل اصلی در بارهای استاتیک را مرور کنیم . پنج حالتی که به عنوان تعریف پوسچر در ادامه به آنها اشاره شده ، معیار مناسبی است که به کمک آن می توان عوامل تداخل کننده در اعمال فشار به بدن فرد را شناسایی کرد.

• ارتباط زاویه ای بین اجزای بدن
• توزیع جرم های نقاط مختلف بدن
• نیروهای اعمال شده به محیط در یک پوسچر خاص
• مدت زمانی که بدن در آن پوسچر قرار می گیرد
• تاثیرات ناشی از نگه داشتن بدن در آن پوسچر خاص
• اندازه گیری یکی از موارد فوق و یا تمامی آنها به ما در تعریف موارد زیر کمک می کند .

1. ثبات فرد در آن وضعیت خاص
2. برآورد فشار عضلانی و مولفه های نیرو بر مفاصل
3. برآورد حدود خستگی و زمان های برگشت و به وضعیت راحتی – مقایسه شرایطی که مغایر با روش های ارزیابی ما هستند

روش های اندازه گیری مستقیم کارهایی که در آن ، بدن در یک پوسچر خاص نگه داشته می شود ، تاثیرات آن ، مانند کار دینامیک ، چندان رایج نیست . گستره روش های اندازه گیری فعالیت عضلانی به کمک الکترومیوگراف EMG ، اندازه گیری عوامل بیماریزا و اندازه گیری بیماری ها و روش های توصیفی اتلاق می گردد . موارد اخیر شامل روش های ثبت پوسچر نظیر NIOSH و  پرسشنامه های Nordic ، جهت یابی پوسچر ، زاویه سنجی بدن، یا می باشد .

روش OWAS :

اگرچه مطالعه نحوه انجام کار (مهندسی روش ها) ، برای ثبت فعالیت های مختلف ، انواع چارت ها و سیستم های علامتی را توصیه می کند ، با این حال این موارد برای همه پوسچرها قابل استفاده نخواهد بود . یکی از سیستم های جدید کدگزاری برای تمامی پوسچرها که برای صنایع مختلف کاربرد فراوانی نیز دارد ، برای اولین بار در در یک کارخانه صنعت فولاد فنلاندی تهیه و مورد استفاده قرارگرفت . این کارخانه به نام Ovako oy به کمک انستیتوی فنلاندی ایمنی و بهداشت شغلی در سال 1992 روش OWAS را ارایه نمودند . در این روش پوسچرهای مختلف مشاهده و مورد بررسی قرار گرفته و موارد مختلف آن ثبت می شوند .

با استفاده از جدول ارزیابی ارایه شده در ادامه می توان پوسچرها را ارزیابی نموده و تطابق یا عدم تطابق با استانداردهای قابل قبول را در آن تعیین کرد .در ادامه مرحله به مرحله شیوه ارزیابی به روش مذکور شرح داده می شود : ارزیابی نحوه انجام کار :کار سنجی :اولین قسمت کارسنجی ارزیابی بار ناشی از وضعیت بدن است که شامل توصیف کار، بررسی محیط کار و طبقه بندی کار از دیدگاه ارگونومیک است.

روشهای کار سنجی عبارتند از :

1. EAT : که عبارتست از یک روش توصیفی برای توضیح اجمالی از کار .
2. بررسی نظاممند محیط کار .
3. روش مشاهده در روش OWAS

طبقه بندی وضعیت بدن در حین کار به شرح زیر است : حالات بدن در حین کار به سه دسته تقسیم می شود که به آسانی قابل تشخیص است شرط لازم جهت نتیجه گیری در مورد وضعیت بدن رفع فشار ناشی از بدن است که در طول کار بر دستگاه اسکلتی عضلانی وارد می شود .

حالات بدن :

الف ) وضعیت پاها که شامل هفت حالت هستند که به ترتیب عبارتند از :

• وضعیت نشسته
• ایستاده روی هر دو پا در وضعیت کشیده
• وضعیت ایستاده و وزن بدن روی یک پا
• وضعیت ایستاده و هر دو زانو خمیده
• وضعیت ایستاده و یک زانو خمیده
• نشستن روی یک یا هر دو زانو
• وضعیت حرکتی یا راه رفتن

ب ) وضعیت دست ها و بازوها که شامل سه حالت نسبت به سطح شانه هستند که عبارتند از :

• هر دو دست پایینتر از حد شانه
• یک دست بالاتر یا در حد شانه
• هر دو دست بالاتر یا در حد شانه

ج ) وضعیت تنه و کمر که شامل چهار حالت زیر است :

• کشیده و صاف
• خمیده به جلو یا عقب
• چرخش یا خمیدگی به طرفین
• چرخش توام با خمیدگی

جهت تسهیل در امر بررسی و تشریح وضعیت کارگر درحین کار برای ثبت هر حالت یک کد شش رقمی در نظر گرفته می شود که به ترتیبرسه رقم سمت چپ آن بیانگر وضع تنه ، دست و پا و در سه رقم بعدی ابتدا نیروی اعمالی و در آخر تنها کد دو رقمی بیانگر مرحله هر کار است که آن را فاز کاری می نامند.

این اطلاعات نتیجه مشاهده مستقیم وضعیتهای بدن در حین کار است . برای تجزیه یک کار و کدگزاری آن کار طول مدت مشاهده بین 30 تا 40 دقیقه است و بین هر دو نظاره 6 تا 30 ثانیه وقفه لازم است بعد از هر مشاهده 10 دقیقه استراحت برای کارگر پیشنهاد می گردد .

در صفحه بعد یک نمونه شغل کد گزاری شده است .اعداد حاصل از کد گزاری را در جداول مخصوصی ثبت می نمایند و این اطلاعات را با جداول راهنما که وضعیت های انجام کار گروهبندی شده است مقایسه می کنند و پیشنهادات لازم را در جهت حذف و یا به حداقل رساندن کارهای استاتیکی ویا تصحیح حالات نادرست بدن کارگر در حین کار ارائه می کنند . در روش OWAS حالات بدن به چهار گروه کاربردی تقسیم می شوند که عبارتند از :

1. گروه اول : وضعیت بدن و ترکیب این وضعیت ها در حین کار طبیعی و عادی است و نیاز به اصلاح نیست و به رنگ آبی در جدول نمایش داده می شود .
2. گروه دوم : فشار ها آسیب جزیی به دستگاه اسکلتی بدن می رسانند و در آینده باید اصلاح گردد ,به رنگ سبز نمایش داده می شوند .
3. گروه سوم :این گروه از فشارها آسیب زا هستند و هر چه سریعتر باید اصلاح شوند به رنگ بنفش نمایش داده می شوند .
4. گروه چهارم : فشارها به شدت به دستگاه اسکلتی – عضلانی آسیب می رسانند و باید فورا” باید اقدام به اصلاح گردد.

این گروه به رنگ سفید در جدول متمایزند . جمع آوری و پردازش دادها :در ابتدا تعداد دفعات مشاهده کار جهت حصول ضریب اطمینان مورد نیاز باید مشخص گردد.پس از ثبت نتایج مشاهدات می توان داده ها را با استفاده از تناسب های ساده پردازش نمود و آنرا در تقسیم بندی کاربردی Owas قرار داد .با توجه به نتایج حاصل , می توان اصلاحات لازم جهت کاهش فشارهای ناشی از وضعیتهای نادرست بدن در حین کار را ارایه و اجرا نمود. البته پس از اجرای اصلاحات پیشنهادی با مقایسه توسط روش Owas میزان تاثیر پژوهش باید تعیین گردد .

مراحل بررسی نحوه انجام کار به روش Owas

روش owas

1. شناسایی فعالیتهای مشکل آفرین و جمع آوری اطلاعات اساسی در مورد آن .
2. مشخص کردن هدف و روش های اجرای پژوهش .
3. جمع آوری اطلاعات مورد نیاز از محیط کار .
4. پردازش نتایج .
5. ارایه دلایل وضعیت نامناسب بدن در حین کار
6. ارزیابی مجدد و تعیین میزان اثر اصلاحات انجام یافته .

میزان قابلیت اعتماد و مواد کاربرد روش Owas : جهت به دست آوردن مشاهدات با قابلیت اعتماد بالا باید موارد زیر را مد نظر قرار داد:

الف) زمان کافی جهت ثبت مشاهدات

ب) مقایسه اطلاعات حاصل با وضعیت استاندارد بدن

ج) شناخت صحیح کار