ارگونومی و ارزیابی کار

ارگونومی و ارزیابی کار

ارگونومی  و سلامت انسان

کار و انسان، دو جزء اصلی و تفکیک ناپذیر زندگی هستند که تنها در صورتی بیشترین کارایی را خواهند داشت که به طرز مناسب و صحیح برای هم برنامه ریزی شوند. علم ارگونومی (Ergonomics) یا مهندسی عوامل انسانی، درواقع علم تطابق کار با انسان است که از دو واژه یونانی ارگو (Ergo) به معنای کار و نوموس (Nomos) به معنای قانون تشکیل شده است. به عبارت دیگر، ارگونومی تلاش دارد تا با طراحی و تغییر مناسب کار و ملزومات آن، بیشترین بهره وری را بر اساس فیزیولوژی انسان به دست آورد.

گرچه از دیرباز انسان تلاش می کرده تا وسایل و ابزار کار خود را متناسب با اندازه های بدن خود بسازد ولی به طور کاملاً علمی، ارگونومی در حین جنگ جهانی دوم و آن هم در صنایع هوایی به کمک بشر آمد. طراحی مجدد فضای داخل کابین هواپیماهای جنگی به صورتی انجام شد تا خلبان بتواند با کمترین صرف وقت و انرژی، بهترین عملکرد را داشته باشد.

بعد از آن، استفاده از این علم در شاخه های مختلف صنعت رونق گرفت از جمله طراحی خودروها به طوری که بیشترین راحتی را برای مصرف کننده به همراه داشته باشد. طراحی علائم راه ها و جاده ها به طوری که بیشترین تأثیر را بر افراد بگذارد، طراحی رایانه ها و وسایل جانبی آن بر اساس فیزیولوژی نشستن انسان و… اما شاید بیشترین کاربرد علم ارگونومی در حال حاضر، پیشگیری از آسیب های اسکلتی _ عضلانی کارگران در صنایع و مشاغل پیچیده امروزی باشد. آمار نشان می دهد با ماشینی شدن و در عین حال یکنواختی و تکراری شدن وظایف انسان ها در صنایع امروزی، حدود نیمی از افراد در معرض بیماری های اسکلتی عضلانی ناشی از کار قرار دارند به طوری که در انگلستان،  هزینه سالیانه ناشی از این بیماری ها حدود ۲۵ میلیارد پوند تخمین زده می شود.

کمر درد، آسیب مهره های گردنی، التهاب مزمن کتف و شانه، سندرم کانال کارپال از جملهشایع ترین این بیماری ها هستند و این، در حالی است که به راحتی و با انجام برنامه های کم هزینه ارگونومیک می توان از شیوع بالای این بیماری ها در کار، تا حد بسیار قابل توجهی، کاست. از جمله مشاغل دیگر می توان به کاربران رایانه، کارمندان بانک، کارگران خطوط تولید و مونتاژ، پرستاران، رانندگان و مشاغل با انجام وظایف دستی مثل جوشکاری، آهنگری و نجاری، اشاره کرد.
عوامل آسیب رسان ارگونومیک شامل:

1. انجام کارهای تکراری
2. وضعیت بدنی ایستا و نامتناسب
3. انجام کار بیش از توان فیزیکی
4. وجود استرس شغلی
5. عدم استراحت کافی

که در بسیاری از موارد با ارائه برنامه های پیشگیرانه ساده مثل آموزش، انتخاب میز و صندلی مناسب،  طراحی صحیح محیط کار به طوری که شاغل، دسترسی راحت و درستی نسبت به ابزار و وسایل کار داشته باشد، انجام حرکات ورزشی ساده، زمان بندی و چرخش کاری مناسب و دادن استراحت های کوتاه مدت مکرر به شاغل، از بروز این بیماری ها و در نتیجه افزایش هزینه های تولید و خدمات کاست.

اما آنچه در ۲۰ سال اخیر مورد توجه کشورهای پیشرفته قرار گرفته است ارگونومی کلان است (Macroergonomics) که درواقع ایجاد نگرش «انسان محور» در مدیران سازمان ها و ادارات و کارخانجات مختلف است که مشاغل گوناگون، بر اساس نیازهای روانی _ اجتماعی و محدودیت های فیزیولوژیک انسان، طراحی و ساماندهی شوند. به عبارت دیگر تخصیص وظایف کاری، طوری برنامه ریزی گردد که استفاده بهینه از مهارت های انسانی برده شود، توان تصمیم ساز در افراد تقویت شود و بیشترین انگیزش شغلی را ایجاد کند و وظایف و کارهای دیگر که پتانسیل این خصوصیات را ندارند به فناوری ماشینی سپرده شود. به امید آنکه با ایجاد این نگرش و نیز توسعه ارگونومی در سطح مدیران مملکت، قدمی اساسی در افزایش بهره وری برداشته شود.

حتما بخوانید:

⇐ ارزیابی ارگونومی در محیط کار

⇐ ارزیابی ارگونومی خطای انسانی