اثرهای فشار جو بر سلامتی انسان

اثرهای فشار جو بر سلامتی انسان

کاهش و افزایش فشار جو بر سلامت انسان اثرات مختلفى بر جاى مى‌گذارد. کاهش فشار جو باعث افزایش تولید گلبول‌هاى قرمز و هموگلوبین، تخفیف قواى ذهنی، افزایش تعداد مویرگ‌ها، سستی، خواب‌آلودگی، خستگى‌ روانى و عضلانى و گاهى سردرد و نئشگى مى‌شود. بیمارى کوه‌ گرفتگى حاد که به دو صورت بروز مى‌کند: ادم حاد ریوى و ادم حاد مغزى و بیمارى کوه‌ گرفتگى مزمن افزایش فشار جو باعث مسمومیت با اکسیژن، مسمومیت با دى‌اکسید کربن و بیمارى فشارزدائى مى‌شود.

ارتفاع زیاد

در ارتفاع زیاد هوا کمتر فشرده و در نتیجه فشار نسبى اکسیژن هم کمتر است. انسان در ارتفاع ۲۵،۰۰۰ پا و بیشتر بدون تجهیزات و تنفس با دستگاه نمى‌تواند زنده بماند. هنگامى که انسان با کمى فشار جوّ مواجه شود دگرگونى‌هاى فیزیولوژیک روى مى‌دهد؛ به این شرح:

الف- افزایش شمار دم‌ زدن
ب- افزایش غلظت هموگلوبین
ج- افزایش بازده قلب

در نتیجهٔ قرار گرفتن ناگهانى در ارتفاعات زیاد دو حالت ممکن است روى دهد؛

1. بیمارى حاد کوهستان که نسبتاً شایع، بدون خطر و گذرا است و ویژگى‌هاى آن عبارتند از: سردرد، بى‌خوابی، تهوع، نفس‌نفس زدن، استفراغ و کاهش بینائی. هنوز به‌طور قطع معلوم نشده که آیا این نشانه‌ها به‌علت اثر کم بودن اکسیژن (Hypoxia) است یا در نتیجهٔ مجموعهٔ پیچیده‌اى از اختلال‌هاى زیست شیمیائى و هورمونى در بدن.
2. ادم ریوى مربوط به ارتفاعات زیاد – نشانه‌هاى این حالت به‌طور کلى در روز سوم اقامت در ارتفاع زیاد روى مى‌دهند و از بیمارى معمولى کوهستان قابل شناسائى هستند. اما چون ورم ریه بروز کند بیمار دچار سرفه مى‌شود و ممکن است دچار تنفس نامنظم از نوع شین استوکس (Cheyne-stokes) هم بشود. افزون بر اینها، کم‌شدن پیشاب، توهّم عقلى و هذیان، چرت‌زدن، تشنج و اغما هم روى مى‌دهد. این حالت در ارتفاع کمتر از ۱۲،۰۰۰ پا (۳۶۰۰ متر) نادر است و به درمان با آنتى‌بیوتیک‌ها هم پاسخ نمى‌دهد و باید بیمار هر چه زودتر به ارتفاع کم برده شود. در حال حاضر علل و سازوکارهاى بروز این حالت به‌خوبى دانسته نیست و تنها آگاهى در مورد آن که در ارتش هندوستان توسط مدیران بهداشتى به‌دست آمده آن است که بسیارى موارد آن در گروهان‌هاى سرباز که از مناطق کم ارتفاع به پادگان‌هاى هیمالیا اعزام شده‌اند دیده مى‌شود.

ارتفاع کم

فشار جو در برابر هر سى‌و سه پا ژرفاى دریا افزایش مى‌یابد و بیشترین ژرفائى که تاکنون به آن رسیده‌اند برابر ده اتمسفر فشار جو بوده است. هنگامى که انسان در معرض فشار شدید جو قرار گیرد گازهاى هوا مانند اکسیژن، دى‌اکسید کربن و ازت متناسب با فشار نسبى این گازها در خون و بافت‌ها حل مى‌شوند. افزایش غلظت ازت در خون یک حالت خواب‌رفتگى (narcose) ایجاد مى‌کند که منجر به کاهش اعمال عقلى و شعور مى‌شود. افزایش غلظت دى‌اکسید کربن اثر خواب‌آور ازت را بیشتر مى‌کند و افزایش مقدار اکسیژن موجب تشنج و مرگ مى‌شود. هنگامى که شخص به سطح آب باز مى‌شود، گازهاى حل‌شدهِٔ تحتِ‌ فشار که در خون هستند رها مى‌شوند و آمبولى هوائى درست مى‌کنند که اثرهاى آن کشنده است. اثرهاى افزایش فشار جوّ را در کسانى که در اتاقک‌هاى غواصى (Diving Bell) و اتاق‌هاى داراى هواى فشرده کار مى‌کنند، بهتر مى‌توان دید؛ (بیمارى کیسن Caisson Disease).

اثرات رطوبت هوا

دلیلى در دست نیست که رطوبت بر بهداشت جسمى تأثیر داشته باشد، با وجود این رطوبت بر آسایش انسان تأثیر حتمى دارد. اگر رطوبت نسبى هوا از شصت و پنج درصد بیشتر شود هواى درون اتاق ناراحت‌کننده و بیمار گونه به‌نظر مى‌آید و براى پائین‌آوردن رطوبت در این‌گونه موارد بهتر است تهویه به‌ کار گرفته شود. رطوبت کمتر از سى درصد هم نامطبوع است و مواجههٔ طولانى با کمبود رطوبت مى‌تواند سبب خشک ‌شدن مخاط بینى شود که خود مستعد کنندهٔ ابتلاء به عفونت (مانند سرفه و سوزش حلق) است.

حتما بخوانید:

⇐ بیماری های ناشی از کاهش و افزایش فشار هوا