تعاریف و اصطلاحات مرتبط با حوادث و بیماری های شغلی

تعاریف و اصطلاحات مرتبط با حوادث و بیماری های شغلی

تعاریف و اصطلاحات مرتبط با حوادث و بیماری های شغلی

۱. خطر

شرایطی است که پتانسیل صدمه به افراد، خسارت به تجهیزات و ساختمانها و از میان بردن مواد را داشته و یا آنکه موجب کاهش قدرت و کارائی یک عملکرد شود. مثال هایی از انواع خطرات عبارتند از :

1. کار در ارتفاع
2. وجود سیم های فرسوده برق در محیط کار
3. وجود سروصدا در محیط کار
4. وجود مواد شیمیایی
5. وجود مواد لغزنده در کف کارگاه
6. عدم وجود حفاظ بر روی دستگاه های دارای قطعات دوار

در شکل های ۱ و ۲ نمونه هایی از خطرات محیط های کار نشان داده شده اند.

شکل ۱. وجود سیم فرسوده و ناایمن ماشین آلات    شکل ۲. سقوط اجسام و برخورد با کارگر

۲. ایمنی

ایمنی عبارت است از فرار از موقعیت هایی که می تواند باعث مرگ، جراحت، بیماری های شغلی، صدمه و یا خسارت به اموال و تجهیزات گردد. به عبارت دیگر شرایطی است که منابع انسانی را از عوامل مضری که میتواند سلامتی آن را به خطر اندازد مصون میدارد.

۳. رویداد

وقایع مرتبط با کار که به موجب آن یک مصدومیت یا بیماری (صرف نظر از وخامت آن) یا مرگ و میر رخ داده یا می تواند رخ دهد. یک رویداد می تواند به حادثه یا شبه حادثه تبدیل شود.

۴. شبه حادثه

رویدادی که به موجب آن مصدومیت، بیماری یا مرگ و میری رخ ندهد، ممکن است به عنوان یک «شبه حادثه»، «شبه سانحه»، «اتفاق ختم به خیر» یا «رخداد خطرناک» مدنظر قرار گیرد. شکل ۱۳ نمونه ای از یک شبه حادثه را نشان میدهد. در این شکل کارتون سقوط کرده و یک رویداد رخ داده اما آسیبی به فرد نرسیده است؛ بنابراین این رویداد یک شبه حادثه است.

شکل ۳. نمونه ای از یک شبه حادثه

۵. آنومالی

شرایط یا اعمالی گفته می شود که پتانسیل ایجاد یک رویداد را در برداشته باشد. به عبارت دیگر آنومالی یک فاکتور رویداد محسوب می شود که در اغلب موارد در صورت جمع شدن با یک یا چند عامل دیگر منجر به وقوع آن می گردد. نمونه ای از شرایط و اعمال ناایمن در محیط کار در جدول ۱ نشان داده شده اند.

جدول 1. نمونه ای از شرایط و اعمال ناایمن در محیط کار

۶. ریسک

از ترکیب احتمال وقوع رویداد و شدت حادثه ناشی از آن، ریسک به دست می آید و به معنی احتمال قرار گرفتن افراد در محدوده خطر و ایجاد حادثه می باشد. عدد ریسک از حاصل ضرب احتمال وقوع یک حادثه در شدت پیامد همان حادثه بدست آمده و اولویت بندی اقدامات اصلاحی جهت کنترل حادثه بر اساس نتایج ارزیابی ریسک مشخص می گردد.

۷. تعریف حادثه ناشی از کار

مطابق با ماده ۶۰ قانون تأمین اجتماعی حادثه ناشی از کار حادثه ای است که در حین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد. مقصود از حین انجام وظیفه تمام اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه یا موسسات وابسته یا ساختمانها و محوطه آن مشغول کار بوده و یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه عهده دار انجام ماموریتی باشد. اوقات مراجعه به درمانگاه و یا بیمارستان و یا برای معالجات درمانی و توانبخشی و اوقات رفت و برگشت بیمه شده از منزل به کارگاه جز اوقات انجام وظیفه محسوب می گردد مشروط بر اینکه در زمان عادی رفت و برگشت به کارگاه اتفاق افتاده باشد. حوادثی که برای بیمه شده حین اقدام برای نجات سایر بیمه شدگان و مساعدت به آنان اتفاق می افتد نیز حادثه ناشی از کار محسوب می شود.

چند نمونه از حوادث عبارتند از:

1. سقوط از ارتفاع
2. برق گرفتگی
3. ریزش آوار
4. گاز زدگی
5. برخورد فرد با ماشین آلات و بر عکس
6. آتش سوزی

این پست با توضیحات زیر بروزرسانی شده است و این توضیحات در فایل پیوستی نیست.

بلا: از هم گسیختگی جدی عملکرد یک جامعه است که منجر به خسارات و اثرات سوء گسترده انسانی، اقتصادی یا محیطی می شود، بطوری که با تطابق با آن فراتر از توانایی جامعه تحت تاثیر با اتکا بر منابع داخلی است.

خطر بلایا: عبارت است از خسارات بالقوه ناشی از یک بلا که به یک اجتماع یا جامعه خاص، در یک دوره زمانی مشخص در آینده، وارد خواهد شد. این خسارات شامل اثرات سوء بر جان و شرایط سلامتی انسان، معیشت، دارایی ها و ارایه خدمات هستند.

مدیریت خطر بلایا: عبارت است از فرآیند منظم بکارگیری تصمیم گیری های اجرایی، سازمانی، مهارت های عملکردی و ظرفیت ها به منظور اجرای راهکارها، سیاست ها و ظرفیت های ارتقا یافته تطابق، با هدف کاستن اثرات سوء مخاطره ها و احتمال بلایا.

کاهش خطر بلایا: عبارت است از مفهوم و انجام فعالیت های کاهش دهنده خطر بلایا از طریق تحلیل و مدیریت نظام مند علل بلایا. این اقدامات شامل موارد زیر هستند: کاهش مواجهه با مخاطرات، کاهش آسیب پذیری مردم و دارایی ها، مدیریت هوشمندانه زمین و محیط و آمادگی و بهینه در برابر وقایع آسیب زا.

سامانه هشدار اولیه: عبارت است از مجموعه ظرفیت های مورد نیاز برای تولید و انتشار اطلاعات به موقع و قابل درک هشدار نسبت به وقوع یک مخاطره برای افراد، جوامع و سازمان های مورد تهدید تا برای اقدام مناسب در زمان کافی آماده شوند. هدف از استقرار سامانه هشدار اولیه، کاهش احتمال آسیب ها یا خسارات است.

ظرفیت: عبارت است از ترکیبی از تمامی نقاط قوت، خصوصیات و منابع در دسترس یک جامعه، اجتماع یا سازمان که می توانند جهت نیل به اهداف مورد توافق، بکار گرفته شوند.

آمادگی: عبارت است از دانش و ظرفیت ایجاد شده توسط دولت ها، سازمان های پاسخ دهنده، بازیابی حرفه ای، جوامع و افراد به منظور پیش بینی، پاسخ، بازیابی اثرات محتمل مخاطرات یا شرایط قریب الوقوع یا موجود.

تاب آوری: این واژه به توانایی مقاومت، پذیرش، انطباق و بازیابی به موقع و موثر یک سامانه، جامعه یا اجتماع مواجهه با اثرات سوء یک مخاطره، از طریق حفظ و ترمیم ساختارها و عملکردهای پایه و اساسی اطلاق می شود.

پاسخ: عبارت است از تامین خدمات فوری و کمک رسانی به عموم به بلافاصله بعد از حین یا بلا به منظور حفظ اثرات سوء بر سلامت، کاهش اطمینان از ایمنی عمومی و رفع نیازهای حداقل و پایه مردم آسیب دیده.

آسیب پذیری: عبارت است از خصوصیات و شرایط یک جامعه، سامانه یا دارایی که آن را در برابر اثرات مخرب مخاطرات مستعد می کند.

خطر: منبع ،وضعیت یا فعالیت دارای پتانسیل آسیب به شکل جراحات یا بیماری، یا ترکیبی از آنها میباشد. به عبارت دیگر هرعامل دارای انرژی هرعامل صدمه به فرد را پتانسیل داشته را میتواند عامل مخاطره محسوب شود.

رویداد: رویداد مرتبط با کار که در آن کار جراحت یا بیماری (صرفنظر از شدت آن ) ، یا مرگ رخ دهد یا بتواند رخ دهد. در مجموعه رویداد حاصل جمع رویداد حادثه و شبه حادثه است.

حادثه: رویدادی است که منجر به جراحت، بیماری یا مرگ شود..

شبه حادثه: رویدادی است که در آن جراحت، بیماری یا مرگ رخ ندهد.

ریسک: ریسک ترکیب احتمال وقوع یک رویداد خطرناک یا مواجهه و شدت جراحت یا بیماری، که می تواند باعث رویداد یا مواجهه گردد.

شناسایی خطر: فرآیند شناسایی وجود یک خطر یا عامل زیان آور و تعیین مشخصات آن

ارزیابی ریسک: فرآیند ارزشیابی ریسک ناشی از خطرات ، با توجه به کفایت هر گونه کنترل های موجود و تصمیم گیری در خصوص اینکه آیا ریسک قابل قبول می باشد یا خیر ؟

ریسک قابل قبول: ریسکی که به سطحی کاهش یافته باشد که با توجه به مقررات قانونی و خط مشی ایمنی و بهداشت حرفه ای برای سازمان قابل تحمل باشد.

تهدید: ممکن است از درون یک سازمان ایجاد شود مثل یک کارمند ناراضی یا ممکن است از خارج سازمان باشد مثل حمله یک هکر از طریق اینترنت یا راههای ارتباطی دیگر. تهدید ها ممکن است در اثر عوامل طبیعی مثل سیل و زلزله و آتش سوزی و .. ویا حتی بوسیله پخش یک بدافزار بوجود آید. تهدیدها ممکن است عمدی باشد مثل کارمند ناراضی یا ممکن است از روی ناآگاهی و غیرعمد باشد مثل فریب خوردن یک کارمند درجه پایین.

کاهش ریسک: موجب کاهش شانس وقوع و بکارگیری یک آسیب پذیری می‌شود. شما نمی توانید از اکثر تهدیدها ممانعت کنید. برای مثال شما نمی توانید از وقوع طوفان یا زلزله یا حتی اقدامات مجرمانه جلوگیری کنید ولی در عوض می توانید اقداماتی را انجام دهید که با کاهش آسیب پذیری ها درصد ریسک ها را کاهش دهید.

عدم اطمینان: عدم اطمینان یا نا اطمینانی شکی است که شخص در ارتباط با توانایی خود برای پیش بینی تعدادی از پیشامدهای ممکنی که اتفاق می افتد، دارد.

واکنش نسبت به ریسک: عکس العمل یک شخص به ریسک طریقی است که او در یک موقعیت نامطمئن رفتار نموده یا واکنش نشان می دهد. یکی از عواملی که بر این عکس العمل تاثیر می گذارد نااطمینانی شخص است. در صورت مساوی بودن سایر عوامل احتمال دارد که هر چقدر نااطمینانی شخص بیشتر باشد، عکس العمل قوی تری چه به صورت مثبت و چه به صورت منفی نشان بدهد.عوامل دیگری ممکن است اهمیت زیادی داشته باشند یا دارای اهمیت مساوی نسبت به سایر عوامل باشند حجم سودها یا زیانهای بالقوه و اثر آنها بر روی وضعیت اقتصادی شخص است.

کاهش ریسک: فرآیندی که در آن، یک سازمان کنترلها و اقدامات حفاظتی را به عمل می آورد تا از وقوع ریسکهای شناسایی شده ممانعت به عمل آورد، در حالیکه بطور همزمان ابزاری را برای بازیابی مورد استفاده قرار می دهد. چرا که در شرایط واقعی ممکن است تمامی تلاشها برای پیشگیری از وقوع ریسک با شکست مواجه شوند.

خطر بهداشتی: عامل بالقوه ای است که باعث آسیب به سلامتی می شود. خطرات بهداشتی، ممکن است بصورت بیولوژیکی، شیمیایی، فیزیکی، و ارگونومیکی یا روانی در طبیعت باشند.

ریسک بهداشتی: احتمال اینکه یکی از خطرات بهداشتی ویژه ای که در بالا ذکر شده در اثر مواجهه با افراد منجر به آسیب (harm) گردد را گویند.

مواجهه: مواجهه است ترکیبی از مقدار، تناوب و مدت زمان تماس ریسک بهداشتی رابطه مستقیمی با شدت خطر بهداشتی و سطح مواجهه با آن خطر دارد.

خطر × مواجهه = ریسک بهداشت

بروزرسانی اول: فایل «تعاریف، اصطلاحات و علل حوادث» در 16 صفحه با موضوعات زیر پیوست شد.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ اصطلاحات کلیدی در ریسک

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.