اصول حفاظت, نگهداری و ایمنی گاز کلر

اصول حفاظت, نگهداری و ایمنی گاز کلر

 

• اصول و ضوابط طراحی ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلر زنی و انبار سیلندر گاز

• نکات ایمنی سیلندرهای گاز کلر

• ضوابط نگهداری و انبار سیلندرهای گاز کلر

• ضوابط حمل و نقل سیلندرهای گاز کلر

• روشهای تشخیص نشت گاز و مقابله با آن

• اقدامات بهداشتی و امداد در هنگام بروز خطر نشت گاز

• تجهیزات و وسایل حفاظت فردی

• تجهیزات و اتصالات کلر زنهای گازی

---

اصول و ضوابط طراحی ایمنی و بهداشت ساختمان واحد کلر زنی و انبار سیلندر گاز

1- ساختمان واحد کلر زنی بایستی مستقل از دیگر واحدها و ترجیحأ هم سطح  زمین باشد .

2- ابعاد اتاق استقرار سیلندرهای آبی آماده مصرف حداقل 5×4×3 (طول, عرض, ارتفاع) متر باشد تا فضای کافی برای اپراتور جهت انجام تعمیرات یا تعویض سیلندر موجود باشد.

3- پی ستونهای استقرار سیلندرهای گاز دارای استحکام کافی باشد.

4 – دیوارهای جانبی اتاق استقرار سیلندرهای گاز و اتاق کلر زنی  حداقل به ضخامت 40 سانتیمتر و مجهز به یک لایه عایق حرارتی با ضخامت حداقل 2/5 سانتیمتر گردد.

5- سقف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و اتاق کلر زنی به صورت شیب دار اجرا شود تا آب باران و برف در آب رو به راحتی تخلیه گردد, هدف از این امر آن است که هیچگونه رطوبتی بر روی کپسول های گاز کلر اثر گذار نباشد.

6- سقف اتاق های استقرار سیلندرهای گاز و کلر زنی باید دارای عایق حرارتی باشد.

7- در سقف اتاق استقرار سیلندرهای گاز آماده مصرف شبکه افشانک آب (روش سقفی) مناسب تعبیه شود تا در مواقع اضطراری (نشت گاز) به منظور شستشوی گاز عمل نماید .

8- مصالح ساختمانی مورد استفاده برای پوشش دیوارها, کف و سقف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف, کلر زنی و انبار سیلندرهای گاز می‏بایست در برابر خردگی و آتش مقاوم باشد.

9- در ورودی برای حمل سیلندر به داخل و خارج انبار می‏تواند از نوع کشویی یا ریلی باشد ولی در خروج عادی و اضطراری کارکنان باید از نوع لولایی و به طرف بیرون باز شود.

10- سیستم جمع آوری و دفع فاضلاب واحد کلر زنی برای مواقع اضطراری پیش بینی شود.

11- پیش بینی حوضچه آب آهک در حد اشباع و یا سود خارج از اطاق کلر زنی با ابعاد حداقل 1/5×3×3 ( طول×عرض×عمق) متر که همواره باید دارای آب آهک در حد اشباع باشد (برای غوطه ‏ور کردن دو سیلندر یک تنی) همچنین شیر تخلیه در پایین‏ ترین نقطه حوضچه تعبیه گردد.

12 – محل انبار سیلندرهای کلر باید دور از محل رفت و آمد وسایل نقلیه عمومی باشد.

13 – محل نگهداری و استقرار سیلندرهای کلر بایستی دور از منابع تولید حرارت و تابش مستقیم نور خورشید باشد.

14 – سیلندرهای گاز دور از لوله‏ های بخار آب, رادیاتور, اجاق گاز و یا بویلرها نگهداری شوند.

15 – اتاق نگهداری سیلندرهای کلر و واحد کلر زنی باید دارای دیوارهای بدون درز و شکاف باشد تا امکان نشت احتمالی گاز به اتاقهای دیگر وجود نداشته باشد .

16 – اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار باید مجهز به جرثقیل سقفی از نوع هیدرولیکی و الکتریکی چهار حالته باشد و تیری که جرثقیل بر روی آن نصب می‏ گردد به گونه ‏ای باشد که سیلندرهای اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار را پوشش دهد. ضمنأ اتصال بازوهای جرثقیل به کمربند سیلندرها باید به طور خودکار طراحی شود .

17 – دسته کنترل جرثقیل در خارج از اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار و در کنار حوضچه آب آهک و درون محفظه مناسب قرار گیرد ( طول کابل دسته کنترل به گونه ‏ای انتخاب شود که اپراتور قادر به کار کردن با آن از فاصله دور باشد)

18 – حوضچه خنثی سازی ترجیحأ در مقابل اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و در مجاورت انبار سیلندرها یا بین اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و انبار سیلندرها طراحی و ساخته شود.

19 – کانالهای تخلیه هوا مجهز به فن مکنده در ارتفاع بیست سانتیمتری از کف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و اتاق کلر زنی تعبیه شود و هوای خروجی می ‏بایست به حوضچه خنثی سازی هدایت و بعد از آن به هوای آزاد تخلیه گردد.

20 – فن دمنده, هوای آزاد باید نزدیک به سقف اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف و اتاق کلر زنی نصب گردد.

21 – سیستم لوله کشی, ساده و دارای حداقل اتصالات و عایق در مقابل حرارت زیاد باشد و هرگز از لوله کشی طویل استفاده نشود.

22 – تابلوی برق و کلید قطع و وصل (تهویه و روشنایی) اتاق استقرار سیلندرهای آماده مصرف در خارج از آن نصب گردد. همچنین تجهیزات ایمنی مناسب برای تابلوهای برق شامل سیم ارت, کف پوش عایق, فیوز, کنتور فاز و … منظور گردد.

 

نکات ایمنی سیلندرهای گاز کلر

 

1 – مخازن, سیلندرها و دیگر ظروف گاز کلر بایستی بر اساس مشخصات فنی استانداردهای بین المللی مانند DOT,ASME یا API طراحی و ساخته شوند.

2 – سیلندرهای کلر بایستی مجزا از مواد شیمیایی یا ترکیباتی مانند آمونیاک, اکسیژن, روغن و مواد شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی و هیدروکربن های گازی و مایع نگهداری شوند.

3 – شیر سیلندرها, مخازن, ظروف گاز کلر در انبار بایستی دارای کلاهک ایمنی مخصوص باشد و فقط هنگام استفاده می ‏بایست کلاهک باز شود.

4 – سیلندرها و دیگر مخازن گاز کلر بایستی از لحاظ خوردگی و نشت مورد بازدیدهای منظم و مستمر قرار گیرند.

5 – در زمان اتصال یا باز کردن سیلندرها یا مخازن نبایستی کارکنان به تنهایی اقدام نمایند.

6 – سیلندرها و دیگر ظروف گاز کلر نبایستی به حالتی قرار گیرند که خطر سقوط داشته باشند و یا خطر سقوط جسمی بر روی آنها وجود داشته باشد.

7 – تجهیزات سیستم کلر زنی در تمام اوقات بایستی از رطوبت عاری باشند.

8 – استفاده از گریس های معمولی برای روغن کاری قطعات کلر زنی مجاز نمی‏ باشد و بایستی از گریس های مقاوم در برابر کلر که بنیان فلوئور یا کلرورفلوئور مناسب داشته باشد, استفاده گردد.

9 – آموزش افرادی که در ارتباط با دریافت, انبار کردن یا استفاده از کلر و نگهداری آن می‏باشند در زمینه مسایل بهداشت و ایمنی کار با کلر و نحوه نصب, چگونگی کشف, ردیابی نشت گاز, تعمیر و نگهداری و چگونگی استفاده از وسایل ایمنی و رعایت نکات بهداشتی ضروری است.

10 – اطمینان از قرارگیری کارکنان در مورد مطالب آموزش داده شده حاصل شود.

 

ضوابط نگهداری و انبار سیلندرهای گاز کلر

1 – مخازن بزرگ باید روی پایه‏های محکم فولادی یا بتنی قرار داده شود و مخازن با حجم معمولی روی سطح محکم و پایدار قرار داده شود.

2 – از فضای زیرزمین یا زیر همکف نبایستی برای انبار گاز کلر استفاده کرد.

3 – سیلندرها و دیگر ظروف گاز نبایستی در نزدیکی آسانسورها یا سیستم‏های تهویه و دیگر بازشوها قرار گیرد تا از خطر نشست و پخش گاز به سایر قسمت های ساختمان جلوگیری شود.

4 – سیلندرها یا مخازنی که در محوطه باز انبار می‏ شوند بایستی بر روی کف بتونی یا مقاوم رد برابر حریق قرار گیرند.

5 – چنانچه از سیلندرهای گاز کلر در محل‏های دور بست و سرپوشیده نگهداری می ‏شود می ‏بایست حتمأ به سیستم اگزوز فن مثبت مجهز باشند. فاصله بین دو سیلندر در محل انبار محل 1 متر و حداقل 30 سانتیمتر باشد.

6 – مخازن یک تنی گاز کلر بایستی مطابق دستور العمل سازنده انبار شوند.

7 – سیلندرهای گاز کلر ترجیحأ به صورت عمومی انبار شوند.

8 – سیلندرها کمی بالاتر از سطح زمین قرار گیرند و برای جلوگیری از غلتیدن باید آنها را مهار کرد.

9 – سیلندرهای پر و خالی باید جدا از هم نگهداری شوند و با برچسب پر و خالی مشخص گردند.

10 – سیلندرها و دیگر ظروف قابل حمل بایستی به نحوی انبار شوند که به راحتی قابل دسترسی باشند.

11 – برای دسترسی آسان به سیلندرها باید یک راه باز و بدون مانع با عرض حداقل یک متر برای دسترسی و بازرسی به هر نقطه از مخازن در انبار وجود داشته باشند.

12 – یک مسیر با عرض حداقل یک متر از در ورودی تا محل استقرار سیلندرها وجود داشته باشد.

13 – برای هر سیلندر گاز, شناسنامه‏ ای حاوی اطلاعات زیر تهیه گردد:

شماره سریال, نام ایستگاه, تاریخ رسوب زدایی, تاریخ تست فشار, تاریخ پر کردن سیلندر.

14 – در انبار سیلندر گاز, وسایل ایمنی مناسب از قبیل کپسول آتش نشانی, ماسک, کپسول اکسیژن, زنگ خطر, دماسنج و تلفن در محل مناسب و در دسترس فوری قرار داده شود.

15 – مکان تخلیه و بارگیری باید مجهز به وسایل و تجهیزات ایمنی باشد.

16 – نصب تجهیزات الکتریکی از قبیل وسایل اندازه‏گیری برقی, جعبه فیوز, کلیدهای برق و امثالهم در انبار و محل نگهداری سیلندرهای گاز کلر ممنوع است.

17- داخل انبار باید همواره تمیز, خنک و عاری از بخارات خورنده بوده و از تهویه مناسب برخوردار باشد.

18 – کنترل روزانه تجهیزات ایمنی واحد کلر زنی و انبار از قبیل ماسک, سیستم تهویه, زنگ خطر, دوش آب, چشم شوی, کپسول آتش نشانی و کپسول اکسیژن و اطمینان از صحت و کارایی آنها انجام گیرد.

19 – کنترل و اندازه ‏گیری روزانه دمای انبار و واحد کلر زنی ضروری است.

20 – ورود افراد متفرقه به انبار اکیدا ممنوع است.

21 – پوشش درهای انبار باید از جنس مقاوم در برابر آتش باشد.

22 – محوطه خارجی اطراف انبار بایستی عاری از گیاه و علف‏ های هرز خشک و یا ضایعات قابل اشتعال باشد.

 

ضوابط حمل و نقل سیلندرهای گاز کلر

 

1 – برای حرکت دادن سیلندرها و دیگر مخازن گاز کلر بایستی تجهیزات مناسب وجود داشته باشد.

2 – سیلندرهای گاز کلر هنگام حمل بایستی به صورت عمودی بارگیری شوند و کاملا مهار شوند.

3 – برای بارگیری سیلندرهای گاز کلر باید از جرثقیل یا بالابرهای مغناطیسی استفاده شود .

4 – در هنگام حمل و نقل باید کلاهک محافظه شیر تخلیه بر روی آن قرار داده شود .

5 – برای بلند کردن سیلندر هرگز از کلاهک محافظ روی شیر کپسول استفاده نگردد.

6 – ارابه دستی حمل سیلندرهای کوچک بایستی مجهز به بست یا زنجیر جهت مهار کردن سیلندر در جای خود باشد و یا طراحی آن به گونه ‏ای صورت پذیرد که حمل این مخازن و سیلندرها با ایمن انجام گیرد.

7 – از انداختن سیلندر از ارتفاع بر روی زمین و یا غلطاندن آن بر سطح زمین و ضربه زدن به آن جدا خودداری شود .

8 – از قرار دادن سیلندرهای گاز کلر پر در معرض تابش مستقیم آفتاب اکیدا خودداری شود.

9 – در محل بارگیری و تخلیه سیلندرهای گاز, پیش بینی حوضچه خنثی سازی (حوضچه آب آهک) پیش بینی گردد.

10 – ترجیحأ بارگیری و حمل و نقل سیلندرهای گاز در ساعاتی از شبانه روز انجام گیرد که رفت و آمد کمتر است.

11 – در مبداء و قبل از حمل سیلندرهای گاز پر, از شیرهای سیلندر بازدید کامل به عمل آید.

12 – افرادی که با حمل و نقل سیلندرهای گاز سروکار دارند باید آموزش های لازم در زمینه پیشگیری و مقابله با خطرات احتمالی را فرا گیرند.

13 – وسیله نقلیه حمل کننده سیلندر باید به وسایل هشدار دهنده مجهز بوده و دارای فلاشر و علامت حمل گاز خطرناک باشد.

14 – راننده وسیله نقلیه و افراد همراه می‏بایست ماسک ضد گاز کلر برای مواقع اضطراری در اختیار داشته باشند.

 

روشهای تشخیص نشت گاز و مقابله با آن

1 – تشخیص گاز کلر در هوا از طریق حس بویایی

2 – تشخیص بوسیله معرف های شیمیایی, عملی ‏ترین روش استفاده از یک پارچه آغشته به آمونیاک و قرار دادن آن سر یک چوب که با آن محل نشت گاز کلر را در مسیر اولیه و اتصالات می‏توان پیدا کرد (آمونیاک در مقابل گاز کلر تولید دود سفید رنگ می ‏کند)

3 – استفاده از کاغذ آغشته به یدور پتاسیم و نشاسته. (در صورت وجود کلر رنگ کاغذ آبی می‏ شود)

4 – در صورت گاز کلر, اپراتور مجاز خواهد بود که دوش آب را بر روی سیلندر باز نماید, بدلیل کاهش حرارت بدنه سیلندر گاز کمتری از آن خارج شود.

5 – ایجاد سیستم خودکار نشت یاب در واحد کلر زنی و انبار و کنترل مداوم آن توسط اپراتور و انبار دار.

6 – در موقع بروز خطر نشت گاز , ضمن رعایت اصول موارد ایمنی اولیه باید به سازمان آتش نشانی اطلاع داده شود.

7 – در صورت نشت گاز کلر استفاده از حوضچه‏ها آب آهک برای خنثی سازی گاز کلر مناسب‏ترین اقدام است.

8 – در صورت نشت گاز باید برای دور کردن افراد از محل خطر با به صدا درآوردن زنگ خطر اقدام گردد.

9 – در صورت نشت مایع کلر, کپسول را به نحوی قرار دهید که کلر به صورت گاز کلر خارج شود در هر صورت هنگام خروج گاز مایع, از پاشیدن آب بر روی سیلندر جدا خودداری گردد.

10 – در زمان انجام تعمیرات, سیستم کلر زنی تمامأ از مدار خارج شود, سپس اقدام به تعمیر گردد.

 

اقدامات بهداشتی و امداد در هنگام بروز خطر نشت گاز

1 – بدون استفاده از ماسک مخصوص گاز کلر از ناحیه ‏ای که آلودگی گاز وجود دارد عبور ننمائید.

2 – برای دور شدن از محیط آلوده به گاز مبادرت به دویدن نکنید, بلکه آهسته قدم بردارید در صورت نداشتن ماسک, دهان و بینی خود را با یک دستمال یا پارچه مرطوب بپوشانید.

3 – در محیط آلوده به گاز خطرناک در جای پست و گود قرار نگیرید.

4 – برای دور شدن از محیط آلوده به گاز خلاف مسیر جریان باد حرکت کنید (به عنوان مثال چنانچه باد از غرب به شرق می ‏باشد به طرف شمال یا جنوب حرکت کنید)

5 – از محل آلوده به گاز دور شوید و قبل از اینکه راه طولانی طی کنید در یک محل برای مدت کوتاهی استراحت کنید.

6 – افراد مسموم شده از گاز را فورا از محل آلوده خارج کنید.

7 – افراد مسموم شده از گاز را به اولین مرکز پزشکی برسانید.

8 – از تکان دادن فرد مسموم خودداری شود و سعی شود برای انتقال مسموم از برانکارد یا وسیله مشابه استفاده شود.

9 – برای خارج نمودن شخص آسیب دیده از محل آلوده بایستی از ماسک مخصوص گاز کلر استفاده شود.

10 – در صورت نبودن ماسک مخصوص, گذاشتن دستمال یا پارچه مرطوب روی دهان و بینی فرد آسیب دیده و امدادگر توصیه می‏ شود.

11 – فقط در موردی که تنفس فرد مسموم قطع شده باشد , تنفس مصنوعی بدهید.

12 – مسموم را طوری بخوابانید که قسمت فوقانی بدن ( سر و گردن ) به طرف بالا قرار گیرد.

13 – تا رسیدن پزشک مسموم را به حالت استراحت نگهدارید و از صحبت کردن با او خودداری گردد.

14 – روی بدن مسموم را بپوشانید, زیرا خنک کردن بدن مسموم ممکن است باعث شدت مسمومیت او شود.

15 – در صورتی که فرد مسموم برای تنفس کردن مشکل دارد می ‏توان از کپسول اکسیژن با مصرف پزشکی استفاده کرد, در غیر این صورت از این کار باید جدا خودداری شود.

16 – در صورت پاشیده شدن کلر مایع به سطح بدن, شستشوی محل آلوده شده با آب فراوان بسیار مفید خواهد بود.

 

تجهیزات و وسایل حفاظت فردی

 

1 – بارانی یا روپوش مخصوص گاز

2 – دستکش از جنس مقاوم در برابر اسید و آتش

3 – کلاه ایمنی از جنس مقاوم در برابر اسید و آتش

4 – ماسک تنفسی (ماسک حذف کننده گازهای خطرناک)

5 – وسایل حفاظت فردی بایستی در یک ویترین مخصوص و در دسترس فوری قرار داده شود.

6 – برای نزدیک شدن به سیلندر گاز دارای نشتی و یا محل آلوده به گاز کلر, افراد بایستی از دستگاه‏ های تنفسی فشار مثبت استفاده نمایند.

 

تجهیزات و اتصالات کلر زنهای گازی

1 – حتی الامکان لوله کشی کوتاه و دارای حداقل اتصالات باشد.

2 – لوله کشی از سیلندرها به طرف کلریناتور با شیب ملایمی (جهت شیب بطرف سیلندر) در نظر گرفته شود تا در صورت فرار کلر نوزاد مجددا به سیلندر بازگشت داده شود تا اختلالی در کلریناتور ایجاد ننماید (Head Line)

3 – برای آب بندی اتصالات از بکار بردن واشرهای لاستیکی پرهیز شود بهتر است از فیبرهای فشرده آزبست برای این منظور استفاده گردد.

4 – جنس لوله کشی از سیلندر تا محل ورود آب باید از لوله فشار قوی یا آلیاژ مس (یا استیل و یا نقره) بوده به نحوی که قابل انعطاف باشد.

5 – سیلندرهای تک شیر (فاز گاز) بایستی به صورت عمودی مورد استفاده قرار گیرند اما سیلندرهای دارای دو شیر در هر دو حالت می‏ تواند مورد استفاده قرار گیرد با توجه به جهت فلش یا علامت ▲ , گاز کلر یا کلر مایع مورد استفاده قرار گیرد.

6 – رد زمان تعویض سیلندر و قبل از برقراری جریان گاز کلر بهتر است لوله کشی و اتصالات با عبور دادن گاز نیتروژن از سیستم و کنترل نشت توسط کف صابون, از عدم وجود نشت اطمینان حاصل شود و پس از تخلیه نیتروژن در آب , جریان گاز کلر برقرار گردد.

7 – قدرت بوستر پمپ انتخابی برای پمپ آب باید 2/5 برابر فشار گاز کلر در نظر گرفته شود.

8 – نصب دو فیلتر یکی قبل از کلریناتور (مانع ورود ناخالصی گاز کلر) و یکی قبل از بوستر پمپ (مانع ورود شن و ماسه و مواد معلق آب بدون دیفیوزر) مناسب خواهد بود.

9 – دیفیوزر (پخشان) باید به نحوی در لوله آب یا کانال آب تعبیه گردد که کاملا در آب غوطه ور باشد و امکان خروج راحت گاز کلر وجود داشته باشد.

10 – در زمان نصب انژکتور در مسیر ورودی آب باید اطمینان حاصل شود که لوله کاملا در جای خود قرار گرفته و امکان مکش هوا وجود ندارد.

11 – در صورت عدم وجود دبی سنج, آنالایزر و کلر باقی مانده در سیستم بهتر است سیلندرها بر روی باسکول قرار داده شوند تا اپراتور با محاسبه کاهش وزن سیلندر میزان کلر تزریقی در آب را دقیقأ محاسبه نماید.

 

حتما بخوانید:

⇐ ایمنی گاز آمونیاک و کلر

⇐ استفاده از گاز کلر در تصفیه آب و فاضلاب

⇐ ایمنی سیلندرھا و مخازن گاز