اجزاء و فرآیند تصمیم گیری چند معیاره

اجزاء و فرآیند تصمیم گیری چند معیاره

فرمت: pdf   تعداد صفحات: 10

فهرست:

• تصمیم گیری چند معیاره چیست؟
• تعریف تصمیم گیری چند معیاره
• بررسی تاریخچه تصمیم گیری چند معیاره
• اجزای تصمیم گیری چند معیاره
• روند تصمیم گیری چند معیاره
• مراحل MCDM
• ساختار مسئله تصمیم گیری
• تعیین معیارها
• اندازه گیری عملکرد گزینه‌ها
• امتیازدهی به گزینه‌ها بر حسب معیارها و وزن دهی به معیارها
• روش‌های امتیازدهی و وزن دهی
• مواردی که باید در هنگام انتخاب روش، مورد توجه قرار گیرند، عبارتند از
• اعمال امتیازات و وزن‌ها برای رتبه بندی گزینه‌ها
• روش‌های مستقیم
• روش تجزیه مشترک
• حمایت از تصمیم گیری

تصمیم گیری چند معیاره چیست؟

به طور کلی تصمیم گیری، یک حوزه وسیع مورد مطالعه در بسیاری از رشته‌ها است. می‌توان آن را به سادگی به عنوان فرآیند انتخاب یک گزینه از مجموعه گزینه‌های ممکن بیان کرد.

برخی تصمیمات بسیار ساده هستند. به عنوان مثال: می‌خواهید یک فنجان چای بنوشید، یا قهوه؟ اینها تصمیماتی هستند که هیچ تاثیری در طولانی مدت ندارند و فقط در تصمیم گیرنده تأثیر می‌گذارند.

اما در زندگی واقعی، تصمیمات ساده بسیار کم هستند. حتی تصمیم گیری در مورد چای یا قهوه نیز می‌تواند پیامدهایی داشته باشد! مخصوصاً اگر شما شخصی نباشید که نوشیدنی را درست می‌کند.

در دنیای کسب و کار، تعداد بسیار کمی از تصمیمات واقعاً ساده هستند. اگر یک تصمیم مهم باشد، احتمالاً پیامدهایی فراتر از اثر فوری اش خواهد داشت و مطمئناً بر افراد بیشتری از یک فرد تأثیر خواهد داشت.

اکثر تصمیمات تجاری بر ذینفعان مختلفی تأثیر می‌گذارد، از مشتریان گرفته تا تأمین کنندگان، کارمندان و سرمایه گذاران، و هر یک از آنها مجموعه معیارهای خاص خود را برای انتخاب از بین گزینه‌ها دارند.

گزینه ترجیحی برای سرمایه گذاران ممکن است بسیار متفاوت از کارکنان باشد. و تأمین کنندگان احتمالاً به دنبال گزینه دیگری خواهند بود. چگونه می‌توان با در نظر گرفتن نیازها و خواسته‌های همه گروه‌ها، گزینه صحیح را انتخاب کرد؟ و به کدام گروه باید بیشترین اهمیت را داد؟

حتی اگر همه موارد دیگر را نادیده بگیریم و فقط براساس معیارهای خود انتخاب کنیم، احتمال اینکه با خودمان درگیری داشته باشیم نیز وجود دارد . آیا گردش مالی مهمتر از سود است؟ آیا نوآوری از سهم بازار مهمتر است؟ آیا رنگ محصول حتی از کیفیت آن نیز مهمتر است؟ چگونه انتخاب کنیم که به بهترین وجه با همه معیارهای متفاوت مطابقت داشته باشد؟

آنچه مورد نیاز است، روشی است که بتواند هر گزینه را بر اساس معیارهای مختلف اندازه گیری کند و معیاری را ارائه دهد تا هر گزینه به سادگی قابل مقایسه و رتبه بندی باشد. همچنین باید اهمیت نسبی همه معیارها را نیز در نظر بگیرد.

یک روش معمول، که در چنین موقعیت‌هایی به کار گرفته می‌شود . MCDM¹ یا تصمیم گیری چند معیاره است.

تعریف تصمیم گیری چند معیاره

تصمیم گیری چند معیاره یا Multi-Criteria Decision Making که به اختصار MCDM نامیده می‌شود، یک زمینه پیشرفته از تحقیقات در عملیات می‌باشد که به توسعه و اجرای ابزارها و روش‌های پشتیبانی تصمیم گیری اختصاص دارد. و با مشکلات پیچیده تصمیم گیری مثل چندین معیار، هدف یا مقاصدی با ماهیت متناقض سر و کار دارد.

ابزارها و روش‌های ارائه شده توسط MCDM مدل‌های ریاضی هستند که معیارها، دیدگاه‌ها یا ویژگی‌ها را تجمیع می‌کنند و همچنین پشتیبانی کننده تصمیم می‌باشند.

یک مسئله تصمیم گیری به طور یکسان توسط همه تصمیم گیرندگان حل نمی‌شود. هر تصمیم گیرنده ترجیحات، تجربیات و سیاست تصمیم گیری خاص خود را دارد.

بنابراین انتظار می‌رود که قضاوت یک شخص با قضاوت دیگری متفاوت باشد. این مسئله قابل توجهی است که باید در طول توسعه مدل‌های تصمیم گیری در نظر گرفته شود. چنین موضوعاتی کانون توجه تصمیم گیری چند معیاره هستند.

به طور کلی، MCDM به کار برده می‌شود تا از بروز و تأثیر سوگیری تصمیم گیرندگان کاسته شود. همچنین عدم موفقیت در تصمیم گیری گروهی، که به طور حتم تصمیم گیری را تحت تاثیر قرار می‌دهد، کاهش یابد.

مسائل تصمیم گیری چند معیاره را می‌توان به دو زیرشاخه طبقه بندی کرد: تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) و تصمیم گیری چند هدفه  (MODM)

MADM به رتبه بندی، انتخاب یا ارزیابی گزینه‌های از پیش تعیین شده می‌پردازد، و MODM به دنبال شناسایی نتیجه بهینه از طریق جستجوی یک مرز کارآمدی در فضای راه حل با توجه به محدودیت‌های تعیین شده است.

بررسی تاریخچه تصمیم گیری چند معیاره

از ابتدای تاریخ، بشر همیشه در هنگام تصمیم گیری با معیارهای متعددی رو به رو بوده است، که به طور ضمنی یا آشکار تصمیماتش را تحت تاثیر قرار می‌دادند.

اگرچه هیچ چارچوب ریاضی خاصی برای تصمیم گیری وجود نداشته است. پارتو اولین کسی بود که به روشی واضح و روشن، برای جمع نمودن معیارهای متناقض، جهت ارزیابی، یک شاخص واحد را مورد مطالعه قرار داد.

چندین دهه بعد، کویمنس کار پارتو را با معرفی مفهوم بردار کارآیی یا مجموعه گزینه‌های غیر مسلط گسترش دادند.

در همان دوره (دهه ۱۹۴۰ تا ۱۹۵۰)، ون نویمان و مورگنسترن با ارائه نظریه مطلوبیت مورد انتظار مبنایی برای رویکرد تصمیم گیری چند معیاره بنا نهادند.

در دهه ۱۹۶۰ مفاهیم و رویه‌های اولیه تصمیم گیری چند معیاره در کارهای چارنز و کوپر و فیش برن گسترش یافت. و با پایان دهه ۱۹۶۰ تحقیقات قابل توجهی در این زمینه توسط جامعه تحقیق در عملیات اروپا آغاز شد.

از دهه ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۰، تصمیم گیری چند معیاره به سرعت متحول شد. انجمن‌های علمی تصمیم گیری چند معیاره تشکیل شدند. و پیشرفت‌های بی شماری مهم در جنبه‌های نظری و هم در اجرای عملی MCDM صورت گرفت و به صورت مقالات در مجلات علمی بین المللی منتشر شدند.

این رشته از به کارگیری گسترده رایانه‌های شخصی و امکان توسعه بسته‌های نرم افزاری به طور قابل توجهی بهره مند شده است.

بسته‌های نرم افزاری، معروف به سیستم‌های پشتیبانی تصمیم گیری چند معیاره، ابزاری را برای پیاده سازی پیشرفت‌های تئوری MCDM در سیستم‌های کاربر پسند فراهم می‌کنند. این نرم افزارها تصمیم گیری در زمان واقعی با به کارگیری روش‌های تعاملی و تکرار شونده را امکان پذیر می‌سازند.

تصمیم گیری چند معیاره همچنان به پیشرفت خود ادامه می‌دهد. محققان در حال استفاده از این ابزار در زمینه‌های دیگر، از جمله هوش مصنوعی (شبکه‌های عصبی، سیستم‌های خبره، الگوریتم‌های ژنتیک) و مجموعه‌های فازی هستند.

ادغام این علوم جدید با ماهیت متنوع تصمیم گیری چند معیاره، امکان توسعه ابزارهای پیشرفته پشتیبانی تصمیم گیری برای مقابله با پیچیدگی تصمیمات در دنیای واقعی را افزایش می‌دهد.

اجزا تصمیم گیری چند معیاره

به طور خلاصه، هر مسئله تصمیم گیری چند معیاره چهار مولفه اصلی زیر را دارد:

• گزینه‌های جایگزین (یا افراد) که باید رتبه بندی شوند یا از بین آن‌ها انتخاب صورت گیرد
• معیارهایی که توسط آن‌ها گزینه‌ها ارزیابی و مقایسه می‌شوند
• وزن‌هایی که اهمیت نسبی معیارها را نشان می‌دهند
• تصمیم گیرندگان (و به طور بالقوه سایر ذینفعان) که ترجیحات آنها باید در نظر گرفته شود.

ادامه مطلب را با دانلود فایل (تایپ شده و باکیفیت) پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ ارزیابی ریسک در محیط کاری با استفاده از یک مدل چند معیاری فازی

⇐ ارائه مدل سلسله مراتبی در تصمیم گیری

⇐ محاسبه یا اندازه گیری مقدار ریسک



نویسنده: Sirvan Sheikhi

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.