حوادث مربوط به چاه های فاضلاب، کانال های انتقال آب، گاز

حوادث مربوط به چاه های فاضلاب، کانال های انتقال آب، گاز …

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 17

فهرست:

• مقدمه
• حوادث گاز گرفتگی در چاه فاضلاب
• خطرات عمده حفر چاه های دستی شامل موارد ذیل میباشد
• سقوط به داخل چاه
• گاز گرفتگی با گاز سولفید هیدروژن یا گاز منواکسید کربن
• افتادن ابزار یا دلو به داخل چاه و برخورد آن با مقنی
• برق گرفتگی
• تخریب چاه مجاور و نفوذ فاضلاب به چاه در حال احداث
• حفاظ های نامناسب
• فصل اول: آیین نامه و مقررات حفاظتی حفر چاه های دستی
• فصل دوم: ساختمان چرخ چاه
• فصل سوم: لوازم حمل بار
• فصل چهارم: مقدمات ایمنی عملیات حفاری
• فصل پنجم: عملیات حفر میل چاه
• فصل ششم: عملیات حفر انباری چاه
• فصل هفتم: تکمیل عملیات حفاری و مراقبت های بعدی از چاه
• فصل هشتم: عملیات تخلیه فاضلاب
• فصل نهم: وسایل حفاظت انفرادی
• فصل دهم: وسایل الکتریکی
• فصل یازدهم: متفرقه

۱- مقدمه

همه ساله به دلیل عدم رعایت موارد ایمنی حوادث بسیار در زمان حفر چاه های فاضلاب، تخلیه سبتینگ ها، حفر کانالها خطوط انتقال آب، گاز و … در کشور به وقوع می پیوند که با کمی درایت و رعایت آیین نامه های حفاظت فنی می توان از وقوع بستیاری از حوادث پیشگیری به عمل آورد برای مثال در این سالهای تدریس در واحدهای استان بعد از اختتام کلاس آموزشی با اصرار مسئولین شرکت از خطوط لوله های انتقال آب بازدیدی داشتیم در این بازدید مسئول ایمنی به دلیل نداشتن وسایل حفاظت فنی، کار را تعطیل و پس از پوشیدن تجهیزات حفاظت فنی کارگران مشغول کار گردیدند.

محل کار کارگران داخل کانالی بود که ارتفاع کانال قاعدتاً، ۳متر میبایست باشد اما در محل خاص که مسیر لوله از وسط تپه ای می گذشت عمق کانال با توجه به ارتفاع ۶ متری تپه به حدود ۹ متر رسیده و کارگران در داخل کانال در حال نصب لوله بودند این در حال بود که خاک برداشته شده در بالای تپه و اطراف کانال دپو شده بود روش برداشته کانال نیز به صورت ذوزنقه ای بود. من پس از مشاهده این جریان به مدیریت سایت و مسئولین ایمنی اعلام نمودم که در صورت ریزش کانال در این محل خاص که ارتفاع کانال ۹ متر است، آیا داشتن لوازم حفاظت فردی می تواند مانع وقوع حادثه گردد؟

با توجه به ارتفاع کانال همگی اعلام نمودند که خیر در صورت ریزش کانال جان کلیه کارگران به خطر خواهد افتاد بنابراین داشتن وسایل حفاظت فردی اگرچه بسیار مهم است اما در این مکان خاص تجهیزات مناسب از جمله جک های نگهدارنده دیواره و شمع کوبی، حمل خاک دپو شده در بالای کانال که هم با توجه به فشار حاصل از وزن خاک وهم عدم رعایت فاصله ایمن تخلیه خاک کانال میتواند باعث ریزش کانال گردد بسیار مهمتر از تجهیزات حفاظ فردی میباشد.

بر همین اساس است که در ماده ۹۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در وظایف کارفرما آورده شده است تهیه وسایل و امکانات لازم، بنابراین تجهیزات حفاظت فردی بخشی از تجهیزات مناسب می باشد بسیار موارد اقدامات مهندسی میتواند از وقوع حوادث پیشگیری نماید.

در این بخش برآنیم که حوادث رخ داده در چاه ها و کانالها را تشریح و راه های پیشگیری را ارایه دهیم.

۲- حوادث گاز گرفتگی در چاه فاضلاب

شخصی که زمین منزل خود را از پدرش دریافت نموده پس از ساخت و ساز و با توجه به پر شدن چاه فاضلاب، اقدام به انعقاد قراردادی به صورت شفاهی با استادکار مقنی مینماید.

براساس شواهد امر با توجه به اینکه چرخ چاه نامبرده در داخل محلی که جهت حفر چاه پیش بینی شده قرار نمی گرفته با معرفی صاحب ملک چرخ چاهی از یکی از آشنایان تهیه می نماید که البته چرخ چاه را نیز خود مرحوم تحویل میگیرد.

فاصله چاه در حال احداث با چاه قبلی که خارج از ساختمان و در حال حاضر در قسمت درخت کاری بلوار قراردارد حدود ۶ متر بوده است.

در روز حادثه نامبرده در حال کندن دستور (چاه افق که در قسمت انتهای چاه در سمت های مختلف حفر میشود و هزینه حفر هر متر آن معمولاً سه برابر حفر عمودی چاه میباشد.) بوده است که متاسفانه چاه فرعی مذکور درست در مسیر فاضلاب قبلی بوده است که متاسفانه فاضلاب چاه قبلی به سمت چاه جدید می آید که همین حجم آوار باعث فوت مقنی مذکور میگردد پسر متوفی که در بالای چاه و در کنار چرخ کار کار کشیدن خاک چاه را بر عهده داشته ضمن اطلاع به یک نفر دیگر بدون صبر و تحمل از دهانه چاه پایین میرود که با توجه به اتصال دو چاه و انتشار گاز سولفید هیدروژن و تاثیر این گاز سمی به پایین چاه سقوط مینماید و متاسفانه هر دو نفر فوت می نمایند.

علل بروز حادثه:

بر منظور حفر چاه های دستی آیین نامه حفاظتی حفر چاه های دستی توسط شورای عالی حفاظت فنی تدوین گردیده است.

۳- خطرات عمده حفر چاه های دستی شامل موارد ذیل میباشد:

الف- سقوط به داخل چاه

ب- گاز گرفتگی با گاز سولفید هیدروژن

ج- سقوط ابزار یا دلو و برخورد آن با مقنی

د- برق گرفتگی

ه- تخریب چاه مجاور و نفوذ فاضلاب به چاه در حال احداث

و- حفاظ های نامناسب

۱-۳- سقوط به داخل چاه:

متاسفانه یکی از حوادث معمول در چاه های و کانال ها سقوط شهروند به داخل کانالها و چاه ها می باشد.

بنابراین یکی از خطرات مهم حفر چاه های دستی سقوط مقنی و کارگران، عابرین، موتور و راکب به داخل چاه ها میباشد.

در بسیاری از حوادث متاسفانه در حین روزهای حفر چاه و در پایان کار روزانه روی چاه با ابزار ایمنی مسدود نمیگردد و همین امر بخصوص در تاریکی شب باعث سقوط عابران به داخل چاه می شود.

برای نمونه یکی از حوادثی که توسط اینجانب بررسی گردید بدین صورت بوده که به دلیل جمع شدن آب در یکی از خیابان های شهر در تابستان در کنار پارکی جنب خیابان مذکور، اقدام به حفر چاهی جهت نفوذ آب می نمایند در پایان کار پیمانکار بعد از حمل خاک های چاه قصد پوشیدن روی چاه را داشته است که طی تماس تلفنی از کارفرما اصلی میخواهد که درب چاه را ببند اما کارفرما با توجه به اینکه وقت اداری تمام شده است اعلام می نماید که جهت پرداخت هزینه حفر چاه بایستی توسط کارشناس مربوط ارتفاع چاه تایید گردد و پیمانکار براین اساس تلفنی به مقنی می گوید که با وسیله روی چاه را بپوشد تا فردا صبح ، مقنی بعد از گشتن در پارک روی چاه را با یک تخته فیبر می پوشد با این تصور که چون محل حفر در وسط خیابان است هیچ اتفاقی رخ نمیدهد .(شکل 1)

در آخر شب یکی از خانواده هایی که در پارک حضور داشته اند به دلیل روشن نشدن ماشین از دو جوان میخواهند که ماشین شان را هل دهند که در حین هل دادن ماشین یکی از این دو جوان به داخل چاه سقوط می نماید. و بدین سادگی و بر اثر بی مبالاتی چنین حادثه هولناکی رخ میدهد.

خطر دیگر سقوط مقنی در زمان بالا و پایین رفتن در چاه است متاسفانه اکثر کارگران مقنی از تجهیزات حفاظت فردی مناسب در حفر چاه های دستی از جمله هارنس، لنیارد، لایف لین عمودی، لایف لین خود جمع شونده و ایجاد تکیه گاه مناسب جهت بستن تجهیزات مذکور بی بهره هستند.

حتی پایه های چرخ چاه که در قدیم استفاده میشد جای خود را به گونی های خاکی داده است که به عنوان پایه استفاده می شود که بسیار خطرناک بود و در برخی حوادث همین گونی های پر خاک به پایین چاه سقوط نموده و باعث فوت مقنی در پایین چاه میگردد.

به منظور جلوگیری از خطر سقوط کارگران بایستی تمهیدات ایمنی مناسب در نظر گرفته شود حتی پیشنهاد میگردد کارگر بالای چاه از سیستم مانع سقوط استفاده نمایند این سیستم شامل کمربند تمام بدن، اتصالات و تکیه گاه میباشد تکیه گاه و اتصالات و هارنس طوری تنظیم میگردد که با محدود کردن حرکت کارگر امکان سقوط کارگر به داخل چاه از بین میرود .

لازم به ذکر است علاوه بر آیین نامه حفر چاه های دستی قانون گذار در ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی چنین بیان نموده است:

ماده ۵۰۷: هر گاه شخصی در معابر و اماکن عمومی یا ملک دیگری بدون اذن مالک، گودالی حفر کند یا چیز لغزنده ای در آن قرار دهد و یا هر عملی انجام دهد که سبب آسیب دیگری گردد، ضامن دیه است مگر اینکه فرد آسیب دیده با علم به آن و امکان اجتناب عمدا با آن برخورد نماید.

شکل ۱

۲-۳ گاز گرفتگی با گاز سولفید هیدروژن یا گاز منواکسید کربن

یکی از حوادث که توسط اینجانب بررسی گردید مربوط به کف زنی چاه آبی در یک از روستاهای کرمان بود.

این حادثه زمانی رخ میدهد که کارگران بعد از اینکه چند متری اقدام به حفاری چاه مینمایند آب چاه جاری میگردد به منظور انتقال آب حاصل از حفاری از پمپ آب بنزینی استفاده میکردند که با توجه به افزایش عمق حفاری پمپ را که در بالای چاه قرار داده بودند قادر به پمپاژ آب نمیگردد.

ناچاراً به منظور انتقال آب پمپ را به پایین چاه منتقل و اقدام به انتقال آب مینمایند غافل از اینکه با توجه به اینکه به تدریج اکسیژن کم شده و عمل احتراق ناقص انجام شده و گاز کشنده منواکسید کربن تولید میگردد.

ابتدا مقنی که در پایین چاه بوده بر اثر گاز منواکسید کربن فوت مینماید کارگر بالای چاه به منظور کمک به نامبرده وارده چاه میشود که متاسفانه نامبرده نیز بر اثر استنشاق گاز منواکسید کربن به پایین سقوط مینماید مقنی دیگری که برای خرید مواد غذایی و نهار از کارگاه خارج شده بود پس از مراجعه به کارگاه متوجه وقوع حادثه ای میگردد نامبرده نیز به پایین چاه میرود که متاسفانه هر سه نفر فوت می نمایند.

لازم به ذکر است که گاز منواکسید کربن جز مواد خفقان آور شیمیایی می باشد. که به علت ترکیب با هموگلوبین خون موجب مرگ آنی افراد میگردد.

همچون آنچه در بالا نیز اشاره گردید گاز فاضلاب یا سولفید هیدروژن نیز یکی از گازهای خفقان آور شیمیایی میباشد که باعث مرگ مقنی در چاه های فاضلاب میگردد.

حوادث از این دست در چاه های فاضلاب بسیار میباشد یکی از راه های که قدما جهت شناسایی گاز سولفید هیدروژن در چاه های کنار چاه های فاضلاب قدیمی استفاده میگردد پاشیدن آهک در دیوار چاه میباشد که در صورت تغییر رنگ ناگهانی آهک میتوان وجود گاز سولفید هیدروژن را تشخیص داد.

شکل 2

۳-۳- افتادن ابزار یا دلو به داخل چاه و برخورد آن با مقنی

یکی از حوادث که در یکی از روستاهای دور افتاده کرمان بود بدین صورت حادثه گردیده بود که کارگر بالای چاه در زمان کشیدن دلو به بالای چاه به دلیل بی مبالاتی و ابزار نامناسب دلو رها گردیده و با مقنی برخورد و موجب فوت وی میشود (شکل ۳) کارفرما بعد از اطلاع از موضوع و با همکاری کارگر بالای چاه متوفی را از چاه بیرون آورده و طی صحنه سازی ساختگی تصادفی را با ماشینی ایجاد نموده و افسر راهنمایی رانندگی نیز بدون اطلاع از واقعیت امر کروکی حادثه تصادف را تهیه می نماید و تقریباً نیز مقرر شده بوده که دیه متوفی از طریق بیمه شخص ثالث خودرو پرداخت شود که به دلیل عذاب وجدانی که به کارگر بالای چاه دست میدهد نامبرده به کلانتری رفته و واقعیت را اقرار مینمایند.

همچنانچه در آیین حفر چاه دستی آمده چرخ چاه به ابزاری به نامه جغجغه بایستی مجهز گردد که در هنگام بالا کشیدن بار از برگشت بار به سمت پایین جلوگیری به عمل آید.

از این دست حوادث در بسیاری از چاه های فاضلاب بسیار رخ میدهد. بهتر است مقنی در هنگام بالا کشیدن بار به سمت بالا جان پناهی در انتهای چاه ایجاد نمایند تا در صورت افتادن ابزار یا بار به انتهای چاه برایش حادثه ای رخ ندهند البته نصب سپر حفاظتی مناسب در بالای سر حادثه دیده نیز میتواند بسیار مفید باشد.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ حوادث چاه و خطرات آن

⇐ چک لیست ایمنی در حفر چاه‌های دستی

⇐ الزامات HSE مرحله عملیات فنی چاه های نفت و گاز

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.