اهمیت فرم و طراحی محصول در ارگونومی

اهمیت فرم و طراحی محصول در ارگونومی

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 27

فهرست:

• مقدمه
• هم‌آوری ارگونومی پایدار و عملکردهای سه‌گانه کاربردی – نمادین و زیرپایی شناسانه
• عملکردهای «کاربردی – زیرپایی – نمادین»
  • الف ـ عملکرد زیرپایی (زیبایی‌شناختی)
  • ب ـ عملکرد نمادین
  • پ ـ عملکرد کاربردی یا پراکتیکال
• بازنمایی ادراک و شناخت کاربر
• فرم و طراحی محصول
• معناشناسی محصول – سطوح فیزیکی و شناختی
• «خوشایندی» و لذت استفاده از محصول
• متونیمی حواس و عملکرد
• رنگ
• هدونومی (Hedonomics)
• دلایل اهمیت و لزوم توجه به طراحی هدونومیک
• سلسله مراتب هدونومیک نیاز (HH of N) و مدل توسعه‌یافته (EHH)

مقدمه

امروزه طراحان در تلاشند تا محصولات خود را به گونه‌ای طراحی کنند که با نیازهای کاربران، هماهنگی و تطابق داشته باشد. مشتریان محصول نیز با توجه به رشد تکنولوژی و تنوع محصولات بازار، انتظارات متنوع و گوناگونی را ابراز می‌دارند. اما مهم این نکته است که نیازهای افراد در خصوص محصول، فراتر از میکرو ارگونومی و تطابق‌های ابعادی و آنتروپومتریک است. به بیان دیگر، عوامل زیبایی‌شناختی و تعامل شایسته‌ی بین محصول و خواسته‌های روان‌شناختی، به صورت وسیعی مطرح شده و جایگاه ویژه‌ای را در بین مشتریان به خود اختصاص داده است. از این روست که دامنه ارگونومی نیز برای طراحی محصولات شایسته از میکرو ارگونومی به سمت ارگونومی احساسی، فرهنگی و شناختی گسترش پیدا کرده است. از سویی مفاهیمی که در تئوری‌های طراحی مطرح شده نیز بر عملکردهای اصلی «کاربردی-زیبایی-نمادین» تأکید دارند. لذا در آنالیز تجربه طراحی، حداقل سه عملکرد اخیر باید مورد توجه قرار گیرد (Livia et.al. 2012). شایان ذکر است که توجه به این عوامل به طور مستقیم و غیرمستقیم، به مشتری مداری مطلوب در فرایند طراحی محصول منجر می‌شود. نگارنده بر این باور است که به دلیل اهمیت رعایت موازین توسعه پایدار و تعهداتی که کشورهای دنیا به عزم جهانی در راستای ارتقا سطح پایداری دارند، «تفکر طراحی پایدار» باید به مثابه چتری بر عملکردهای توسعه محصول عمل کند. لذا نگارنده مجدداً بر پارادایم ErgoSustaiNomics که در فصل قبل نیز مورد اشاره قرار گرفت، تاکید دارد و پایدار را به‌عنوان یک عملکرد جداگانه نمی‌بیند بلکه رویکرد و بستری برای اجرای سایر عملکردها تلقی می‌کند. لذا نگارنده عملکردهای سه‌گانه پیشگفت را در قالب مدل زیر توصیه می‌کند (شکل 1).

(شکل 1): هم‌آوری ارگونومی پایدار و عملکردهای سه گانه کاربردی – نمادین و زیرپایی شناسانه

عملکردهای «کاربردی – زیرپایی – نمادین»

الف ـ عملکرد زیرپایی

بر اساس نظر لوپاخ (۲۰۰۰) عملکرد زیرپایی یکی از اجزاء تعامل «محصول-کاربر» است که با فرایندهای حسی و روانشناختی مرتبط است (Karwowski et.al. 2011, Livia et.al. 2012). جنبه‌های سایکولوژیک درک فرد از محصول را مورد دقت قرار می‌دهد.

عملکرد زیبایی یک محصول به‌استناد تعریف هوفلر (2004) به چهار فاکتور زیر وابسته است: (Tucker 2017)

1. فرم: شامل ابعاد (کوچکی – بزرگی) محصول، راستای محصول (افقی، عمودی)، خطوط (منحنی، راست، هندسی، ارگانیک) و نسبت اندازه‌ها.
2. متریال: چوب، فلز، شیشه و حس گرمی یا سردی مرتبط با آن.
3. سطوح (رویه): بافت و فینیشینگ بصری محصول.
4. رنگ: رنگ‌ها و اثرات روانشناختی آن بر مشتری.

شکل (2): عوامل مؤثر در زیبایی (برگرفته از نظر هوفلر باستاندارد تاثیر 2017)

گوئیمارائس (2004) بر اساس نظر لوباخ (2000) تأکید کرده که در فرایند طراحی و توسعه محصول، چهار عملکرد زیبایی شناسانه – کاربردی – نمادین و اکولوژیک باید مد نظر قرار گیرد؛ در واقع وی عملکرد اکولوژیک را به نظر لوباخ اضافه کرده است (Karwowski, Soares 2011).

ب ـ عملکرد نمادین

همان‌گونه که ذکر شد یکی دیگر از عملکردهای محصول که باید در طراحی به آن توجه نمود، عملکرد سمپلک یا نمادین است. عملکرد نمادین، گویای ویژگی از محصول است که وقتی کاربر با آن مواجه می‌شود، تجارب، خاطرات یا احساسات گذشته برای وی تداعی می‌شود. در واقع عملکرد نمادین یک محصول، بیشتر احساسی و روحی است تا جسمی، لذا جنبه‌های روانشناختی و اجتماعی را به خود اختصاص می‌دهد. هولفر (2004) عملکرد نمادین محصول را در سه گروه رده‌بندی کرده است.

• فرهنگی: جنبه‌های مختلف فرهنگی و تأثیرات آن مثل رنگ، فرم، نوع عملکرد، نیازها، فرهنگ و سنن.
• اجتماعی: مقبولیت اجتماعی، احساس امنیت، پرسش‌آور.
• فردی (احساسی): تجارب شخصی، عادات شخصیت افراد.

پ. عملکرد کاربردی یا پراکتیکال

عملکردهای کاربردی (پراکتیکال) محصول نیز مورد دیگری هستند که در فرایند طراحی باید به طور دقیق به آن توجه نمود. این عملکرد ارتباط کاربر را با محصول در سطوح ارگانیک و فیزیولوژیک نشان می‌دهد. مثلاً آیا کار با وسیله نیاز به اعمال نیرو دارد یا خیر؟ آیا کار با محصول نیاز به حمل دستی دارد؟ از نظر فاکت (2008)، این عملکرد را می‌توان به دو جزء زیر تقسیم نمود:

1. عملکرد اطلاعاتی؛ نام تجاری، ایکون‌ها، دستورالعمل‌های کاربردی در این دسته قرار می‌گیرد. در واقع ویژگی‌هایی از محصول را که به کاربری بهتر و استفاده راحت‌تر محصول می‌انجامد، شامل می‌شود.
2. عملکرد ارگونومیک؛ تعاملات کاربر با محصول و کاربردی‌پذیری در این دسته قرار می‌گیرد. ارتباط جسمی و ابعادی، هم‌چنین تطابق‌های آنتروپومتریک، نحوه کار با وسیله از نظر وضعیت بدنی (پوسچر) کاربر، از دیگر مواردی است که از نظر فاکا (2008) در این دسته جای دارد.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ طراحی صنعتی در بستر ارگونومی: از تولید انبوه تا مشتری‌ مداری

⇐ مبانی طراحی، تولید و توسعه محصول مشتری مدار

⇐ نقش ارگونومی در کیفیت محصول، درک مشتری و بهره‌وری صنعتی