جمع آوری, تصفیه و دفع صحیح فاضلاب

Collection and disposal of waste water treatment plants

فایل pdf این مقاله را می توانید در آخر مطلب دانلود کنید

همه جوامع هم به صورت جامد و هم به صورت مایع فضولات تولید می کنند . بخش مایع این فضولات اساساً همان آب مصرفی جامعه است که درنتیجه کاربردهای مختلف آلوده شده است . اگر فاضلاب تصفیه نشده انباشته شود , تجزیه مواد آلی آن ممکن است منجر به تولید مقدارزیادی گازهای بدبوشود. علاوه برآن فاضلاب تصفیه نشده معمولاًحاوی میکروارگانیسمهای بیماری زای فراوانی است که در دستگاه گوارش زندگی می کنند و یا در برخی از فضولات صنعتی وجود دارد . فاضلاب شامل مواد مغذی نیز می باشد که می تواند سبب تحریک ریشه گیاهان آبزی شود و ممکن است ترکیبات سمی داشته باشد . بنابر این دلایل انتقال سریع و بدون دردسر فاضلاب از منـابع تولید و سپس تصفیه و دفع آن نه فقط مطلوب است بلکه در جوامع صنعتی ضروری است .

منابع تولید فاضلاب در کارخانه سیمان تهران :

1 ـ فاضلاب مربوط به سیستم خنک کننده غیرمستقیم یاتاقان ها , کوره و . . .

2 ـ فاضلاب های بهداشتی

3 ـ فاضلاب ناشی از آب باران و آب های سطحی در محوطه کارخانه

مواد موجود در فاضلاب

باتوجه به منابعی که ذکر شد از لحاظ منبع تولید فاضلاب , فاضلاب می تواند حاوی مواد نفتی , روغن , چربی , مواد جامد معلق , مواد محلول , یکسری میکروارگانیسم های بیماری زا و غیر بیماری زا باشد .

یکی از مهمترین موادی که از طریق پساب ها به آب های پذیرنده وارد می شود , مواد آلی است . برای تعیین میزان آلودگی فاضلاب به مواد آلی پارامترهای زیادی وجود دارد , از جمله BOD  و COD  که بوسیله آن میزان آلودگی فاضلاب بـه مواد آلی مشخص می شود .

• در تاریخ 8/8/80 ساعت 30/8 از استخر جمع آوری فاضلاب نزدیک پست 63 کیلووات , جهت اندازه گیری BOD و COD  نمونه برداری انجام شد

این استخر محل جمع آوری فاضلاب کوره 4 , 5 و 6 ، آب خنک کننده ها (خنک کننده غیرمستقیم ) می باشد .

_ نیاز بیوشیمیایی اکسیژن BOD) Biochemical Oxygen Demand)

آزمایشی است برای تعیین آلودگی فاضلاب به مواد آلی . اگر یک ترکیب آلی به فرمول   C_n H_a O_b N_c  داشته باشیم ,

 

هرچه غلظت ماده آلی بیشتر باشد , نیاز به اکسیژن برای اکسیداسیون یا تجزیه آن بیشتر خواهد بود . برای اینکه میکروارگانیسم ها بتوانند تجزیه را به خوبی انجام دهند , شرایط زیر نیاز است :

PH مناسب , عدم وجود مواد سمی , وجود بعضی از عناصر به مقدار جزئی مانندCa⁺² , Mg⁺²  , Fe⁺³  .

اندازه گیری اکسیژن محلول , قبل و بعد از تجزیه و تفاضل دو مقدار اکسیژن مصرفی , نیاز میکروارگانیسم ها به اکسیژن را نشان می دهد .

برای اینکه اکسیداسیون بطور کامل صورت گیرد زمان طولانی مورد نیاز است . بنابراین BOD5  ( برای 5 روز ) را محاسبه می کنیم . کارخانجات اجازه ندارند فاضلابی با بیش از mg/lit  50 , BOD  داشته باشند .

اهداف اندازه گیری BOD  :

1 – تعیین کیفیت فاضلاب خروجی

2 – تعیین میزان تصفیه خودبخودی آب های پذیرنده

3 – انتخاب روش تصفیه بیولوژیکی

4 – اندازه گیری راندمان تصفیه

روش آزمایش :

ابتدا یک مزور یک لیتری برداشته و مقدارcc 20 از فاضلاب نمونه گیری شده را در آن   می ریزیم و آن را به حجم 1000 سی سی می رسانیم ( با آب مقطر هوادهی شده ) . برای تنظیم PH  , cc  2 بـافر فسفات بـه اضافه cc  2 سولفات منیزیم می ریزیم . در مرحله بعد cc  2 کلرور فریک و  cc  2 کلرور کلسیـم اضافه می کنیم . بـعد محتویات مزور را خوب هم می زنیم . قبل از آزمایش باید حجم شیشه  BOD  را بدست آوریم . از محتویات مزور بالایی دو تا شیشهBOD  را که در مرحله قبل حجم آن را اندازه گیری کردیم , پر می کنیم در شیشه را میگذاریم و زیـادی آن را خالی می کنیـم . یکی از آنها را بـلافاصله آزمایش می کنیم و دیگری را در انکوباتور C  ˚ 20 گذاشته تا پنج روز دیگر آزمایش کنیم

V₁ = 303 cc                 15m

V₂ = 276  cc                  5 d

شیشه BOD  اول را برداشته و بون بازکردن در آن , فقط با شل کردن cc  2 سولفات منگنز و cc  2 محلول آلکالی ید ( یدور پتاسیم ) می ریزیم . سپس 5 دقیقه صبر کرده تـا فعل و انفعالات شیمیایی لازم انجام شود . در مرحله بعدcc  2 اسیدسولفوریک غلیظ داخل آن  می ریزیم . در ارلـن را گذاشته و زیـادی ها را دور می ریزیـم . در این مرحله می توان به راحتی در شیشه را برداریم . حال این محلول را داخل ارلن بزرگ تر می ریزیم و به آن     cc  2 محلول نشاسته اضافه می کنیم . بعد آن را زیـر شیر بورت حاوی تیوسولفات برده , تیتر می کنیم تا بی رنگ شود . تمام عملیات فوق را در شیشه دوم بـعد از 5 روز انجام داده و توسط رابطه زیر میزان اکسیژن مصرفی را در هر دو مرحله محاسبه می کنیم :

اکسیژن محلول

A  – حجم تیوسولفات مصرفی  .

B – نرمالیته تیوسولفات

V  –  حجم شیشه BOD

4   ←  2 تا cc  2 قبل از ریختن اسید , مواد را بیرون ریختیم

پس از محاسبه DO  برای هر دو مرحله توسط رابطه زیر میزان BOD  را برحسب mg/lit  محاسبه می کنیم :

 

X  – ضریب رقت برابر با 02/0

طبق موارد بالا , اساس آزمایش اندازه گیری BOD  , یدومتری وینکلر می باشد که فرمولهای آن به قرار زیر است :

– نیاز شیمیایی اکسیژن  Chemical Oxygen Demand  ( COD )  در رابطه فوق چون ید آزاد شده متناسب با O2  آزاد شده است , با اندازه گیری ید توسط تیوسولفات به میزان اکسیژن می رسیم .

آزمایشی است برای تعیین آلودگی فاضلاب به مواد آلی . برای عمل اکسیداسیون از یک اکسیدکننده قوی که بیکرومات پتاسیم می باشد در محیط اسیدسولفوریک استفاده می شود . هرچه ماده آلی بیشتر باشد به اکسیدکننده بیشتری نیاز است .

گرچه آزمایش COD  نیـز مانند BOD  برای تعیین آلودگی فاضلاب به مواد آلی بکار میرود  ولی آزمایش COD  نسبت به آزمایش BOD  دارای محاسن زیر است :

1 ) انجام این آزمایش حداکثر در مدت 3 ساعت انجام می گیرد , درصورتی که برای اندازه گیری BOD  باید 5 روز صبر کنیم .

2 ) آزمایش COD  را برای فاضلاب هایی که حاوی سموم هستند به خوبی می توان بکار برد . در صورتی که سموم بر روی میکروارگانیسم ها تاثیر دارند و آزمایش خوبی ازنظر BOD  نخواهیم داشت .

3 ) چون از اکسیدکننده های قوی شیمیایی استفاده می شود , مواد آلی به سرعت و بخوبی اکسیده خواهند شد و جوابCOD  یک فاضلاب نزدیک به جواب BOD  نهایی خواهد شد ( یعنی آنکه بیشتر از 20 روز صبر کنیم ) .

معایب COD  نسبت به BOD   :

الف ـ بعضی از مواد آلی در آزمایشCOD  اندازه گیری نمیشوند , مثل فنل و اسیداستیک.

ب ـ با اندازه گیری BOD   , سرعت تجزیه مواد آلی را همانند آنچه که در طبیعت اتفاق می افتد می توان محاسبه کرد ولی در آزمایش COD  از موادشیمیایی استفاده می کنیم .

اساس آزمایش:

به نمونه فاضلاب مقادیری بیش از نیاز آن برای اکسیداسیون بیکرومات می ریزیم . قسمتی از بیکرومات صرف اکسیداسیون مواد آلی شده و مازاد آن باقی می ماند . زیادی بیـکرومات پتـاسیـم را تـوسط محلول فـروس آمونیـوم سولفات در مجاورت معرف فرایون ( فروس 1 و 10 تنانترولین سولفات ) تیتر می کنیم . کلیه عملیات عیناً بر روی نمونه آب مقطر انجام می شود ( شاهد یا B lank  )

تفاضل دو عدد اندازه گیـری شده بـرای شاهد و نمونه میزان بیکرومات مصرفی یا COD  را مشخص می کند .

روش آزمایش :

در این آزمایش از ارلن درسمباده ای استفاده می شود , چون که ارلن می بایست به دستگاه مبـرد وصل شود . داخل ارلن حجمی از نمونه می ریزند ( تا 20 سی سی ) , 5 تا 6 عدد سنگ جوش برای جوشش یکنواخت در ظرف می ریزیم . بشر کوچکی برداشته , آن را بـا آب مقطر می شوییم . سپس 4/0 گرم سولفات جیوه وزن کرده و داخل بشر میریزیم و به ارلن اضافه می کنیم ( سولفات جیوه را برای رفع مزاحمت کلرورها اضافه می کنیم , کلرورها با سولفات جیوه تولید Hgcl₂  می کنند ) .

برای رفع مزاحمت احیاکننده های دیگر از جمله سولفیت , آهنII و نیتریت از اسید سولفامیک استفاده میکنیم10 ^cc + بیکرومات پتاسیم +  30 ccاسیدسولفوریک مخصوص COD  ( اسیدسولفوریکی که در آن سولفات نقره حل شده باشد , سولفات نقره به عنوان کاتالیزور برای اکسیداسیون اسیدهای چرب کوچک مولکول بکار می رود ) . سپس ارلن را به دستگاه مبرد وصل می کنیم . اگر در حین آزمایش نمونه ها سبز شد رقت را کم می کنیم . دو ساعت زمان می گیریم تا نمونه ها بجوشد . پس از دو ساعت بشری را که در بالای مبرد گذاشته بودیم , برداشته وبا پیست آن را می شوییم . درون مبرد را نیز       می شوییم . سپـس ارلن را بـرداشته و خنک می کنیـم و سپـس بـا آب مقطر حجم آن را بـه cc  140 می رسانیم . 3 – 2 قطره معرف فرایون ریخته و بعد با محلول  فروس آمونیوم سولفات تا تغییر رنگ قرمز قهوه ای تیتر می کنیم (نارنجی  سبز ← قرمز قهوه ای)

با استفاده از رابطه زیر می توان میزان COD  را محاسبه کرد :

– نرمالیته فروس آمونیوم              a  – حجم فروس آمونیوم مصرفی برای شاهد

b – حجم فروس آمونیوم مصرفی برای نمونه

v  – حجم نمونه فاضلاب

 اندازه گیری PH  فاضلاب

اندازه گیری توسط دستگاه PH  سنج           PH  فاضلاب = 6/7

جدول نتایج اندازه گیری و آزمایشات فاضلاب و مقایسه آن با استانداردهای مربوطه

مقادیر مجاز برای مصارف کشاورزی	مقادیر مجاز برای تخلیه در آبهای زیرزمینی	مقادیر مجاز برای تخلیه در آبهای سطحی	نتایج بدست آمده	استانداردها پارامترها
100	50	50	14.9	BOD
200	100	100	80	COD
7 – 8	6 – 8.5	6.5 – 8.5	7.6	PH

تفسیر نتایج :

همانطوری که در جدول فوق دیده می شود , مقادیر بدست آمده برای شاخص های مختلف اندازه گیری شده در محدوده استاندارد و پایین تر از حدود مجاز تخلیه فاضلاب است و جای هیچگونه بحثی در رابطه با مراحل تصفیه ندارد .

 

جمع آوری و دفع صحیح زباله و مواد زائد

در هر صنعتی صرفنظر از اینکه راندمان کار چقدر باشد , همواره مقداری مواد زائد وجود خواهد داشت . این مواد زائد باید به نحوی دفع شود که ازنظر بهداشتی زیانی متوجه کارگران آن صنعت و ساکنین منطقه ننمایند . روش های جمع آوری ودفع صحیح زباله برای تمام اجتماعات تقریباً یکسان است . همواره می توان از یکی از روش های موجود در مهندسی بهداشت محیط برای جمع آوری و دفع صحیح آن استفاده نمود . ولی در مورد مواد زاید صنایع نظر به اینکه بسته به نوع صنعت مواد محتوی آنها بسیار متفاوت است , لذا برای هرنوع صنعت روش ویژه ای برای دفع آنها باید اتخاذ کرد .

درکارخانه سیمان تهران دفع زبـاله بصورت روزانه و مرتب انجام می شود . درکل زباله های موجود در کارخانه به سه دسته کلی تقسیم می شوند :

1 ـ  زباله های آشپزخانه که مقدار زیادی از آن را نان خشک تشکیل می دهد .

2ـ ضایعات فلزی ـ چوبی ( زباله های حاصل از فرآیند تولید )

3ـ زباله های حاصل از قسمت اداری

در واحد حفاظت کارخانه , بخشی بـه نام نظافت وجود دارد که هر روز جمع آوری زباله های آشپزخانه و مواد بوزا را انجام می دهد . در مرحله بعد نان خشک هم جمع آوری  شده و به فروش می رسد . زباله های فاسدشدنی به بیرون کارخانه منتقل شده و در منطقه ای بین انبار دینامیت و کارخانه دفن می شود . البته این دفن بصورت اصولی انجام نمی شود . اخیراً توسط بخش نظافت , سطل هایی در قسمت های مختلف کارخانه قرار داده شده است که برای جمع آوری و تفکیک زباله می باشد .

سطل زرد برای جمع آوری نان

سطل آبی یا سبز برای جمع آوری زباله های تر

 

جمع آوری و دفع مواد زائد در کارخانه بصورت مطلوب انجام می گیرد .

پیشنهاد جهت افزایش راندمان جمع آوری زباله :

• آموزش کارگران به منظور رعایت نظافت و استفاده از سطل های زباله به طریق مناسب
• جهت کمک کردن بـه بازیـافت , جداسازی زبـاله و محل انبـاشتن آن در سطح کارگاه ها به کمک تابلوهایی معلوم شود .

 تامین غذای سالم

هدف از تامین غذای سالم , مراقبت های بهداشتی در تهیه , طبخ و سرویس غذا , رعایت اقدامات بهداشتی وجلوگیری از پیش آمدن موارد بیماری است . مشکلات تغذیه ای در اغلب کشورها بـه چشم می خورد . البتـه نـه فقط از نظر کمبـودهای مواد غذایی , بلکه بـه علت عدم دقت و مراعات خود کارگران در استفاده از مواد غذایی نیز مشکلات بوجود می آید . بطوری که خوردن إذا ضمن کار و در محل کار با دست های آلوده , فضای آلوده و اماکن نامناسب بسیار رایج است . علاوه بر آن بعضی از مراکز صنعتی فاقد محل مناسب برای صرف غذا می باشند .

با انجام اقداماتی چون انتخاب محل مناسب جهت طبخ و صرف غذا , توجه به عادات و فرهنگ کارگران و درنظرگیری علاقه و یا عدم علاقه آنان به برخی از مواد غذایی , بازرسی دائم از مواد اولیه و نظارت برطبخ و نحوه توزیع مواد غذایی , توجه به نوع فعالیت کارگران  تهیه غذای مناسب ازنظر تامین انرژی کافی و ویتامین های لازم , تهیه غذا برای کارگرانی که باید تحت رژیم غذایی باشند , تاحدودی می توان مشکلات تغذیه ای کارگران را مرتفع ساخت .

برای محیط غذاخوری و محلی که کارکنان جهت خوردن و آشامیدن استفاده می کنند , باید وسعت کافی برای حداکثر کارکنان در یک زمان درنظر گرفته شود .

جدول زیر مساحت لازم را نشان می دهد :

مساحت لازم برای هر نفر   ( m² )	حداکثر تعداد کارگران در یک زمان
75/0	کمتر از 25 نفر
65/0	25 تا 74 نفر
55/0	75 تا 149 نفر
45/0	150 تا 500 نفر
37/0	بیش از 500 نفر

میزهای غذاخوری باید همیشه تمیز و عاری از آلودگی و چربی باشند و در کارگاه هایی که کارگران با مواد سمی سر و کار دارند , نگهداری و خوردن هر نوع غذا در محل ممنوع است . همچنین باید از کشیدن سیگار در هنگام کار جلوگیری به عمل آید .

فرم بازرسی از تسهیلات بهداشتی کارگاه – یخچال و سردخانه ” مبحث چهارم از فصل دوم آیین نامه مربوط به ماده 156 قانون کار ”

1ـ یخچال و سردخانه باید مجهز به دماسنج سالم بوده و درجه حرارت آنها بطور منظم و مرتب کنترل گردد .

2ـ نظافت و شستشوی داخل یخچال و سردخانه باید مرتباً انجام شود .

3ـ به منظور جلوگیری از احتمال فساد در اثر قطع برق باید سردخانه مجهز به برق اضطراری باشد و سیستم برقی آن ایمن باشد .

4ـ لاشه های گوشت باید از چنگک آویزان گردد .

5ـ از قرار دادن موادغذایی بطور مستقیم و بدون داشتن ظرف مناسب در داخل یخچال و سردخانه جلوگیری شود .

6ـ قبل از قرار دادن سبزیجات و میوه جات در یخچال باید آنها را شستشو و ضدعفونی نمود .

7ـ کارگران باید برای ورود به داخل سردخانه از کفش مخصوص سردخانه استفاده نمایند

8 ـ ورود افراد متفرقه به داخل سردخانه ممنوع می باشد .

فرم بازرسی از تسهیلات بهداشتی کارگاه ” آشپزخانه و غذاخوری ” مبحث اول و دوم از فصل دوم آیین نامه مربوط به ماده 156 قانون کار

1 ) انبار کردن مواد اولیه یا موادخام غذایی باید در اتاق های خشک , قابل تهویه و عاری از حشرات و جوندگان انجام گیرد .

2 ) مواد غذایـی فاسد شدنـی بـاید تـازه تهیـه شونـد و در یخچال و سردخانه نگهداری گردند .

3 ) ظروف غذاخوری کثیف و همچنین ظروف تهیه غذا پس از استفاده باید در محلی جدا از آشپزخانه در آبی که به آن مایع ضد عفونی کننده اضافه شده است , شسته شود و در جای مخصوصی تا خشک شدن بماند و سپس در قفسه های مخصوص جهت جلوگیری از نشستن گردوغبار گذاشته شود .

4 ) استعمال دستمال برای خشک کردن ممنوع است .

5 ) محیط ظرفشویی باید دارای روشنایی کافی باشد .

6 ) آشپزخانه باید دارای تهویه عمومی و موضعی مناسب باشد .

7 ) پنجره ها و درهای آشپزخانه باید برای جلوگیری از ورود مگس و حشرات , توری سیمی داشته باشند و درهای آن مجهز به فنر باشد .

8 ) کف آشپـزخانه بـاید بـا محلولی که حلال چربـی بـاشد پس از هربار تهیه غذا شسته شود .

9 ) سطوح کار آشپزخانه باید بعد از هر وعده غذا  با محلول های ضدعفونی کننده شستشو و تمیز شوند .

10 ) کارگران آشپزخانه باید قبل از استخدام کلیه آزمایشات طبی را انجام داده و زیر نظر پزشک کارخانه 6 ماه یکبار از آنها آزمایشات پزشکی به عمل آید . کلیه کارگران آشپزخانه باید دارای کارت بهداشتی معتبر باشند .

11 ) کارگران آشپزخانه باید آموزش کافی برای نظافت انفرادی و بخصوص نظافت دستها و ناخن ها ببینند .

12 ) در محل آشپزخانه می بایستی امکان استحمام و نظافت وجود داشته باشد .

امکانات رفاهی و بهداشتی کارگران آشپزخانه ( حمام , توالت , دستشویی و رختکن ) مطابق موازین بهداشتی باشد .

13) سقف آشپزخانه باید به رنگ روشن و بدون ترک خوردگی باشد .

14 ) دیوارهای آشپزخانه تا زیر سقف کاشی , بدون ترک خوردگی باشد .

15 ) کف آشپزخانه بدون ترک خوردگی , صاف , هموار , قابل شستشو بوده و لغزنده نباشد .

16 ) کف محل غذاخوری دارای شیب مناسب به سمت کفشوی باشد و لغزنده نباشد .

17 ) ظروف و لیوان ها بدون ترک خوردگی و لب پریدگی و ترجیحاً از جنس استیل زنگ نزن باشد .

18 ) استعمال دخانیات برای کلیه کارکنان آشپزخانه در حین کار ( پخت و توزیع غذا ) ممنوع است .

19 ) جعبه کمک های اولیه باحداقل داروهای مورد لزوم تهیه و درمحل نگهداری شود .

20 ) کارگران باید در هنگام کار ملبس به روپوش سفید , پیش بند , کلاه و دستکش یکبار مصرف باشند .

21 ) ابزار و وسایلی که برای پوست کندن , مخلوط کردن , خرد کردن مواد غذایی بکار می روند نباید درز و شکاف داشته و باید بعد از اتمام کار شستشو و خشک شوند .

22 ) سطوح و میـزهای کار باید صاف و روکش دار و قابل شستشو و ضدعفونی و ضد زنگ باشند .

23 ) سطل های زباله دردار به مقدار کافی و در محل های مناسب قرار داده شوند .

24 ) انباشتن کالا درجلوی پنجره ممنوع می باشد .

فرم بازرسی از تسهیلات بهداشتی کارگاه – انبار مواد غذایی ” مبحث سوم از فصل دوم آیین نامه مربوط به ماده 156 قانون کار ”

1 ـ سطح و فضای انبار باید متناسب با نوع و میزان مواد مورد ذخیره باشد .

2 ـ انبار باید دارای قفسه بندی مناسب بوده و مواد به طریقی چیده شوند که خطر سقوط نداشته و مزاحمتی برای عبور و مرور افراد ایجاد ننمایند .

3 ـ دیوارها , سقف و کف انبار باید صاف و بدون ترک خوردگی و قابل نظافت باشد .

4 ـ دیوارهای جانبی انبار موادغذایی تا ارتفاع cm  80 از کف از مصالح مقاوم در برابر جوندگان باشد .

5 ـ کلیه درها و پنجره های انبار باید سالم , قابل شستشو و مجهز به توری زنگ نزن باشند .

6 ـ بین درهای انبار بایستی 20 الی 30 سانتی متر با ورق آلمینیومی پوشیده بوده و هیچگونه درزی جهت ورود حیوانات موذی نداشته باشد .

7 ـ از تابش مستقیم نور آفتاب به مواد انبار شده جلوگیری شود . ضمناً درجه حرارت مرتباً کنترل شود .

8 ـ موادغذایی فاسدنشدنی بـاید در ظروف مناسب و دردار و به ارتفاع 15 تا 20 سانتی متر از کف انبار روی پالت ها نگهداری شود .

9 ـ از انبار نمودن ظروف خالی و وسایل اسقاطی در داخل انبار باید احتراز شود .

10 ـ نظافت و گند زدایی انبار بطور منظم صورت گیرد .

11 ـ ورود افراد متفرقه به انبار موادغذایی ممنوع است .

  کنترل و مبارزه با حشرات و جوندگان 

خطرات جوندگان موذی و حشرات در آلوده سازی محیط کار حائز اهمیت می باشد . روش های مبارزه با حشرات و جوندگان بصورت زیر می باشد :

الف _ مبارزه با حشرات : به غیر از صنایع مواد غذایی که ممکن است غذای مورد نیاز حشرات را در محیط کارخانه تامین نماید , در سایر صنایع , کنترل حشرات مانند مگسها و پشه ها بسته به درجه مبارزه ای است که در این منطقه در مورد این حشرات بعمل آید مگس یکی ازحشراتی است که سبب انتقال بسیاری از ارگانیسمهای بیماری زا می باشد و همیشه وفور مگس و موارد بسیاری از بیماری های عفونی مانند اسهال خونی همزمان دیده می شود .

یکی از بهترین روش های کنترل حشرات از بین بردن کانون های رشد و نمو آنهاست . در مورد مگس , توده های متراکم زباله ها , فضولات حیوانات , پس مانده مواد آلی در حال فساد و . . . محل رشد مناسبی برای نوزاد مگس می باشد .

یکی دیگر از حشرات مزاحم که مبارزه با آن اغلب بسیار مشکل است , انواع سوسک می باشد . برای مبارزه با این حشرات , علاوه بر تمیز نگهداشتن محیط , سمپاشی با انواع سموم موثر حشره کش در پناهگاه های آنان که در پشت قفسه های آشپزخانه , شکاف ها و سوراخ ها و مجاری فاضلاب و . . . می باشد , بسیار مفید و موثر است .

ب _ مبارزه با جوندگان : آلوده شدن محیط صنایع به انواع موش ها , علاوه بر خطرهای بهداشتی مانند انتقال بیماریها نظیر طاعون و تیفوس موشی , سبب زیانهای اقتصادی بسیار می گردد . در صنایع یکی از مناسب ترین محل ها برای پناه گرفتن موشها اطراف رستوران , اطاق های نهارخوری و انبارهای موادغذایی می باشد . هرچند که هر نوع محل دیگری که بتـواند غذای کافی بـرای موش ها تـامیـن نمایـد از نفوذ و زاد و ولد آنها در امان نخواهد بود . یکی از اساسی ترین راه های مبارزه با موش ها عبارت از ایجاد تغییرات کلی درمحیطی است که این حیوانات در آن پناه گرفته , غذای آنان تامین می گردد . هنگامی که چنیـن تغییراتی انجام شود , جمعیت این حیوانات خودبخود رو بـه کاهش خواهد گذارد . در حالیکه اگر شرایط محیطی برایشان مناسب باشد , به این علت که درجه زاد و ولد آنها خیلی بالاست , از کشتن آنها بوسیله سموم یا وسایل دیگر نتیجه دلخواهی حاصل نخواهد شد . یکی دیگر از اقدامات اساسی جهت پیشگیری از ورود موش ها در کارخانه , ضدموش کردن ” Pat Proofing  ” ساختمان کارخانه و انبارهاست .

• در کارخانه سیمان تهران سم پـاشی طبق درخواست , سالی دو سه بـار انجام میشود . البته حمام و آشپزخانه معمولاً یکی _ دو بار بیشتر سم پاشی می شوند .

برای مبارزه با مار و موش طعمه گذاری می شود . سه نوع طعمه برای این منظور استفاده می شود که عبارتند از :

1ـ فسفر دوزنگ , که بعد از 6 ساعت اثر می کند . این ماده سیاه رنگ می باشد که با گندم مخلوط می شود و داخل لانه موش ریخته می شود .

2ـ کلرات , بعد از یک هفته اثر خود را می گذارد , که باعث خونریزی داخلی موش درنتیجه ضعیف شدن مویرگ ها می شود . کلرات در محیط پایدار بوده و به شکل مکعب و  استوانه ای می باشد .

3ـ نوعی قرص که تولید گاز فسفر در داخل لانه موش می کند .

سمومی که برای کنترل حشرات و جوندگان درکارخانه بکارمی رود , به قرار زیر است :  

1ـ برومادیولون 005/0 درصد – طعمه موش کش

oral    LD ₅₀  =  1.25          mg/kg

2 ـ مالاتیون 057/0 ( امولسیون ) – حشره کش فسفره تماسی

درجه سمیت : oral    LD ₅₀  =  2800 mg/kg

3 ـ لیندین 025/0 ،  پودر

oral     LD ₅₀  =  88 – 91     mg/kg

4 ـ بایگون

5 ـ آیکون

6 ـ اکتیلیک

  ایجاد تسهیلات بهداشتی  

در هر صنعت , ایجاد تسهیلات بهسازی کافی مانند توالت , دستشویی , دوش از ضروریات است . ایجاد تسهیلات بهسازی به قدر کافی و نگهداری آنها بصورت تمیز و بهداشتی و اجرای مقررات بهداشتی و موظف نمودن کارگران به استفاده از آنها , نه تنها خود کارگر را از خطر بیـماریـزاها محافظت خواهـد نمود , بلکه در جلوگیـری از انتـشار ارگانیسم های بیماریزا و عفونت های حاصل از آنها نیز در بین کارگران موثر خواهد بود .

تعداد توالت ها :

بـرای هر جنس , توالت بـه تعداد کافی و جداگانـه بـرحسب جدول ذیـل مورد نیـاز می باشد . تعداد توالت مورد نیاز برای هر جنس متناسب با تعداد حداکثر کارگرانی است که از هر جنس در هر شیفت کار در کارخانه بکار مشغولند :

 

حداقل تعداد توالت	تعداد افراد
1	1 – 9
2	10 – 24
3	25 – 49
4	50 – 74
5	75 – 100
5 +  1 به ازای هر 30 نفر اضافی	بیشتر از 100 نفر

حداقل عرض توالت 80 سانتی متر و حداقل طول آن 105 سانتی متر باید باشد , به طوری که فضای آن کمتر از حدود 85/0 مترمربع نباشد .

لازم به ذکر است که تعداد توالت ها در کارخانه سیمان تهران 181 عدد می باشد به طوری که این تعداد در 127 واحد می باشد و بیش از حد استاندارد با توجه به تعداد افراد است ولی از نظر نظافت و بهداشت مشکلاتی دارد که در زیر به پیشنهادات در رفع این مشکلات می پردازیم :

فرم بازرسی از تسهیلات بهداشتی کارگاه ” توالت و دستشویی ” مبحث نهم از فصل دوم آیین نامه مربوط به ماده 156 قانون کار

 1ـ دیوارهای توالت ها باید تا سقف از کاشی پوشیده شود یا با رنگ روغنی قابل شستشو رنگ شود .

2ـ دیوار توالت ها بدون ترک خوردگی , به رنگ روشن و قابل شستشو باشد .

3ـ توالت هرچند روز یکبار با مواد ضدعفونی کننده , بطور منظم ضدعفونی شود .

4ـ جهت جلوگیری از ایجاد بو , سیفون داشته و مجهز به هواکش باشد .

5ـ در هر مجموعه توالت , باید آبگرم و صابون و دستمال کاغذی موجود باشد .

6ـ هر توالت باید مجهز به سطل زباله دردار , ضد زنگ و قابل شستشو باشد .

7ـ کلیه پنجره ها باید مجهز به توری ضد زنگ باشند .

8ـ آموزش به کارگران جهت تمیز نگه داشتن توالت ها داده شود .

 

تعداد دستشویی :

برای هر جنس تعداد دستشویی مطابق جدول زیر در نظر گرفته می شود :

تعداد دستشویی	تعداد افراد
1	15 – 1
2	30 – 16
3	50 – 31
4	75 – 51
5	100 – 76
5 +  1 به ازا هر 25 نفر اضافه	بیش از صد نفر

 

تعداد حمام و دوش :

برای هر 15 نفر کارگر باید یک دوش مجهز به آب گرم و سرد تهیه گردد . این بیشتر برای صنایعی مناسب است که در آنها کارگران در هوای گرم کار می کنند و یا در معرض آلودگی پوست بدن به مواد سمی عفونی یا محرک ها هستند .

مسئله گرم کردن و تهویه حمام دارای اهمیت زیادی می باشد . کف حمام , دوش نباید از 90 × 120 سانتی متـر کمتـر بـوده و دیـوارهای جداکننده بـاید حداقل 2 متـر ارتفاع داشته باشند . همچنین لازم است که در مجاورت حمام ها , محل هایی جهت تعویض لباس وجود داشته باشد .

لازم به ذکر است که تعداد حمام , دوش در کارخانه سیمان تهران 49 واحد می باشد که تعداد کلی آن 317 دوش می باشد .

 

جدول مقایسه تعداد تسهیلات بهداشتی موجود در کارخانه با استاندارد

تعداد استاندارد	تعداد موجود	پرسنل کارخانه	تسهیلات بهداشتی
7	181	2300	توالت
93	–	2300	دستشویی
154	317	2300	حمام – دوش

رختکن :

فرم بازرسی از تسهیلات بهداشتی کارگاه – رختکن ” مبحث ششم از فصل دوم آیین نامه مربوط به ماده 156 قانون کار ”

1 ) توجه به نظافت و پاکیزگی محیط رختکن

2 ) نصب سیستم تهویه مناسب

3 ) روشنایی مناسب برای محیط

4 ) قرار دادن پادری در قسمت ورودی رختکن

5 ) درنظر گرفتن فضای کافی برای تعویض لباس و کفش

6 ) تهیه وسایل ضروری برای خشک کردن لباس ها

7) کف و دیوارهای اتاق رختکن باید صاف , به رنگ روشن و تمیز باشد .