مهندسی ارزش رویکردی کارا در طرحه

مهندسی ارزش رویکردی کارا در طرحه

 

چکیده : حجم زیاد منابع مورد نیاز طرح‌های خدمات شهری و ضرورت ارتقای کیفیت ارائه خدمات و افزایش رضایت شهروندان و در عین حال کاهش هزینه های طراحی و اجرای آنها، ضرورت استفاده از رویرد مهندسی ارزش را در جهت نیل به اهداف بهینه سیستم های خدماتی ایجاب می کند .طراحی و اجرای طرحهای خدمات شهری به خصوص طرح تفیزایدات شهری در مبداء با بررسی مفاهیم مهندسی و مدیریت ارزش و ایجاد ارتباط منطقی بین ارردهای مختلف مهندسی ارزش و کاربرد آن در طراحی و ارائه روش بهینه اجرای طرح تفکیک زایدات شهری در مبداء به عنوان یی از طرحهای اساسی سامانه خدمات شهری در شهرداری امان پذیر می باشد.

مهندسی ارزش یا مدیریت ارزش روش کارآمدی برای کاهش هزینه‌ها و بطور همزمان بهبود عملکرد و کیفیت اجرای طرحهای خدمات شهری بوده می تواند با شناسایی و ارتقای شاخص‌های ارزش و بکارگیری خلاقیت ها و نظرات خبرگان و متخصصان، رضایت شهروندان را افزایش ‌دهد. بهبود شرایط محیطی، کاهش آلودگی های ناشی از تولید زباله و حفظ محیط زیست، صرفه جویی در مصرف منابع طبیعی و هزینه های جمع آوری و حمل و نقل زباله، افزایش رضایت شهروندان و در نهایت کمک به اقتصاد کلان کشور و ایجاد زمینه‌های اشتغال، ما را به سمت استفاده از رویکرد مهندسی ارزش در طرحهای خدمات شهری سوق می دهد . در این مقاله با نگاه کاربردی به تعریف مهندسی ارزش، به کاربرد آن در طرحهای خدماتی پرداخته شده و تاثیرات آن در روند مطالعه، طراحی و اجرا و نیز نتایج حاصل از اجرای طرحها مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

واژه‌های کلیدی :کاربرد مهندسی ارزش- طرح های خدمات شهری – صرفه جویی در مصرف منابع طبیعی – ایجاد زمینه های اشتغال- افزایش رضایت شهروندان

1- مقدمه :

گسترش ابعاد طرح‌ها و به دنبال آن پیچیدگی طراحی، حجم زیاد منابع مورد نیاز برای سرمایه‌گذاری در طرح‌های صنعتی، عمرانی و خدماتی و ضرورت ارتقای کیفیت و کاهش هزینه در فرآیند مدیریت پروژ
ه موجب توجه بیشتر به رویکرد مهندسی ارزش در سالهای اخیر شده است. مهندسی ارزش روش قدرتمندی برای حل مسایل، کاهش هزینه‌ها و بطور همزمان بهبود عملکرد و کیفیت است که با شناسایی و ارتقای شاخص‌های ارزش و بکارگیری خلاقیت، رضایت مشتری را افزایش می‌دهد.

امروزه برخورد و نگرش سیستمی تحت عنوان مهندسی ارزش مطرح گردیده است و این مقوله با توجه به مزایای آن، از اهمیت به سزایی برخوردار شده است و به عنوان یکی از مؤثرترین روشهای ارزیابی برای شناسایی و حذف هزینه های غیر ضرور، انتخاب روشهای بهینه در فعالیتهای مختلف، کوتاه کردن زمان اجرا و بهینه سازی در مراحل مختلف طرح، شامل طراحی، ساخت، بهره برداری و نگهداری مورد استفاده قرار می گیرد.

تجربه جهانی نشان می دهد که هر واحد هزینه برای مهندسی ارزش، 15 تا 35 واحد صرفه جویی در پی دارد. از آنجا که در کشور ما طرحهای بزرگ مختلف و متنوعی در حال اجرا بوده و اعتبارات زیادی را به خود اختصاص می دهند، استفاده از مهندسی ارزش در مراحل مختلف طرحها امری ضروری است.توسعه کاربرد مهندسی ارزش در سالهای اخیر مربوط به زمینه‌سازی برای قانونمند کردن آن در مسیر اجرای پروژه‌ها و ایجاد انگیزه لازم در ارکان پروژه برای حمایت از بکارگیری آن بوده است.

در آستانه اجرای برنامه چهارم توسعه و در راستای تحقق اهداف سند چشم‌انداز بیست ساله توسعه، در کشور ما نیز مهندسی ارزش با اقبال عمومی کارفرمایان طرح‌ها روبرو و با تدبیر مناسب سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی از جایگاه ویژه‌ای در فرآیند مدیریت پروژ
ه برخوردار گشته است.

2- طرح تفیزایدات شهری در مبداء

2-1- اهداف طرح

• ارتقاء سطح فرهنگ و آموزش عمومی در ارتباط با تولید و دفع مواد زائد جامد و ترویج روحیه صرفه جویی
• بهبود شرایط بهداشتی، کاهش آلودگی های ناشی از تولید زباله و حفظ محیط زیست
• صرفه جویی در مصرف منابع طبیعی با بازگشت مواد قابل استفاده به چرخه تولید
• بهبود یفیت مواد اولیه ارخانه مپوست به منظور دستیابی به مپوست مرغوب تر
• بهینه سازی شیوه های جمع آوری و حمل و نقل مواد زائد جامد و نظافت شهری
• کاهش میزان پسماندهای دفنی و افزایش طول عمر مراکز دفن
• صرفه جویی در هزینه های جمع آوری و حمل و نقل زباله- کمک به اقتصاد کلان کشور
• ایجاد زمینه های اشتغال و جذب سرمایه های بخش خصوصی

2-2- شرح طرح یکی از طرح‌های اصولی در جهت ارتقاء سطح خدمات ارائه شده و کاهش اثرات سوء زیست محیطی مواد زاید جامد جمع‌آوری زایدات خشک بصورت جداگانه از سطح شهر می‌باشد. در این طرح بایستی توجه متولیان امر به اعمال کمترین تغییرات در عادات و روشهای مرسوم در جامعه ‌باشد و بدین منظور لازم است با در نظر گرفتن وضعیت موجود، پیمانکار ذیصلاح در هر یک از مناطق شهرداری انتخاب شده و به جمع آوری زایدات خشک با در نظر داشتن شرایط اجتماعی فرهنگی و ساختار فیزیکی منطقه مربوطه اقدام نماید.

زایدات خشک جمع‌آوری شده جهت توزین و کنترل و ثبت اطلاعات مورد نیاز به محلهای از پیش تعیین شده انتقال یافته و سپس این زایدات جهت تفکیک نهائی، بازیافت و برگشت به چرخه تولید به مبادی پذیرنده ارسال می‌گردد.

3- مراحل پیاده سازی طرح

2-3-1- مرحله اول:

طراحی، مطالعات اولیه و ‌مقدمات اجرای طرح در این مرحله وضعیت موجود مورد بررسی قرار گرفته و موقعیت جغرافیایی، مساحت و آمارجمعیتی محدوده مورد نظر تعیین شده و نقشه بلوک بندی شده به تفکیک محدوده مورد نظر در مناطق تهیه می گردد، در ادامه وضعیت موجود مراکز مسکونی و غیرمسکونی بر روی نقشه بلوک بندی شده پیاده سازی می شود .

همچنین در این مرحله کمیت و کیفیت زباله محدوده مورد نظر مطالعه شده و مواردی چون میانگین تناژ زباله در ماه، آنالیز فیزیکی زباله و سرانه تولید زباله در محدوده مورد نظر تعیین می گردد.پس از مطالعات اولیه و تهیه آمار و اطلاعات مورد نیاز، به منظور شناسایی مراکز و اماکن از روی شماره کامپیوتری، تسهیل در ارتباط با شهروندان، تهیه و تدوین اطلاعات انسانی، اجتماعی و اقتصادی محدوده، پیش بینی برای عضویت مشترکین و تسهیل در ایجاد ارتباطات مکتوب مانند ارسال بولتن، بروشور، تراکت و انتشارات مربوطه به هر یاز مراز شناسائی شده با همکاری نیروهای مردمی(NGO) کد اشتراک ارائه می شود.

پس از ارائه داشترا نحوه ارتباطات و مشارکت های مردمی به عنوان رکن اساسی حرکت ها و برنامه های مشارکتی تعیین می شود. البته در این مرحله آموزش و هماهنگی سیستم مدیریتی و اجرایی طرح و نیز فرهنگ سازی و اطلاع رسانی عمومی نقش موثری در پیشبرد اهداف طرح دارد و به منظور افزایش دانش پرسنل دست اندرار و عموم مردم لازم است کلاسها، دوره ها و سمینارهای آموزشی لازم برگزار شده و تبلیغات و آموزشهای لازم با استفاده از ابزار و روشهای مختلف نظیر وسایل ارتباط جمعی، آموزش چهره به چهره، آموزش از طریق مدارس و سایر نهادهای آموزشی صورت پذیرد .

2-3-2- مرحله دوم ،

اجرای طرح در این مرحله پس از تعیین اولویتهای اجرائی طرح، نصب و واگذاری مخازن در محلهای مورد نیاز براساس حجم زایدات تولیدی و نوع کاربری واحدهای مربوطه شروع می شود. در ادامه طرح با ارایه کیسه زباله مورد نیاز جهت ذخیره سازی موقت زباله مخصوص خانوار، واگذاری مخازن مناسب جهت مراکز اداری، تجاری و آموزشی، استقرار مخازن ایستگاهی در فضاهای باز شهری به مرحله اجرا رسیده و عوامل پیمانکاران بازیافت نسبت به جمع آوری زایدات خشطبق دستورالعملهای ارائه شده اقدام می‌نمایند .

2-3-3- مرحله سوم،

پایش طرح در این مرحله به منظور استخراج آمار و اطلاعات موردنیاز جهت بهبود مراحل اجرائی طرح، اقداماتی از قبیل آنالیز فیزیکی زایدات خشک، نظرسنجی و استخراج نتایج انجام می گیرد ، همچنین جهت آگاهی از میزان همکاری مردم لازم است پس از اینکه محدوده مورد نظر تحت پوشش قرار گرفته و پیشرفت مورد نظر حاصل گردید، مجدداً نمونه ای از زباله های جمع آوری شده برای آنالیز فیزیکی به آزمایشگاه کنترل کیفیت ارسال و نتایج را بررسی نمود. دیاگرام 1 مراحل مختلف و شماتیک کلی فرآیند طرح تفکیک زایدات شهری در مبداء را نشان می دهد :

3- ضرورت استفاده از مهندسی ارزشی مهندس ارزش سوگند یاد می دهند :

” زمین را ه زادگاه و مادر انسانهاست ، فراموش نرده و اری انجام ندهد ه ذره ای از امانات و منابع آن بیهوده صرف شود یا بر محیط زیست خدشه ای وارد آید .”
لذا استفاده از این دیدگاه در طرحهای خدماتی علی الخصوص طرحهای زیست محیطی به عنوان یتعهد و ضرورت مطرح بوده و خدمت به شهروندان و سب رضایت آنان، تامین منافع جمعی، حفظ محیط زیست و بهبود محیط شهری، توسعه پایدار و آبادانی سرزمین عزیزمان جزو وظایف اخلاقی و ملی هر ایرانی می باشد .

تجربیات مهندسی نشان داده است که در حین اجرای طرحهای مهندسی، عمرانی، تولیدی و خدماتی، مسائل و مشکلات خاصی به لحاظ شرایط زمانی، نقص اطلاعات اولیه، اجتماعی، اعتباری، قراردادی، تکنولوژی اجرا، توانائیهای بالقوه پیمانکاران، خلاقیت ها و بروز پدیده های ناشناخته و… وجود دارد که ایجاب می نماید با توجه به مجموعه شرایط حاکم بر اجرای کار، تجدید نظرهایی را در قسمتهایی از عملیات اجرایی طرحها با هدف بهینه کردن و حداکثر استفاده از امکانات با توجه به محدودیتها و شرایط کاری اعمال نمود .

در مطالعه موردی، طراحی و اجرای طرح تفیزایدات شهری در مبدا با این رویرد مد نظر بوده و حفظ ارزشهای زیست محیطی و منابع طبیعی از اهداف عالی طرح می باشد .به منظور حفظ ارزشهای موجود و ایجاد ارزشهای جدید و نیز بالابردن ارزش افزوده طرحها می توان ضرورت استفاده از مهندسی ارزش در طرحها را در4 دسته لی ذیل تقسیم بندی نمود :

3-1- ضرورتهای زیست محیطی :

امروزه حفظ محیط زیست و بهبود محیط شهری و جلوگیری از هدر رفتن منابع طبیعی یی از دغدغه های دولتها و مسئولین می باشد و از طرفی اعتراضات گروه های طرفدار محیط زیست و دوستداران طبیعت باعث شده، توجه به مسائل زیست محیطی در لیه مراحل مطالعاتی و اجرائی طرحها از اهمیت بیشتری نسبت به سایر عوامل برخوردار باشد.در مطالعه موردی طرح تفیزایدات شهری حفظ زمین و منابع طبیعی به عنوان ارزش اصلی مطرح بوده و از طرفی با تفیزایدات شهری در مبادی تولید مانند منازل مسونی، مدارس و … توسط تولیدنندگان و جلوگیری از مخلوط شدن زایدات با مواد خشبا ارزش می توان از هدر رفتن منابع طبیعی برای تولید اولیه این مواد مثل درختان برای تولید اغذ و… جلوگیری رد ه این امر علاوه بر از بین بردن آثار سوء زیست محیطی ناشی از دفن بی رویه مواد، باعث جداسازی و استفاده مجدد مواد باارزش و ایجاد درآمد و اشتغالزائی می شود .

3-2- ضرورتهای اجتماعی :

یکی از تعهدات مهندسان ارزش طبق سوگندنامه این است که امین و خدمتگذار شهروندان باشند و منافع جمعی را قربانی منافع فردی خود نسازند، این امر جز با شناخت نیازهای واقعی و دیدگاههای اجتماعی مردم، تجزیه و تحلیل آنها و اعمال نتایج آن در روند مطالعاتی و اجرائی طرحها محقق نخواهد شد.

تطابق روشهای اجرائی طرحها با وضعیت موجود جامعه در زمان اجرا طبق اطلاعات جمعیتی مناطق مختلف شهر و نیز مدنظر قرار دادن نیازهای اجتماعی مردم عواملی هستند که می توانند طرحها را دچار بازبینی و بازنگری نمایند لذا استفاده از دیدگاه مهندسی ارزش در طرحها به خصوص در فاز طراحی و مطالعاتی نه تنها به عنوان یک ضرورت مطرح بوده بلکه نتایج حاصل از آن باعث افزایش سطح کیفیت خدمات ارائه شده و رضایت شهروندان خواهد شد .

در فاز مطالعات اولیه و امکان‌سنجی مطالعه موردی لازم است با رویکرد مهندسی ارزش، اثرات اجتماعی ایجاد تغییرات در مدیریت مواد زائد جامد شهر بر روی شهروندان مورد بررسی قرار گرفته و نتایج حاصل از آن در طراحی و اجرای بهینه طرح مورد استفاده قرار گیرد.

3-3- ضرورتهای اقتصادی :

کمبود منابع و محدودیتهای تامین و استخراج مواد اولیه، انسانها را به سمت استفاده بهینه از منابع، صرفه جوئی و استفاده مجدد از مواد سوق داده است، از سوی دیگر افزایش روزافزون هزینه ها ما را وادار می کند تا با حفظ ارزشهای موجود و ایجاد ارزشهای جدید در نتیجه اجرای بهینه طرحها، در جهت کاهش هزینه ها تلاش نمائیم. اصول مهندسی ارزش و دیدگاه اقتصادی آن در حذف عملکردهای غیرضروری و از بین بردن هزینه های پنهان طرحها ما را در جهت تحقق این هدف یاری می رساند .در مطالعه موردی صرفه جویی در مصرف منابع طبیعی با بازگشت مواد قابل استفاده به چرخه تولید، صرفه جویی در هزینه‌های جمع آوری و حمل و نقل زایدات شهری، کمک به اقتصاد کلان کشور، ایجاد درآمد، اشتغالزائی و جذب سرمایه های بخش خصوصی از ضرورتها و دستاوردهای اقتصادی استفاده از مهندسی ارزش در مطالعه، طراحی و اجرای طرح می باشد.

3-4- ضرورتهای فنی :

“به طور ذاتی در فلسفه مهندسی ارزش تمام خصوصیات لازم و ضروری اجزاء مورد توجه قرار دارد و گزینه ها به گونه ای توسعه می یابند که نیازی به کاهش کیفیت، ایمنی، طول عمر، قابلیت اطمینان و جذابیتی که مورد نظر مشتری است ، نباشد . ” [2]

همچنین در فاز عملکرد فرآیند مهندسی ارزش، عملکرد هر یک از اجزاء تحت بررسی، توسط گروه مهندسی ارزش تعریف و تقسیم بندی می شود و سپس روابط درونی عملکردها ارزیابی می گردد .تحلیل عملکرد و نحوه برخورد با مسائل وجه تمایز رویکرد مهندسی ارزش از دیگر رویکردهای مدیریتی است که برای کاهش هزینه ها به کار می رود، لذا استفاده از مهندسی ارزش در بعد فنی طرحها به منظور تحلیل و تعیین عملکردهای ضروری و غیر‌ضروری حائز اهمیت بوده و می تواند در کارائی طرحها موثر باشد .در مطالعه موردی انتخاب روشهای درست انجام فعالیتها و تعیین دقیق نیازها و کارکردهای اصلی طرح می تواند علت اصلی استفاده از فرآیند مهندسی ارزش باشد .

4- کاربرد مهندسی ارزش در طرحهای خدماتی و تاثیرات مثبت آن

محققان و نویسندگان تعاریف مختلفی از مهندسی ارزش در نوشته ها و مقالات خود ارائه داده اند که هر کدام با دید کاربردی آن در زمینه مورد مطالعه حائز اهمیت می باشد، به زعم نگارندگان این مقاله مهندسی ارزش فرآیند ابتارانه و بهینه انتخاب ، طراحی و اجرای طرحها و ارائه خدمات با استفاده از طوفان فکری نظرات و افکار خبرگان بوده و هدف آن اهش هزینه ها، افزایش یفیت و رضایت مشتریان و شهروندان، حفظ منابع طبیعی و صرفه جوئی مادی و معنوی ، تامین منافع جمعی و در نهایت توسعه پایدار و آبادانی شور می باشد .در ادامه با نگاه کاربردی به تعریف فوق الذکر، به کاربرد مهندسی ارزش در طرحهای خدماتی پرداخته شده و تاثیرات آن در روند مطالعه، طراحی و اجرا و نیز نتایج حاصل از اجرای طرحها مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

تاثیرات مثبت استفاده از مهندسی ارزش در طرحهای خدماتی را می توان به شرح ذیل بیان نمود :

4-1- مشخص نمودن نیازها و خواسته های واقعی ذینفعان طرح : معمولا در مرحله فرموله ردن مفاهیم و یا فاز صفر هر طرحی نیازمندیهای لی (عمومی) به مشخصات عملردی تبدیل می‌شود [3] و لازمه این ار تعیین دقیق نیازهای ذینفعان می باشد، از آنجا ه در گردآوری اطلاعات و تعیین رویرد مطالعات ارزش لازم است عوامل ذینفع و نیازها، خواسته ها و انتظارات آنان نسبت به پروژ
ه شناسائی شود لذا در طول مطالعات، این پارامترها شفاف تر شده و نیازمندیهای لی به صورت روشن تعیین خواهد شد . [4]

مرحله تعیین نیازهای ذینفعان پروژه و فرموله ردن مفاهیم، موثرترین گام فرآیند مهندسی ارزش در جهت افزایش میزان صرفه جوئی می باشد چرا ه ” هرچه قدر زمان انجام مهندسی ارزش در پروژه دیرتر باشد، صرفه‌جوئی حاصل از انجام مهندسی ارزش متر خواهد شد.” شکل 1 بیانگر رابطه بین زمان اجرای مهندسی ارزش و پتانسیل صرفه‌جوئی در استفاده از منابع طرح می باشد . [5]

4-2- تعیین دقیق اهداف طرح :

از آنجا ه مرحله پیش مطالعه و مطالعه مهندسی ارزش شامل اقداماتی از قبیل شناسائی و جمع آوری اطلاعات موردنیاز، تعیین اطلاعات موجود، تعیین مدل هزینه ، … و در نهایت تعریف اهداف و اررد آنها می باشد [6]
از طرفی “ماهیت روش مهندسی ارزش به گونه ای است ه باید جامع ترین اطلاعات را از معتبرترین منابع گردآوری نماید “[7]
لذا برپائی ارگاه مهندسی ارزش می تواند واقعی ترین اهداف طرح را با استناد به معتبرترین منابع اطلاعاتی مشخص نموده و در تعیین دقیق و شفاف آنها جهت تصمیم گیریها، یاریگر ارفرما و عوامل ذینفع باشد .این مرحله پیش نیاز اصلی لیه طرحها بوده و تاثیر به سزائی در طراحی ها و اجرای مراحل مختلف طرح دارد و صرفه جوئی هرچند انددر این مرحله باعث صرفه جوئی های زیادی در مراحل بعدی خواهد شد .

4-3- مشخص نمودن فرآیند بهینه طراحی و اجرای طرح : با اجرای مهندسی ارزش و استفاده از روشهای تولید اندیشه چون طوفان فکری ، گوردون، روش فهرست کنترلی، روش تحلیل ریخت شناسی، روش فهرست توصیف ها [8] می توان فرآیند ها و روشهای مختلف طراحی و اجرای طرحها را تعیین نموده و راهارهای بهتر و برجسته را شناسائی رد . همچنین در طول مطالعات مهندسی ارزش می توان در فاز خلاقیت، طرح یا طرحهای اولیه را به طوفان فری گذاشته و با افار و ایده های جدید آنها را بهبود داد و با بررسی گزینه های مختلف ارردهائی با هزینه متر به دست آورد .

این امر نه تنها باعث انتخاب روشهای بهینه و افزایش یفیت اجرای طرح خواهد شد، بله می تواند فعالیتها و ارردهای غیرضروری را از ل فرآیند طرح حذف نموده و صرفه جوئیهای قابل توجهی داشته باشد .

در این مرحله باید توجه نمود ه افزایش یفیت اجرای طرح و بالا بردن آن از سطح رضایت بخش و مطلوب ارفرما احتمالا” باعث افزایش هزینه ها خواهد شد و این امر می تواند چالشهای فراوانی به وجود آورد، لذا برپائی ارگاه مهندسی ارزش می تواند در بحث و تبادل نظر ارشناسان در مورد سطح یفیت اجرای طرح و ارزیابی و تصمیم گیری مدیریت و ارفرما، تاثیر به سزائی داشته باشد .

4-4- از بین بردن اثرات منفی عدم تعامل بین ذینفعان طرح : ذینفعان پروژه، افراد یا سازمان هائی هستند ه به طور فعال در پروژ
ه دخالت دارند یا تمایلات و منافع آنها در نتیجه اجرا یا تمیل پروژ
ه تحت تاثیر واقع می شود . [9]

با توجه به اینه منافع ذینفعان طرحهای خدماتی متفاوت بوده و حتی در بعضی موارد متناقض میباشد لذا “حضور افار و دیدگاههای ذینفعان پروژه در تیم مطالعات مهندسی ارزش سبب می شود تعارضات آتی احتمالی اهش یابد و موقعیت ایجاد تقابل بین ذینفعان به حداقل برسد .” [10]
مهندسی ارزش می تواند با از بین بردن اثرات منفی وجود تناقض بین منافع ذینفعان در مراحل مختلف طرح، علاوه بر جلوگیری از توقف و یا حتی شست طرح، سرعت اجرا و سطح کیفیت طرح را افزایش دهد.

با توجه به تعریف فوق می توان به ذینفعان اصلی و موثر طرح مورد مطالعه به شرح ذیل اشاره نمود :

1. شورای شهر و شهرداری شامل : شهرداریهای مناطق و معاونت خدمات شهری (سازمان بازیافت و تبدیل مواد و اداره ل خدمات شهری )
2. سازمان حفاظت محیط زیست
3. پیماناران ( پیمانار جمع آوری زایدات خشو تر )
4. شهروندان
5. گروه های طرفدار محیط زیست و NGO ها
6. رسانه های گروهی و خبری
7. دانشگاه ها ، مدارس و موسسات آموزشی

4-5- ایجاد تعامل بین ارکان اصلی طرح : علاوه بر عوامل ذینفع که در بالا به آنها اشاره شد، سایر عوامل درگیر در هر پروژه ای می تواند شامل کارفرما، طراح و عوامل اجرائی باشد، به منظور افزایش کارائی تیمهای درگیر پروژه و کاهش ناسازگاریها و تضادها ضروری است یک فرآیند منظم و هدفمند هماهنگی لازم را بین عوامل مذکور ایجاد نماید. از طرفی با توجه به جامع نگری فرآیند مهندسی ارزش، این فرآیند می‌تواند به عنوان یک حلقه اتصال بین عوامل درگیر در پروژه عمل نموده و سازگاری و درک بیشتری بین ارکان پروژه در مورد اهداف، نیازها و کارکردها ایجاد نماید . “مهندسی ارزش با ایجاد فضای کار مناسب این حلقه اتصال را برای درک مناسب بر روی ویژگیهای پروژه فراهم می سازد و اگر این حلقه اتصال دارای چیدمان مناسب باشد، می تواند از تغییر اهداف پروژه در طول روند طراحی و اجرا جلوگیری نماید .”

[11]همانطور که در یک تیم نقش هماهنگی بر عهده رهبر آن تیم می باشد، در یک پروژه نیز هماهنگی بین ارکان اصلی بر عهده فرآیند مهندسی ارزش بوده و این فرآیند می تواند نقش رهبر و هدایت کننده را در یک پروژه ایفا نماید.

4-6- در نظر گرفتن جامعیت و فراگیر بودن طرح :

طرح های خدماتی اگر به صورت تبعدی و مقطعی مورد بررسی قرار گرفته و اجرا شوند و همه جوانب آن اعم از مسائل اجتماعی ، اقتصادی، زیست محیطی ، فنی و … در نظر گرفته نشود، محوم به شست خواهند بود، از طرفی مهندسی ارزش روشی است ه تمام جوانب طرح را به صورت درازمدت و نه مقطعی، مورد ارزیابی و تحلیل قرار می دهد، لذا استفاده از رویرد مهندسی ارزش در طراحی و اجرای چنین طرحهائی نسبت به سایر روشها بیشترین تاثیر را در صرفه جوئی و تحقق اهداف عالی طرح خواهد داشت . شاید بتوان این بعد از طرحها را با دیدگاه مدیریت ارزش بیان نمود چرا ه “مدیریت ارزش به جای یایاجزاء و مولفه ها، ل پروژه را به صورت یپارچه مورد توجه قرار می دهد .” [12]

4-7- تعیین و تخصیص منابع مورد نیاز و حدف هزینه های غیرضروری :

بنا به تعاریف استاندارد در مهندسی ارزش هزینه عبارت از :
” مجموع هزینه هائی است ه در رابطه با مواد، طراحی، اربرد یا بالاسری به یمحصول و یا خدمت تخصیص داده می شود .”[13]
منظور از هزینه های غیر ضروری ، هزینه هائی است ه نه یفیت را افزایش می دهد ، نه ارائی را ، نه طول عمر محصول را و نه مورد علاقه مشتری می باشد . [14]

یی از اهداف برگزاری ارگاه مهندسی ارزش اهش هزینه ها و افزایش درآمدهای طرح با حفظ یفیت مطلوب ارفرما می‌باشد ، لذا با با اجرای فرآیند مهندسی ارزش می توان منابع مورد نیاز طرح شامل نیروی انسانی، منابع مالی و … را به طور دقیق و به اندازه موردنیاز( نه زیاد و نه م ) تعیین نموده و تخصیص داد .

در مرحله تشخیص منابع موردنیاز، عملردهای غیرضروری و در واقع هزینه های پنهان شناسائی شده و با حذف آنها می‌توان هزینه ها را اهش داد . همچنین در فرآیند مهندسی ارزش می توان فعالیتهای دارای هزینه و پتانسیل صرفه جوئی بیشتر را شناسائی رده و با تمرز فعالیتها و افار بر روی آن بخشها، بیشترین بهره وری را به دست آورد.یمتخصص ارزش ه از روشهای برنامه اری مهندسی ارزش استفاده ند می تواند تمامی عملردهای غیر ضرور، هزینه‌های پنهان و هزینه هائی ه از طرق دیگر قابل شناسائی نیستند، شناسائی و حذف نماید. [15]

4-8- افزایش اثربخشی و ارائی نتایج حاصل از اجرای طرح :

یی از معیارهای اصلی ارزیابی اثرات هر پروژه ای رضایت مشتریان (شهروندان) می باشد و استفاده از مهندسی ارزش در طرح های خدماتی و طراحی درست و انتخاب صحیح روشها و فرآیندهای اجرا (اثربخشی) نتایج مفیدی برای لیه ذینفعان طرح خواهد داشت، از طرفی اگر این گونه طرحها با اصول فنی و زیست محیطی و مطابق دیدگاه مهندسی ارزش به مرحله اجرا برسند(ارائی) ، علاوه بر صرفه جوئی در منابع ، باعث حفظ محیط زیست و جلوگیری از اثرات سوء اجرای نادرست طرحها خواهد شد .در طرح مورد مطالعه، استفاده مجدد از مواد با ارزش، بازیافت و برگشت آنها به چرخه طبیعت و نیز حفظ محیط زیست و از بین بردن اثرات منفی دفن غیراصولی مواد از اهداف اصلی کاربرد مهندسی ارزش می باشد .

از دیگر تاثیرات استفاده از مهندسی ارزش در طرحهای خدماتی می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
– جلب مشارت و هماری ذینفعان طرح – ارتقاء و یسان سازی دانش اعضاء تیم – زمینه سازی برای اجرای توصیه ها و پیشنهادات

5- جایگاه اران اصلی طرح تفیزایدات شهری در مبداء در فرآیند مهندسی ارزش :

5-1- شهرداری در طرح مورد مطالعه، شهرداری به عنوان کارفرما نقش تعیین کننده و کلیدی در فرآیند مهندسی ارزش دارد. در واقع تعریف پروژ
ه، انتخاب مشاوران و نماینده تام الاختیار برای تیم مهندسی ارزش و نیز بررسی و تصویب پیشنهادهای مهندسی ارزش و ابلاغ نتایج به مشاور طراحی از وظایف اصلی شهرداری در فرآیند مهندسی ارزش می باشد .

5-2- پیماناران دانش، تجربه و فعالیتهای اجرائی پیمانکاران در فازهای مختلف فرآیند مهندسی ارزش و نیز مراحل گوناگون طرح، علاوه بر بهبود فرآیندهای طرح باعث افزایش روحیه همکاری در طراحی و اجرا خواهد شد .

5-3- شهروندان در طرحهای خدماتی و به خصوص طرح تفیزایدات شهری در مبداء، شهروندان به دلیل همکاری نزدیک و مستقیم در اجرای طرح، از نقش تعیین کننده و موثری برخوردارند.استفاده از نظرات و پیشنهادات شهروندان در مراحل مختلف فرآیند مهندسی ارزش به خصوص در فاز خلاقیت، باعث بهبود روشهای ارائه خدمات شده و افزایش سطح کیفیت خدمات و رضایت شهروندان را در پی خواهد داشت.

6- نتیجه گیری و پیشنهادات با توجه به نتایج حاصل از اجرای طرح های آزمایشی و تجربیات حاصل از آن و موفقیت و اثبات کارائی مهندسی ارزش در دنیا، استفاده از مهندسی ارزش در طرح های خدماتی به خصوص خدمات شهری که امروزه از دغدغه های اصلی مسئولین و دست‌اندرکاران و طرفداران محیط زیست می باشد، از اهمیت زیادی برخوردار بوده و به نظر می رسد طراحی و اجرای طرحهای خدماتی با رویکرد مهندسی و مدیریت ارزش ضروری بوده و لازم است با برنامه‌ریزی‌های دقیق استفاده از این دیدگاه در کلیه طرحها نهادینه شده و مورد استفاده قرار گیرد .

در ادامه به ذکر پیشنهادات و راهکارهای موردنیاز در این زمینه پرداخته می شود :

1. برنامه ریزی یکپارچه و منسجم جهت اجرای فراگیر طرح
2. بررسی معیارها و عوامل تاثیر گذار بر اجرای بهینه طرح
3. انجام مطالعات در حوزه های اجتماعی، فرهنگی و آموزشی طرح
4. برنامه‌ریزی جهت استفاده از حداکثر امکانات موجود و زمینه های آماده
5. ارزیابی عملکرد طرحهای آزمایشی و تلاش در جهت شناسائی و رفع مشکلات
6. هماهنگی کلیه امور توسط سازمانی واحد به عنوان مشاور مادر با توجه به اهمیت طرح و تنوع، گستردگی و پیچیدگی و تعدد زیرپروژ
   ه‌های آن
7. مد نظر قراردادن همه هزینه‏ها در طول عمر پروژ
   ه ، نه فقط مقاطعی از آن
8. بالا بردن شاخص ارزش (اررد به هزینه)سیستم یا زیرسیستم های طرح
9. تحلیل تاثیرات هر پیشنهاد مهندسی ارزش از نقطه نظر زمان، هزینه وکیفیت، در صورت جوابگوئی به عملرد
10. توجه به نیازهای تصریح شده ، تلویحی و تکوینی در برنامه‏های مهندسی ارزش
11. احترام به طرفهای ذیربط و ذینفع برای خلاقیت ذهنی و ایجاد فضای مناسب برای بروز آن
12. احترام به رای نهایی که از آن کارفرما است.
13. انجام منسجم و تحت کنترل تمامی مراحل مهندسی ارزش از طریق نظام طراحی و پشتیبانی آن با مستندات شفاف و یکپارچه‏
14. بکارگیری مهندسی ارزش با استفاده از تحلیل کارکرد عوامل و خدمات توسط یک گروه آموزش دیده و متخصص به نام گروه مهندسی ارزش
15. مستقل بودن گروه مهندسی ارزش از گروه طراحی
16. بررسی روشهای مختلف انجام طرح در کشورهای خارجی و انتخاب و اجرای روشی که با قوانین و اصول فنی و مهندسی و آداب و رسوم ما انطباق دارد.

در خاتمه با توجه به اینکه در حال حاضر هیچ روش، دستورالعمل و ضابطه ای در کشور ما وجود ندارد که کاربست روشهای مهندسی ارزش را در طرحهای خدمات شهری الزامی کرده باشد و موجبات صرفه جویی هزینه های اضافی در اعتبارات را با اجرای روشهای مهندسی ارزش فراهم سازد، پیشنهاد می‌شود.

استفاده از رویکرد مهندسی ارزش و یا تحلیل و مدیریت ارزش در این گونه طرحها الزامی شده و جا دارد محققان و پژوهشگران و مسئولین زمینه های  علمی و عملی لازم را برای گسترش فرهنگ ارزش در جامعه و کاربرد آن فراهم سازند و این مقاله با این هدف که زمینه لازم را برای کاربرد موضوع در طرحها آماده کرده باشد، تهیه و به همه دلسوزان و خدمتگذاران این مرز و بوم و دوستداران طبیعت و محیط زیست تقدیم میگردد، امید است با تحقیقات بیشتر در زمینه مهندسی ارزش و کاربرد آن در مراحل مختلف طرحهای متنوع، بتوانیم گامی هرچند کوچک در راه پیشرفت و اعتلای کشور عزیزمان ایران برداریم. “‌ پایان ”

منابع :
سوگندنامه مهندسان ارزش، نشریه تخصصی انجمن مهندسی ارزش ایران، شماره1، صفحه57 ، بهار1384. S.S.IYER ،
روش به کارگیری مهندسی ارزش ترجمه جبل عاملی، محمد سعید، میرمحمد صادقی، علیرضا، صفحات22،40و162 ، چاپ چهارم، انتشارات فرات ،  میرمحمد صادقی، علیرضا ، مدقالچی، علی، بکارگیری مهندسی ارزش در فاز اجرا ، صفحات 5 ،7 و14، اولین همایش مهندسی ارزش در حمل و نقل کشور،1384.
جبل عاملی، محمد سعید، قوامی فر، کامران، قابلیتهای کاربرد مهندسی ارزش در مدیریت ذینفعان پروژ
ه،
نشریه تخصصی انجمن مهندسی ارزش ایران، شماره1، صفحات 9 و10، بهار1384. [9] PMBOK , PROJECT MANAGEMENT INSTITUTE, 2004. ]11[ میرمحمد صادقی، علیرضا، استفاده از مهندسی ارزش در مرحله طراحی مفهومی برای پروژ
ه های عمرانی، نشریه تخصصی انجمن مهندسی ارزش ایران، شماره1 ، صفحه20، بهار1384.
صدری، ناهید ، ارتباط مهندسی ارزش با سایر روشهای مدیریتی، صفحه 3 ، اولین همایش مهندسی ارزش در حمل و نقل کشور،1384.

منبع : اینترنت