منابع تولید و پرتوگیری پرتوهای یونساز

منابع تولید و پرتوگیری پرتوهای یونساز

منابع تولید و پرتوگیری پرتوهای یونساز

فرمت: PDF   تعداد صفحات: 9

انواع منابع:

• منابع طبیعی
• منابع تکنولوژیک

ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی ﻃﺒﯿﻌﯽ

1. ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ
2. رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ

متوﺳﻂ ﺣﺪود 80 درﺻﺪ دز ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی اﻓﺮاد ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ (ﺑﻪ ﺟﺰ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻨﺒﺎﮐﻮی ﺳﯿﮕﺎر).

ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی زﻣﯿﻨﻪ، ﮔﺎز رادون، ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ، رادﯾوم و ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی دﻗﯿﻘﺘﺮ در ادامه

ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ

ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی اولیه: اﻏﻠﺐ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ذره ای ﭘﺮ اﻧﺮژی (در ﺣﺪ 10BeV)

ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﺛﺎﻧﻮیه: ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ذره ای ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﻬﺎ و ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻣﻐﻨﺎﻃﯿﺴﯽ ﮐﻪ در ﺑﺮﺧﻮرد ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی اوﻟﯿﻪ ﭘﺮ اﻧﺮژی ﺑﺎ ﺟﻮ زﻣﯿﻦ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﻨﺪ.

ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی از ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ

ارﺗﻔﺎع از ﺳﻄﺢ درﯾﺎ (ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی ﺑﻪ ازاء ﻫﺮ 1500 ﻣﺘﺮ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ده ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد)

دز ﻧﺎﺷﯽ از ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ در ﺳﻄﺢ درﯾﺎ ﺣﺪود 0/3 mSv در ﺳﺎل اﺳﺖ.

ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی در ﻓﻀﺎی ﭘﻮﺷﯿﺪه ﯾﺎ ﻓﻀﺎی ﺑﺎز (اﯾﻦ ﻧﻮع ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺣﺪود 20% ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ).

رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎی ﺛﺎﻧﻮﯾﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ

در ﺑﺮﺧﻮرد ﭘﺮﺗﻮﻫﺎی ﮐﯿﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻫﺴﺘﻪ ﻫﺎی ﭘﺎﯾﺪار ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﻨﺪ. ﮐﺮﺑﻦ 14، ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺳﻬﻢ ﭘﺮﺗﻮدﻫﯽ را در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ دارد. ﺳﻬﻢ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺮﺗﻮزا در دوز زﻣﯿﻨﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ اﺳﺖ.

رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎی ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ: رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﻮﺋﯿﺪﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﻈﯿﺮ 40-Th-232 ، Pb-87 ،K و U-238 از ﭘﯿﺪاﯾﺶ زﻣﯿﻦ وﺟﻮد داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ازﻟﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. ﻧﯿﻤﻪ ﻋﻤﺮ اﯾﻦ رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎ در ﺣﺪ ﻋﻤﺮ زﻣﯿﻦ اﺳﺖ. (ﺣﺪود 5/4 ﺑﯿﻠﯿﻮن ﺳﺎل)

رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎ ﺑﺎ ﻧﯿﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎل 10¹⁰ (اﮐﺘﯿﻮﯾﺘﻪ ﮐﻢ) سهم اﻧﺪﮐﯽ در ﭘﺮﺗﻮﮔﯿﺮی زﻣﯿﻨﻪ دارﻧﺪ.

اﯾﺰوﺗﻮپ: ﺑﻪ ﻫﺴﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﯾﮏ ﻋﻨﺼﺮ ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﻮﺗﺮون، اﯾﺰوﺗﻮﭘﻬﺎی آن عنصر گفته می شود.

اﺗم ﻬﺎ ﺑﺎ ﻋﺪد اﺗﻤﯽ ﻣﺸﺘﺮک (Z) و ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮوﻧﻬﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻪ ﻋﻨﻮا اﯾﺰوتوپ های عنصر Z شناخته می شود.

رادﯾﻮاﯾﺰوﺗﻮپ ﯾﺎ رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎ: اﯾﺰوﺗﻮﭘﻬﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﯾﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﭘﺎره ای ﻋﻠﻞ ﻋﻠﻤﯽ، ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺑﻮده، واﭘﺎﺷﯽ ﮐﻨﻨﺪ. (ﻧﺴﺒﺖ N/Z). ﺑﻪ اﯾﺰوﺗﻮﭘﻬﺎی ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ واﭘﺎﺷﯽ و ﮔﺴﯿﻞ اﺷﻌﻪ دارﻧﺪ رادﯾﻮاﯾﺰوﺗﻮپ ﯾﺎ رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد.

ﻧﯿﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﺎده رادﯾﻮاﮐﺘﯿو: مدت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻃﻮل ﻣﯽ ﮐﺸﺪ ﺗﺎ ﻧﯿﻤﯽ از ﻫﺴﺘﻪ ﻫﺎی ﯾﮏ ﻣﺎده رادﯾﻮاﮐﺘﯿﻮ در مقدار ﻣﻌﯿﻨﯽ از آن ﻣﺎده واﭘﺎﺷﯽ ﮐﻨﺪ.

اﮐﺘﯿﻮﯾﺘﻪ ﯾﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﯾﮏ ﻣﺎده رادﯾﻮاﮐﺘﯿﻮ: ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد واﭘﺎﺷﯽ ﯾﮏ ﻣﺎده رادﯾﻮاﮐﺘﯿﻮ در واﺣﺪ زﻣﺎن ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد.

رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎی ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ: •λ ، ﺛﺎﺑﺖ ﺗﺠﺰﯾﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻤﺎﯾﻞ ذاﺗﯽ ﻫﺴﺘﮏ داﺧﻞ رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﻮﺋﯿﺪ را ﺑﺮای واﭘﺎﺷﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ.

اﺣﺪ اﮐﺘﯿﻮﯾﺘﻪ ﮐﻮری (Ci) ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد 10¹⁰×7.3 واپاشی در ثانیه

واﺣﺪ اوﻟﯿﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ در SI، ﺑﮑﺮل (Bq) ﻧﺎم دارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ واﭘﺎﺷﯽ در ثانیه گفته می شود. (فرمول آنها در فایل پیوستی می باشد)

ﻧﯿﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ: مدت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺎﻓﺖ زﻧﺪه، اﻧﺪام ﯾﺎ ﯾﮏ ﻓﺮد، ﻃﯽ ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی بیولوژیکی نیمی از ماده دریافتی خود را دفع می کند.

ﻧﯿﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﺆﺛﺮ: مدت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در آن ﻣﺎده رادﯾﻮاﮐﺘﯿﻮ ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﺪن ﺟﺎﻧﻮر ﺑﻪ ﻧﺼﻒ مقدار اولیه کاهش یابد و این حاصل واپاشی رادیوکتیو و حذف بیولوژیکی است.

زﻧﺠﯿﺮه واﭘﺎﺷﯽ (ﺳﺮی واﭘﺎﺷﯽ): اﯾﺰوﺗﻮﭘﻬﺎی ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار (ﻣﺎدر)، ﺑﺎ واﭘﺎﺷﯽ ﺧﻮد ﺑﻪ ﯾﮏ اﯾﺰوﺗﻮپ دﯾﮕﺮی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﭘﺎﯾﺪار ﯾﺎ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺑﺎﺷﺪ. اﯾﺰوﺗﻮپ ﺣﺎﺻﻞ (دﺧﺘﺮ)، اﮔﺮ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ دوﺑﺎره واﭘﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ اﯾﺠﺎد ﯾﮏ زﻧﺠﯿﺮه واﭘﺎﺷﯽ ﺑﻪ اﯾﺰوﺗﻮپ ﭘﺎﯾﺪاری ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ.

رادﯾﻮﻧﻮﮐﻠﺌﯿﺪﻫﺎی ﺑﺎ ﻋﺪد اﺗﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻋﺪد اﺗﻤﯽ ﺳﺮب ﻣﻌﻤﻮﻻ زﻧﺠﯿﺮه واﭘﺎﺷﯽ دارﻧﺪ.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ پرتوهای یونساز و غیر یونساز و اثرات آن روی بدن انسان

⇐ مجوز کار با پرتوهای یونساز

⇐ دز مجاز پرتوهای یونساز

⇐ ارزشیابی پرتوهای یونساز