مخاطرات کار با مواد شیمیایی و ژنوتوکسیکولوژی شغلی
مخاطرات کار با مواد شیمیایی و ژنوتوکسیکولوژی شغلی
مخاطرات کار با مواد شیمیایی و ژنوتوکسیکولوژی شغلی
روند رو به رشد تولید مواد شیمیایی و مخاطرات ناشی از کار با آنها باب مبحث جدیدی رادر علم سم شناسی صنعتی Industrial Toxicology باز نموده که به آن ژنوتوکسیکولوژی شغلی یا سم شناسی ژنتیکی شغلی occupational genotoxicology اطلاق می گردد .
این واقعیت که مواد شیمیایی می توانند ایجاد موتاسیون ژنی ( دگرگونی در ژن ) نمایند 20 سال پس از کشف خواص موتاژنیک یونیزان که توسط مولر (Muller) در آمریکا در اواخر سال 1920 انجام پذیرفت ، مشخص گردید . تشابه عمل بیولوژیک گاز خردل و اشعه ایکس در سال 1940 توسط شارلوت آمزباخ در اینبورگ تایید گردید .
زمینه تحقیقات موتاژنیز مواد شیمیایی در دهه اخیر سریعا پیشرفت نموده است و دلایل و شواهد متعددی بر این پیشرفت سریع دلالت می نماید .
دلیل اول این است که در سال حدود هزار ترکیب جدید شیمیایی تولید می شود . دلیل دوم بر طبق یافته های آمز و همکارانش در دانشگاه برکلی آن است که ارتباط بسیار نزدیکی بین مواد سرطان زا و موتاژن وجود دارد .
نگرانی پیرامون افزایش میزان شیوع موتاسیون در انسان موضوع اساسی سم شناسی ژنتیک است . موتاسیونها عامل تغییرات ارثی در مواد ژنتیک سلولی هستند که هم در سلولهای غیر جنسی ( سوماتیک ) و هم در سلولهای جنینی ( ژرمینال ) ایجاد می شوند. براساس شواهد ، بسیاری از موتاسیونهای ژرمینال ایجاد شده در ارگانیسمهای عالیتر ، زیان آور یا کشنده هستند . بنابراین افزایش ناگهانی قابل ملاحظه در میزان موتاسیونها در هر جانور و منجمله انسان ، تهدیدی جدی بشمار می آیدء ضمن اینکه به علت طبیعت مغلوب بودن اکثر موتاسیونها ، بیماریها و اختلالات ناشی از آنها در نسلهای بعدی ظاهر خواهند شد .
ایجاد موتاسیون :
مواد شیمیایی از طریق استنشاق ، خوراکی و یا جذب پوستی وارد بدن می شوند و بر اساس نوع ماده در بافتهای بدن توزیع می گردند . بعضی مواد بطور مستقیم سمیت خود را نشان می دهند ولی بعضی از طریق سوخت و ساز (metabolism ) ، به فرمهای واسطه ای فعال ( Active Intermediatates ) تبدیل می شود. مواد ژنوتوکسیک بطور مستقیم یا غیر مستقیم قادر به ایجاد ضایعه در ماده ژنتیک هستند .در صنعت ترکیبات کمپلکس به فراوانی یافت مس شوند . موادی نظیر قیر ، دوده ، رزین و قطران فراوانند . از این رو کاربرد تستهای موتاژنیسیته اهمیت خاصی در ارزیابی ترکیبات کمپلکس دارند .
با توجه به وجود ترکیبات گوناگون ، استفاده از متدهای on-siteءoff-site در صنعت بسیار متداول است .
متدهای on – site برای بررسی دائمی هوای محیط کار بکار می روند . یک مطالعه اولیه بر روی مگس های سرکه ای که در کارخانه لاستیک سازی قرار داده شدند ، این واقعیت را که مواد موتازن می توانند در این حشرات ایجاد تغییرات ژنیتیکی بنمایند را تاکید می کند .
متدهای off – site بطور فزاینده ای برای مطالعه آلودگی محیط های کاری با مواد موتاژنیک بکار می روند . بخارات فلزی ناشی از جوشکاری فولاد در تست میکروزوم سالمونلا ، موتاژنیک تشخیص داده شده است . همچنین موتاژنیسیته بودن بخارات ناشی از ترکیبات و پلیمرهای مختلف لاستیک در حالت ولکانیزه در طی تست های ارزیابی کوتاه مدت ، تائید شده است.
ضرورت بررسی دائمی بیولوژیک :
تست های ارزیابی مواد موتاژنوتوکسیک روی نمونه های بیولوژیک ( خون و ادرار ) افراد در معرض ، می تواند کاربرد فراوان داشته باشد . هدف اصلی پایش بیولوژیک در برنامه های مراقبتی طب صنعتی ، اطمینان از سالم بودن محیط کار و شناسایی مواد زیان آور محیط ، قبل از بروز اثرات زیان آور آنها می باشد . بنابراین می توان این بررسی دائمی را یک امر پیشگیری تلقی نمود.
چشم انداز آینده در ژنوتوکسیکولوژی شغلی :
کارهای مهمی در زمینه ژنوتوکسیکولوژی شغلی باید انجام گیرد تا محیط کار سالمی برای کارکنان شاغل در صنایع خصوصا صنایع شیمیایی فراهم آید .
این عقیده که حساسیت زایی ژنتیک ممکن است کارکنان را مستعد به بیماری ء به علت تماس با ماده خاصی بنماید با یافته هایی که از برخی مطالعات بدست آمده تایید شده است . هر چند ارزش واقعی متدهای موجود سم شناسی ژنتیک در پیشگویی اختلاف افراد از نظر آسیب پذیری در مقابل مواد شیمیایی موجود در محیط کار هنوز نیاز به اثبات دارد . اخیرا پایش سیتوژنیک و ژنوتوکسیکولوژیک در بررسی گروهی افراد در معرض ، انجام شده ، ولی برای معاینات استخدامی افراد انجام نمی گردد .
پیشرفت های موجود در زمینه ژنوتوکسیکولوژی ، چشم انداز روشنی را برای پیشگیری از عوارض ناشی از نماس با مواد شیمیایی و شناخت بموقع و زودرس آنها ترسیم می نماید.
حتما بخوانید:
⇐ پاورپوینت خطرات مواد شیمیایی
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.