متن کامل حادثه آتش سوزی پتروشیمی بوعلی سینا

متن کامل حادثه آتش سوزی پتروشیمی بوعلی سینا

شرکت پتروشیمی بوعلی سینا در زمینی به مساحت 36 هکتار در شمال غربی خلیج فارس در استان خوزستان، در منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی(ره) واقع می باشد. این شرکت وابسته به شرکت ملی صنایع پتروشیمی می باشد که در سال 1377 تاسیس گردید.

خوراک مجتمع پتروشیمی بوعلی سینا، نفتای سبک و سنگین و بنزین پیرولیز می باشد که از کارخانجات NGL پازنان ( 1000 و 900 ) و پتروشیمی امیرکبیر تامین می گردد و طی فرآیندهای موجود در واحدهای  عملیاتی مختلف به محصولات آروماتیکی نظیر پارازایلین و ارتوزایلین و بنزن تبدیل می گردد.

مجتمع پتروشیمی بوعلی سینا، لیسانسهای عملیات مهندسی تفضیلی، تامین قطعات، نصب و راه اندازی را از ایران و مهندسی اصولی و لیسانس های واحد فرآیندی را از کشور های AXENS فرانسه, UHDE آلمان و SINOPEC چین کسب نموده است.

عملیات اجرایی این مجتمع در فروردین ماه 1380 آغاز شد و واحدهای تولیدی آن در سال 1383 راه اندازی گردید.

مشخصات کلی مجتمع به شرح ذیل می باشد:

• نام طرح : آروماتیک سوم
• مساحت: 36 هکتار
• موقعیت قرارگیری: سایت منطقه چهار ویژه اقتصادی پتروشیمی
• واحدهای فرآیندی این مجتمع 11 واحد می باشند که لیسانس آنها از AXENS فرانسه, UHDE آلمان ،SINOPEC چین می باشد.
• پیمانکار مهندسی اصولی : شرکت KRUPP UHDE آلمان
• پیمانکار مهندسی تفضیلی و خرید تجهیزات : شرکت طراحی مهندسی صنایع پتروشیمی ایران (پیدک)
• جمع سرمایه گذاری واقعی پتروشیمی بوعلی سینا: میلیارد ریال و 300 میلیون دلار می باشد که سرمایه ارزی از طریق فایناس بلژیک و فرانسه و سرمایه گذاری ریالی از طریق مشارکت بانک ملت و شرکت ملی صنایع پتروشیمی انجام گرفته است.

موقعیت کارخانه در بین سایر مجموعه های پتروشیمی در زیر نشان داده شده است.

موقعیت پتروشیمی بوعلی سینا

محصولات پتروشیمی بوعلی سینا در بخش فروش داخلی به شرکتهای پتروشیمی بندر امام ، شهید تندگویان ، امیر کبیر، فارابی ، پتروشیمی تبریز و دیگر شرکتها و صنایع پایین دستی داخلی و دربخش فروش صادراتی به کشورهای حوزه خلیج فارس اروپا ، آسیای جنوب شرقی ، شمال آفریقا صادر می گردد.

واحدهای فرآیندی این مجتمع به شرح زیر می باشند:

• واحد PF: واحد پیش تفکیک و تصفیه نفتا و بنزین پیرولیز (واحدهای 100 تا 300)
• واحد AR واحد های آروماتیک سازی و جداسازی آروماتیکها به همراه احیاء پیوسته کاتالیست ( واحدهای 400 تا 600 )
• واحد PX واحد های تبدیل و تفکیک زایلین ها ، جذب و جداسازی پارازایلین و تبدیل کاتالیستی تولوئن به بنزن و زایلین (واحدهای 700 تا 900)
• واحد CF واحد های انبارش و نگهداری خوراک و محصولات به سرویسهای جانبی و بارگیری و تخلیه خوراک و محصولات

دیاگرام فرآیندی این کارخانه در شکل زیر قابل مشاهده است.

دیاگرام فرایند تولیدی پتروشیمی بوعلی سینا

شرح سانحه و بررسی علل آن

عصر روز چهارشنبه 16 تیرماه 1395 در پی نشت پارازایلین از یکی از شیرهای قرار گرفته در مسیر جریان این سیال، آتش سوزی حادث شده است. محل حادثه واحد (900) PX  مجتمع و نقطه ای در مجاورت برج  8001 (برج تفکیک پارازایلین) بوده است. این برج با ارتفاع 128 متر بلندترین برج پتروشیمی ایران و خاورمیانه می باشد که توسط شرکت توسعه شبکه های صنعتی ایران و با استفاده از یک جرثقیل 1200 تنی اماراتی در محل نصب شده است. این برج از سه قطعه تشکیل شده است:

• قطعه اول: ارتفاع 28 متر، وزن 497 تن
• قطعه دوم: ارتفاع 50 متر، وزن 500 تن
• قطعه سوم: ارتفاع 50 متر، وزن 490 تن

محصول اصلی این برج پارازایلین می باشد.

عکس زیر برج مذکور را پس از سانحه نشان می دهد.

عکس برج 8001 بعد از حادثه آتش سوزی

بر اساس اطلاعات بدست آمده علت سانحه عدم ایزولاسیون صحیح خط در هنگام تعویض یکی از پمپهای ریبویلر برج 8001 بوده است. این پمپ برای انجام کارهای تعمیراتی به کارگاه منتقل شده بوده است اما نشده خط ورودی به آن به درستی blind نشده بوده است. شیر ایزولاسیون روی خط ورودی به پمپ نیز درست عمل ننموده و جریان را عبور داده است. پارازایلین با دمایی در حدود 300 درجه سانتیگراد از محل blind flange و با حجم زیاد به بیرون نشت کرده است که به علت قرارگیری در مجاورت کوره 8001 مشتعل  شده و حریق آغاز گشته است.

پارازایلین هیدروکربنی آروماتیک، آتشگیر و کمی هم سمی است که بخارات آن سنگینتر از هوا و قابل انفجارند. این ماده سنگین بوده، نقطه جوش بالایی حدود 138 درجه سانتیگراد دارد و فرار نمی باشد. در مورد اخیر چون دمای عملکرد فرآیندی بالاتر از نقطه جوش بوده است ( 300 درجه سانتیگراد)، پس از وقوع نشت بخارات آتشگیر (flammable gas) تولید و در مجاورت منبع شعله (کوره 8001 ) به آسانی مشتعل  شده اند. با عنایت به غیر فرار بودن پارازایلین، پیش از تشکیل ابر گاز در احجام بالا و وقوع انفجار از نوع VCE سیال محترق شده و تولید pool fire ، نموده است. هرچند بر اساس مشاهدات (فیلم 1) انفجاری نیز در این بین به وقوع پیوسته است که علیرغم کوچک بودن بر شدت سانحه افزوده است.

پرسنل آتش نشانی اقدام به خنک نمودن تجهیزات اطراف به کمک مانیتورهای آتش نشانی نموده اند تا از سرایت حریق به تجهیزات مجاور جلوگیری گردد. با توجه به ارتفاع بسیار زیاد برج تفکیک 8001 و خطر کج شدن و سقوط آن بر روی تجهیزات مجاور (بالاخص تانک های ذخیره) حفاظت و خنک نمودن این برج در اولویت آتش نشانان قرار داشته است.

برج تفکیک پارازایلین ( 8001 ) در محاصره آتش

برج تفکیک پارازایلین ( 8001 ) در محاصره آتش

خوشبختانه برج مجهز به سیستم اسپری آب بوده است که کمک شایانی به عملیات خنک کاری و محافظت آن در مقابل آتش نموده است.

بر اساس اطلاعات دریافتی، تیم اطفای حریق برج از شرکت ملی صنایع پتروشیمی بوده است. علیرغم تلاش پرسنل تیم اطفای حریق، ظاهرا امکانات کافی امداد رسانی و اطفای حریق در لحظات ابتدایی وجود نداشته است و عدم وجود حتی یک بالگرد نیز مساله ساز بوده است. شایان ذکر است که هیچ کدام از پتروشیمی های منطقه ماهشهر مجهز به سیستم تانک و پمپ آب آتش نشانی مستقل نیستند و همه آنها از یک سیستم مشترک مستقر در مجتمع یوتیلیتی سایت چهارم بهره می برند.

به جهت نزدیکی مجتمع به پتروشیمی های تندگویان و امیر کبیر و احتمال سرایت خطر به آنها، هردو مجتمع تخلیه گردیده اند. نهایتا با تلاش تیم اطفای حریق پس از 17 ساعت و در صبح روز پنج شنیه 17 تیرماه حریق کنترل و خاموش گردیده است.

سانحه تلفات جانی نداشته است. اما برج آسیب جدی دیده است و تاسیسات جانبی آن تقریبا از بین رفته اند.

تاسیسات اطراف برج 8001 پس از سانحه

تاسیسات اطراف برج 8001 پس از سانحه

متاسفانه حریق دیگری نیز در تانک ذخیره نفتا (2001C) مستقر در منتهی الیه غرب مجتمع نیز به وقوع پیوسته بوده است. بر اساس تصاویر دریافتی از محل حادثه ظاهرا این حریق همزمان با اولی شروع شده بوده اما چون در مراحل اولیه قرار داشته و وسعت پیدا نکرده بوده است در گزارشات اولیه کمتر از آن صحبت شده و صرفا به حریق واحد PX پرداخته شده است.

اطلاعات تکمیلی را در فایل پیوستی مشاهده کنید

حتما بخوانید:

⇐ ایمنی آتش و پیشگیری از آتش سوزی

⇐ پیشگیری و محافظت در مقابل آتش سوزی

⇐ مدل سازی پیامد اشتعال مواد

⇐ درسنامه جامع ایمنی حریق