سم شناسی و مسمومیت با جونده کش ها

سم شناسی و مسمومیت با جونده کش ها

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 15

فهرست:

• فسفید روی
• فلوئورواستیک اسید و مشتقات آن
• آلفا نفتیل تیواوره آ
• پیرینیمیل
• ضد انعقادها
• نوربورمید
• استریکنین
• فارماکوکینتیک
• فسفر

بسیاری از مهره داران نظیر موش های صحرایی موش های سوری خفاش ها سنجاب ها خرگوش ها راسو ها میمون ها و حتی گاهی فیل ها را هم می توان بعنوان آفت در نظر گرفت. جوندگان مهمترین گروه از حیوانات فوق هستند و اغلب شامل موش صحرایی سیاه (Rattus rattus)، موش صحرایی قهوه ای یا نروژی (Rattus norwegicus) و موش خانگی (Mus musculus) می باشند و از آنجایی که ناقل بسیاری از بیماری های انسانی هستند از اهمیت زیادی برخوردار می باشند.

این حیوانات مقادیر زیادی از محصولات جمع آوری شده و انبار گشته را مصرف می کنند و حتی می توانند مقادیر بسیار زیادی از مواد غذایی را با ادرار مدفوع مو و باکتری هایی که بهمراه دارند آلوده کنند.

شرایط موثر بودن یک ماده جونده کش بشرح زیر است: ۱- باید مورد پسند و ذائقه حیوانات هدف بوده و از قدرت زیادی برخوردار باشد -۲ بطور اولیه نباید در حیوان مشکلی ایجاد کند تا به خوردن آن ادامه دهد 3- مرگ باید بنحوی بروز کند که تعداد حیوانات زنده مانده بسیار کم باشد.4- مسمومیت بنحوی ایجاد شود که حیوان مسموم به فضای باز رفته و در آنجا بمیرد در غیر اینصورت لاشه های باقیمانده خطراتی را برای سلامتی انسان در پی خواهند داشت و ۵- بطور اختصاصی روی گونه های خاصی از حیوانات سمیت داشته باشد و در حیوانات دیگری که ممکن است جونده مسموم شده را بخورند سمیت نداشته باشد.

مواد شیمیایی مورد مصرف از گروه های ساختمانی مختلف بوده و مکانیسم عمل آن ها با توجه به اختصاصی بودن آن ها علیه گونه های خاص، متفاوت می باشد (شکل 1). در مورد انتخاب بعضی از مواد شیمیایی از خصوصیات فیزیولوژی و بیوشیمی مختص جوندگان استفاده بعمل می آید.

در مورد جونده کش های دیگر جایگاه عمل در اغلب پستانداران مشترک بوده و استفاده از آن ها بر مبنای عادت های حیوان آفت و یا دوزاژ صورت می گیرد تا سمیت در گونه های غیر هدف به حداقل کاهش یابد.

هر چند اکثر جونده کش ها طوری فرموله می شوند که برای بدام انداختن حیوانات هدف مناسب باشند و معمولاً باب طبع انسان نیستند ولیکن سالانه تعداد نسبتاً شگفت انگیزی مسمومیت با جونده کش ها گزارش می گردد. بغیر از چند مورد استثنایی مصرف اتفاقی یا عمدی اکثر جونده کش ها مسمومیت حاد و شدیدی را بوجود می آورد زیرا دوز مصرف شده اغلب زیاد بوده و علائم و نشانه های مسمومیت بطور کامل پیشرفت می کند و هنگامی که بیمار به پزشک رسانده می شود، علائم مسمومیت بسیار شدید است.

مثل دیگر محصولات یا مواد خانگی مسمومیت با جونده کش ها اغلب در کودکان دیده می شود و بعلت وزن کم بدن کودک و دوز مصرف شده خطرات حاصل افزایش می یابد.

شکل ۱- ساختمان جونده کش های آلی و غیر آلی از گروه های مختلف شیمیایی

تعدادی از ترکیبات غیر آلی مثل سولفات تالیوم اکسید آرسنیک و نمک های دیگر آرسنیک کربنات باریم، فسفر زرد، فسفید آلومینیوم و فسفید روی بعنوان جونده کش مصرف شده اند. مخلوطی از سیانید سدیم و کربنات منیزیم و سولفات منیزم انیدر در مورد خرگوش و موش کور بکار رفته است، از این مخلوط گاز سیانید هیدروژن در اثر رطوبت به آهستگی آزاد می گردد.

مواد آلی طبیعی یا سنتتیک مثل استریکنین اسکوئیل قرمز (گلیکوزید های Scillaren) و DDT در گذشته بکار رفته اند. همه این مواد بجز فسفید روی برای سایر اشکال حیات غیر مورد نظر شدیداً سمی و خطرناک هستند و از این رو به کنار گذاشته شده اند.

فسفید روی

این ماده در کشورهای در حال توسعه مورد استفاده قرار می گیرد زیرا هم ارزان است و هم یک جونده کش موثر می باشد سمیت این ماده به تشکیل فسفین (PH3) در معده بدنبال یک واکنش هیدرولیتیک با آب مربوط می گردد.

فسفین موجب سمیت گسترده سلولی توأم با نکروز دستگاه گوارش و صدمه به بافت های دیگر مثل کبد و کلیه ها می گردد هر چند فسفید روی مرطوب دارای یک بوی نامطبوع شبیه به بوی ماهی فاسد شده می باشد ولی در غلظت های 0.5 الی ۱ درصد مورد پسند و طبع جوندگان است.

مسمومیت اتفاقی در بزرگسالان نادر ولی در کودکان یک مشکل جدی محسوب می شود. در سال (۱۹۸۲) یک مورد مسمومیت در اثر استنشاق گرد فسفید روی پاشیده شده روی حبوبات توصیف شده است علایم و نشانه های مسمومیت چند ساعت پس از آلودگی عبارتند از استفراغ، اسهال، سیانوز تاکیکاردی بی قراری تب و آلبومین اوری این ماده در مصر جهت خودکشی زیاد مصرف می شود.

علایم و نشانه های آن عبارتند از تهوع، استفراغ سردرد حساسیت به نور، دیس پنه، هیپرتانسیون ادم ریوی دیس ریتمی و تشنجات. دوز های 4000 الی ۵۰۰۰ میلی گرم کشنده بوده است ولی اشخاص دیگر در اثر مصرف ۲۵۰۰۰ الی ۱۰۰۰۰۰ میلی گرم نیز (در صورت استفراغ سریع) زنده مانده اند. در صورتیکه اقدامات رفع آلودگی و درمان حمایتی سریعاً صورت گیرند، مفید خواهد بود.

فلوثر و استیک اسید و مشتقات آن

سدیم فلوئرواستات و فلوئرواستامید سفیدرنگ بی بو و بی طعم هستند. سمیت شدید این دو ماده استفاده از آن ها را به طعمه های ستی محدود کرده است. هر دوی این مواد از دستگاه گوارش بخوبی جذب می شوند.

مسمومیت حاد خوراکی فلوئرواستات در موش صحرایی با دوز mg/kg 0.2 و در مورد فلوئر واستامید با mg/kg 4-15 اتفاق می افتد. مکانیسم عمل آن ها بدین صورت است که فلوئرو استات به فلوثر و استیل کوانیزم A تبدیل می شود که با اگزالو استات ماده فلوئروسیترات را بوجود می آورد و این محصول آنزیم اکونیتاز را مهار کرده و بدین ترتیب مانع تبدیل سیترات به ایزوسیترات در سیکل تری کربوکسیلیک (کریس) می گردد.

مهار این سیستم توسط فلوئروسیترات باعث کاهش متابولیسم گلوکز و تنفس سلولی شده و ذخایر انرژی بافتی را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. این مواد شیمیایی هر یک به تنهایی در موش های سوری و موش های صحرایی موثر هستند زیرا سرعت متابولیسم بالا داشته و به مهار شدن بسیار حساس اند. احتمالاً دوز کشنده فلوثر و استات در انسان می باشد.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ سم شناسی و مسمومیت علف کش ها (تشخیص و درمان)

⇐ مسمومیت با حشره کش ها (تشخیص، درمان)

⇐ سم شناسی و مسمومیت با قارچ کش ها