ارگونومی چیست و مفاهیم کلیدی آن

ارگونومی چیست و مفاهیم کلیدی آن

ارگونومی چیست و مفاهیم کلیدی آن

 فرمت: Pdf   تعداد صفحات: 54

تعریف ارگونومی

ارگونومی از دو کلمه یونانی به معنای کار Eego به معنای قانون گرفته شده است Nomos به تعبیری دیگر، آن را می توان به معنای (بررسی و سنجش کار) نیز به کار برد. در آمریکا به نام مهندسی فاکتور انسانی (Human factors engineering) و در اروپا به عنوان ارگونومی (Ergonomics) شناخته شده است.

ارگونومی علمی است برای تطبیق نیازهای انسان با محیط کار و زندگی. ارگونومی بر آن است که شرایط محیطی را مساعد شرایط فیزیکی انسان سازد تا اینکه انسان وادار نشود خود را با شرایط احتمالاًً نامناسب محیط کار سازگار نماید.

سازمان بین المللی کار (ILO):  مناسب کردن کار و شغل برای انسان است .

سازمان بهداشت جهانی: ارگونومی علم مطالعه انسانها در حین انجام کار، برای درک ارتباط پیچیده میان افراد و جنبه های فیزیکی و روانشناختی محیط کار، نیازهای شغلی و روش های کار می باشد.

ساندرز: ارگونومی علمی است که انسان و تعامل آن را با محصولات، تولیدات، تجهیزات، امکانات، روشها و محیط کار و زندگی مورد مطالعه قرار میدهد و علیرغم علوم فنی مهندسی (که عمدتا به تکنیک ها و فنون می پردازد) بر انسان و طراحی وسائل برای افراد تاکید دارد.

مارتین هلاندر: ارگونومی عبارتست از کاربرد اطلاعات علمی موجود درباره انسان (و روش های علمی کسب چنین اطلاعاتی) برای حل مشکلات طراحی.

انجمن بین المللی ارگونومی: ارگونومی علمی است که دانش حاصل از علوم انسانی را با مشاغل، سیستم ها، محصولات و محیط زیست با توجه به توانایی های جسمانی و روانی و محدودیت های انسانی مرتبط می سازد.

دامنه علمی در ارگونومی

• ارزیابی قابلیت ها و محدودیت های انسان : بیومکانیک و آنتروپومتری ، آمار
• استرس های کاری و محیطی: فیزیولوژی کار و روانشناسی صنعتی
• طراحی ایستگاه کاری و ابزارها : آنتروپومتری و مهندسی
• بیماری ها و عوارض ناشی از شرایط کار: طب کار و بهداشت حرفه ای
• طراحی سازمان و روابط شاغلین : مدیریت و علوم انسانی

اهداف ارگونومی

1. راحتی و رضایت
2. سلامت و ایمنی
3. بهره وری

ارگونومیست چه کسی است؟

ارگونومیست فردی است که از طریق تطابق کار  با انسان و توانمندی های او به دنبال دستیابی به حداکثر سطح ایمنی، بازدهی و راحتی در محیط کار می باشد.

متدولوژی ارگونومی

• شناخت ظرفیت های انسان (ظرفیت فیزیکی، روانی، شنوایی، بینایی و …)
• شناخت نیاز های کار
• برقراری تعادل بین ظرفیت های انسان و نیازهای کار

منافع ارگونومی

نقش فاکتورهای انسانی و ارگونومی

• افزایش کارآیی و بازده انجام کار
• افزایش ایمنی
• کاهش خستگی و تنش
• افزایش مقبولیت نزد کاربر و افزایش میزان رضایت شغلی
• بهبود کیفیت زندگی
• کاهش آسیب های جسمی
• کاهش خطاهای انسانی /دوباره کاری (بهبود کیفیت)
• کاهش روزهای کار از دست رفته
• کاهش گردش شغلی
• بهبود ارتباطات

اگر به ارگونومی عمل نکنیم :

• یک روز غیبت باندازه 2 تا 3 برابر حقوق روزانه هزینه دارد.
• خسارت ناشی از بیماریها و حوادث ناشی از کار در غرب 5 تا 10 درصد سود صنایع است.
• هزینه فوق برای جامعه در حد 2 تا 3 درصد درآمد ناخالص ملی است.
• تقریبا 50 درصد بیماریها ، حوادث و غیبت ها بدلیل عوامل خطر ارگونومیکی ایجاد می شوند.
• هزینه نقصان کیفیت ناشی از عدم رعایت ارگونومی 30 تا 40 درصد سود است .

اسکوپ ها در مهندسی فاکتور انسانی (ارگونومی)

ماکرو

1. طراحی سازمان
2. طراحی شغل
3. مدیریت سازمان

میکرو:

1. طراحی فیزیکی محیط کار (روشنائی، تهویه، سر و صدا و…)
2. طراحی شرایط انجام کار (وضعیت بدن هنگام انجام کار، حمل دستی بار)
3. طراحی فیزیکی ابزار کار
4. فیزیولوژی انجام کار

تعریف ماکروارگونومی:

بهینه سازی طراحی سیستم های کاری و سازمانی به واسطه لحاظ نمودن متغیر های پرسنلی ، محیطی و برهم کنش آنها. ماکروارگونومی رویکردی از بالا به پایین برای طراحی سازمان، سیستم های کاری و همچنین واسطه های انسان – ماشین و انسان – محیط می باشد.

• تغییر و تطابق
• شرایط کاری
• عدم رضایت شغلی
• عدم رضایت از نقش
• تبعیض
• بوروکراسی
• بار کار زیاد
• عدم شفافیت نقش – شرح وظایف
• نداشتن مهارت فردی
• سیاستهای اجرایی
• تغییر سازمانی
• رفتار مدیریت
• عدم تشویقهای مالی
• عدم رشد شغلی
• استرسورهای فیزیولوژیکی
• خشونت در محیط کار
• عدم حمایت اجتماعی
• عدم امنیت کاری
• همکار
• عدم قدرت تصمیم گیری

طراحی فیزیکی محیط کار

طراحی محیط کار

• روشنایی و درخشندگی
• سر و صدا
• ارتعاش
• تنش های حرارتی
• تهویه و آلاینده های محیط کار
• فضای انجام کار
• چیدمان ماشین آلات و میز های کار
• رنگ
• و …

طراحی شرایط انجام کار

• کار نشته و ایستاده
• حمل دستی بار
• وضعیت بدن هنگام انجام کار

وضعیت نامناسب بدن حین انجام کار

وضعیت نامناسب بدن

وضعیت بدن یک عامل مهم می باشد، بطوریکه انجام کار در وضعیت های بدنی نامطلوب یک به شمار می رود. MSDs ریسک فاکتور برای وضعیت نامناسب بدن عبارتست از وضعیتی که در آن بدن در حالت خمشی و یا پیچشی کار کند و یا دست ها بالای سر قرار گرفته و بازوها بالای شانه ها قرار گرفته باشند.

حرکات تکراری: در برخی مشاغل ممکن است نیاز به انجام حرکات مشابه در دفعات متعدد باشد، حرکات تکراری باعث تحریک تاندون ها و افزایش فشار بر روی اعصاب می شود.

اعمال نیرو: نیرو عبارتست از مقداری از تلاش عضلانی که برای انجام کار صرف می شود. مصرف بیش از حد نیرو می تواند منجر به خستگی و آسیب فیزیکی به بدن شود.

استرس تماسی

استرس تماسی داخلی : این نوع استرس ، وقتیکه یک تاندون، عصب یا رگ خونی کشیده شده یا حول استخوان یا تاندون خم شده باشد اتفاق می افتد.

استرس تماسی خارجی : این نوع استرس، وقتی که قسمتی از بدن با یک شیء سخت یا تیز مانند لبه یک میز تماس داشته باشد اتفاق می افتد.

ارتعاش: ارتعاش های بیشاز حد موجب کاهش فشار خون و صدمه به اعصاب شده و خستگی عضلات را افزایش می دهد.

ریسک فاکتورهای بروز WMSDs) Work Related Musculoskeletal Disorders)

اختلالات اسکلتی – ماهیچه ای ناشی از کار (WMSDs)

• قرار گرفتن دست بالای سر
• قرار گرفتن آرنج بالای شانه
• خمش شدن گردن بیش از 30 درجه
• خمش کمر بیش از 30 درجه
• زانو زدن
• خمش و پیچش مچ
• اعمال نیروی زیاد با دست
• چمباتمه زدن

اطلاعات تکمیلی را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ مجموعه پاورپوینت های ارگونومی دکتر چوبینه

⇐ پاورپوینت ارگونومی در محل کار

⇐ جزوه دوره آموزشی ارگونومی

⇐ پاورپوینت ارگونومی ابزار دستی

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.