ارزیابی جنبه های بهداشتی عوامل فیزیکی محیط کار

ارزیابی جنبه های بهداشتی عوامل فیزیکی محیط کار

ارزیابی جنبه های بهداشتی عوامل فیزیکی محیط کار

 فرمت: word       تعداد صفحات: 27

ارزیابی جنبه های بهداشتی عوامل فیزیکی محیط کار شامل:  روشنایی ، شرایط جوی و صدا

مقدمه :

روشنایی خوب اساس راحتی ، بهداشت و ایمنی کارکنان وپیشرفت کار است و به افراد امکان میدهد تا کار خود را که با امر بینایی ارتباط دارد با دقت ، سرعت و بدون نیاز به کوشش غیرضروری ببینند و همچنین محیط کار زیبا و راحت به نظر برسد .

بیشتر فعالیتهای زندگی به وسیله علائم بینایی هدایت می شوند و هدف از بینایی خوب ظرفیت تشخیص اشیاء با سطوح بسیار کوچک می باشد . به عبارت دیگر قدرت بینایی نیروی تشخیص یک سیستم بینایی است و متکی به اصولی است که شرح داده خواهد شد . قدرت بینایی در اشخاص متفاوت بوده و بستگی به زمان ، سن و حالت چشم از نظر سلامت دارد .

حساسیت چشم افراد در مجموع برای بیناب نورانی قابل رؤیت به طول موج نور بستگی دارد .  معمولاً هیچ فردی نمی تواند به مدّت چند ساعت در حالت حداکثر کوشش فکری بکارخود ادامه دهد . بنابراین هدف از دید خوب این نیست که بتوان اشیاء را دید ، بلکه این عمل   دیدن باید با حداقل کوشش فکری همراه باشد . لذا فراهم آوردن شرایطی که تحت آن کار راحت و واضح دیده شود در محیطهای کاری از اهمیت ویژه ای برخوردار است . در این بحث اصول روشنایی خوب ، بینایی و ارتباط بین آنها مورد توجه قرار گرفته است .روشنایی خوب   در کمک به اعمال دقت در کارها مؤثر می باشد ، زیرا چشم به هنگام دیدن بطور طبیعی مجذوب نقاط روشن ونمایان تر اشیاء می گردد  ودر اغلب شرایط می توان ترتیبی داد که این توجه وکشش بسوی کار و ابزار کار جلب شود . فقط مناسب بودن کمیت روشنایی برای تأمین روشنایی خوب کافی نسیت بلکه کیفیت خوب هم به اندازه کمیت اهمیت دارد . چون  روشنایی موضوعات پیچیده و گسترده ای دارد لذا تمام فاکتور های مرتبط با آن باید در محیطهای صنعتی هنگام طراحی روشنایی صحیح در نظر گرفته شود تا کارگران در پناه بهداشت حرفه ای بتوانند احساس راحتی بیشتری نمایند .

یک روشنایی رضایت بخش از نظر بینایی دارای شرایط زیر می باشد :

الف ـ‌ نور از نظر توزیع مطلوب باشد . ( کیفیت )

ب ـ نور کافی وجود داشته باشد . ( کمیت )

ج ـ درخشندگی سطوح به گونه ای باشد که سبب چشم زدگی نشود .

د ـ بدون سایه های مزاحم باشد .

ﻫ ـ تطابق صحیح بین رنگ نور و اجسام وجود داشته باشد .

ـ سیستم روشنایی با طراحی مناسب در محیط کار ، عاملی مهم در افزایش کیفیت فرآورده و بهره وری صنعتی وهمچنین عملکرد اپراتور و راحتی و آسایش وی می باشد . ( لوکینز هوپکینسون 1970 )

ـ کونز ( 1992 ) نشان داده که هزینه سیستم روشنایی  صنعتی بسیار اندک است . در واقع    هزینه تأ مین روشنایی مناسب وکافی در محیط کار ، برابر با فقط یک درصد از حقوق کارگران می باشد. ( درآمریکا)

ـ بر اسـاس مطالـعه ایکه درسـال 1983 ازسـوی انیستیتو بهداشت حرفه ای آمریکا و بوسیله   M.narminen و T.vihma به منظور بررسی شرایط روشنایی در صنایع کوچک انجام شد ، یکصد کارگاه بصورت تصادفی انتخاب شدند و میزان روشنایی سطح کار هر یک از کارگاهها توسط فتومتر اندازه گیری شد و از میان کارگاهها 23 % از روشنایی نسبتاً ضعیف برخوردار بوده و حدود 20 % از آنان دارای روشنایی ضعیف بودند و تفاوتهای قابل توجهی در میزان فراوانی روشنایی در انواع مختلف صنایع و مشاغل مشاهده شد . نتایج این مطالعه نشان می دهد که بهبود روشنایی در صنایع کوچک فشارهای کاری را کم نموده واز حوادث ناشی از کار جلوگیری می نماید و موجب افزایش میزان تولید می گردد .

نور و ماهیت آن :

نور و تئوریهای مربوط به آن

  در تعریفی که از طرف انجمن مهندسین روشنایی ارائه شده است ، نور انرژی ارزیابی شده  توسط چشم است .

نور جزو امواج الکترو مغناطیسی است و قسمتی از یک طیف الکترو مغناطیس است که در طول موجهای 860 ـ 380 نانومتر قرار دارد . البته این محدوده در انسانهای مختلف متفاوت است و بستگی به حساسیت نور دارد . طول موج های مختلف اثرات گوناگون به صورت   احساس رنگهای مختلف در چشم ایجاد می کنند . با کاهش طول موج به ترتیب رنگهای قرمز ، سبز ، آبی و بنفش توسط چشم احساس می شود . چشم انسان حداکثر حساسیت خود را در طول موج 555 نانومتر دارد که منطبق بر رنگهای سبز و زرد است ـ نور عامل اصلی رؤیت    می باشد ، البته رویت اشیاء به عوامل دیگری مانند اندازه جسم ، تباین میزان روشنایی جسم  و طول زمان دیدن بستگی دارد . نور از نظر منبع به دو دسته تقسیم میشود نور طبیعی  مانند نور خورشید و نور مصنوعی مانند نور حاصل از لامپهای مختلف ، بنا به قانون کار بایستی روشنایی کارگاهها تلفیقی از نور طبیعی  و نور مصنوعی باشد و حداقل روشنایی  مورد نیاز برای کارگاهها توسط نور مصنوعی تأمین شود .

کمیات اندازه گیری روشنایی Illumination Measurment  Scales

در شناخت و اندازه گیری روشنایی از کمیتهای زیادی استفاده می شود ، برخی از این کمیتها عبارتند از :

میزان نور ( شار نوری ) ، زاویه فضایی ، ضریب بهره نوری ، شدت نور ، شدت روشنایی ، درخشندگی وتباین که در این این قسمت کمیت هایی ـ که دراندازه گیری روشنایی کاربرد دارند . توضیح داده می شوند .

الف ) شدت روشنایی  Illumination

شدت روشنایی در یک سطح میزان شار نوری تابیده شده بر واحد سطح را نشان می دهد . و با واحد های لوکس ( لومن بر متر مربع ) یا فوت کندل ( لومن بر فوت مربع ) بیان می شود . و به عاملی همچون فاصله منبع تا سطح کار ، زاویه تابش و ماهیت سطح بستگی دارد . در اندازه گیری های مربوط به روشنایی بیشتر این کمیت اندازه گیری می شود .

ب ) درخشندگی Luminance

درخشندگی عبارتست از شدت نور منتشر شده از یک منبع در جهت عمود بر چشم . و با واحد های نیت ( کاندلا بر متر مربع ) یا استیلب ( کاندلا بر سانتی متر مربع ) بیان می شود و به عواملی چون شدت نور منتشر شده ، سطح منبع منتشر کننده نور ، زاویه تابش بستگی دارد.

ج ) تباین contrast

تباین یعنی اختلاف درخشندگی زمینه ودرخشندگی جسم .هر چه این اختلاف کمتر باشد  دیدن جسم مشکل تر می گردد . تباین به صورت درصد بیان می شود .

اهمیت روشنایی و جنبه های بررسی آن :

به طور کمی روشنایی از سه منظر قابل بررسی است . در درجه اول روشنایی از لحاظ  ایمنی قابل بررسی است و در درجه دوم از لحاظ ارگونومی و در درجه سوم از لحاظ بهداشتی می توان روشنایی را بررسی کرد .

1. جنبه ایمنی روشنایی :

روشنایی یکی از پارامترهای محیطی است که در دقت عمل اپراتور و پیشگیری از خطای عامل انسانی نقش دارد . به همین دلیل برای کمتر کردن خطای اعمال ، از نظر روشنایی یک مقدار حداقل تحت عنوان مقایر کمینه در حدودهای مجاز شغلی برای تأمین این منظور در نظر گرفته شده است .

هیچ چیز به اندازه نور ناکافی ایمنی کارگران را در معرض خطر قرار نمی دهد . فردی که نمی تواند اطرافش را خوب ببیند . نمی تواند در برابر خطرات از خود حفاظت کند . کمبود روشنایی پایین تر از حدود اعلام شده کمینه ، زمینه خطای عامل انسانی و به تبع آن افزایش ضریب حادثه را ممکن می سازد .

آقای دکتر W.D-ROWدر کتاب آناتومی ریسک ، در مبحث تأثیر عوامل محیطی  دربروز حوادث روشنایی را به عنوان یک عامل محیطی مؤثر در بروز حادثه در جداول مربوطه  معرفی می کند.

در استانداردهای مختلف روشنایی برای محیط ها و مشاغل مختلف دو حد برای شدت روشنائی در نظر گرفته شده است یکی حد کمینه است و دیگری حد پیشنهادی ، که حد کمینه این استانداردها مطابق با معیارهای ایمنی است ، وحد پیشنهادی این استاندارد ها مطابق با معیار های ارگونومی است .

2 ) جنبه ارگونومیکی روشنایی :

به طور کلی فلسفه ارگونومی کاهش اثرات عوامل فشار انگیز محیط کار برای تأمین آسایش بیشتر و پیشگیری از خستگی غیر ضروری و افزایش بهره وری است .

•  سیستم روشنایی با طراحی مناسب در محیط کار ، عاملی مهم در افزایش کیفیت فرآورده و بهره وری صنعتی و همچنین عملکرد اپراتور و راحتی و آسایش وی می باشد ( هوپکینسون و لوکینز 1970 )   

موضوع خیرگی (Glare ) هم از نظر ایمنی وهم از نظر ارگونومی قابل بررسی است . ولی ازهر جنبه ای که بررسی شود . هدف از بین بردن این پدیده است و بهترین راه برای از بین بردن خیرگی ، استفاده از روشنایی مصنوعی در کل محیط کار و استفاده از روشنایی موضعی در محیط ( ایستگاه ) کار شخصی است . ( کارلسون ، 1979 )

• رابطه بین شدت روشنایی و دقت بصری و افزایش بازده کاری به وسیله ترولان و برحسب  داده های کوینگ ثابت شده است .
• نقش روشنایی در حفاظت بینایی کارکنان ، کاهش عوامل ایجاد کننده خستگی و فشارهای روانی ، افزایش بازده کار و بهبود کیفیت فرآوردها غیر قابل انکار است .

روشنایی رضایت بخش به راحتی و آسایش انسان کمک می کند و بازده کار را بالا میبرد و با  کاهش حوادث ناشی از نور غیر کافی ، به ایمنی کمک بسیاری می کند .

3 ) جنبه بهداشتی روشنایی :

امروزه کم رنگترین نقش روشنایی در نگاه بهداشتی است . یعنی افکار عمومی به  اندازه ای  به اهمیت روشنایی واقف گشته است که دیگراحتمال بروزبیماریهای چشمی چون نیستا گموس معدنچیان در اثر کمبود روشنایی تقریباً به صفر رسیده است . بنابراین مسأله روشنایی صرفاً با  دید ایمنی و ارگونومی بررسی می شود .

استانداردهای مربوط به روشنایی :

میزان روشنایی لازم برای انجام بسیاری از کارهای اساسی توسط مجامع مهندسان روشنایی در بسیاری کشورها تعیین و توصیه شده است .البته مقادیر توصیه شده توسط مجمع مهندسان روشنایی هر کشور بستگی به سطح زندگی و رسوم خاص مردم آن کشور دارد . کمیته ملی روشنایی مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران برای اکثر اماکن مانند محلهای مسکونی ، تجاری وصنعتی مقادیری برای شدت روشنایی حداقل یا کمینه و پیشنهادی داده است . که رعایت مقادیر کمینه اجباری است و استفاده از مقادیر پیشنهادی توصیه شده است . این مقادیربا شدت روشنایی توصیه شده توسط کمیته بین المللی روشنایی تطابق دارد . استانداردهای روشنایی کمیته فنی بهداشت حرفه ای کشور نیز  بر گرفته از همین استانداردها می باشد و در کتابچه حدود تماس شغلی عوامل بیماریزا نیز منتشر شده است و در این بررسی از این استانداردها استفاده می شود .

در این استانداردها یک استاندارد جهت روشنایی عمومی محیط صنعتی مورد نظر پیشنهاد شده است و سپس استانداردهایی جهت روشنایی موضعی مشاغل موجود دراین صنایع   توصیه شده  است .

روشهای اندازه گیری و ارزیابی روشنایی:

برای اندازه گیری و ارزیابی روشنایی ،شناخت کامل نسبت به روشهای اندازه گیری و خصوصیات محیط کار ، منبع روشنایی و مشاغل موجود در محیط کار اهمیت دارد . مهمترین نکاتی که باید قبل از اقدام به اندازه گیری و ارزیابی در نظر گرفته شود ، شامل موارد زیر است :

الف) هدف اندازه گیری .

ب) وسیله مناسب اندازه گیری .

ج) کالیبراسیون .

د) تعیین ایستگاههای اندازه گیری .

ﻫ) گردآوری اطلاعات دقیق از کارگاه .

و) انجام اندازه گیری و ثبت نتایج .

ر ) ارزیابی توسط مقایسه با استانداردهای موجود .

هدف اندازه گیری :

قبل از اقدام به اندازه گیری باید هدف کارمعلوم گردد . زیرا برای دستیابی به هر هدف روشن ، دستگاه و نحوه ارزیابی متفاوت می باشد . اندازه گیری روشنایی در این بررسی با هدف زیر  انجام گرفت :

1. اندازه گیری روشنایی عمومی .
2. اندازه گیری روشنایی موضعی .

لازم به ذکر است که اندازه گیری روشنایی می تواند با اهداف اندازه گیری درخشندگی ویا تباین نیز صورت بگیرد ولی در این بررسی فقط اندازه گیری شدت روشنایی مورد نظر بود .

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ کتاب مهندسی عوامل انسانی در صنعت و تولید چوبینه

⇐ عوامل زیان آور محیط کار در بیمارستان

⇐  بیماری های ناشی از عوامل فیزیکی محیط کار (PPT)

⇐ عوامل زیان آور سایکولوژیک (روانی) در محیط کار

⇐ گزارش اندازه گیری عوامل زیان آور محیط کار

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.