معرفی تکنیک QEC

معرفی تکنیک QEC

مراحل ارزیابی سطح مواجهه در روش پنج مرحله QEC در ارزیابی سطح مواجهه با ریسک فاکتورهای آسیب های اسکلتی -عضلانی در روش وجود دارد که در زیربه شرح آنها پرداخته شده است.

تعیین اولویت ها :

در ابتدا لازم است مشخص شود کدام شغل یا وظیفه در اولویت ارزیابی قرار می گیرند.گزارش کارگران،سرپرست کارگاه یا مدیریت از مشکلات اسکلتی-عضلانی،غیبت از کار و بهره وری پایین می تواند در این زمینه راه گشا باشد.گاهی نیز می توان به وسیله ی بررسی میدانی،شیوع آسیب های اسکلتی عضلانی در واحدها،مشاغل و یا کارگران مختلف را مطالعه کرد و سپس براساس نتایج بدست آمده اولویت ارزیابی ها را تعیین نمود.

انجام ارزیابی:

پس از اولویت بندی و مشخص شدن شغل ها یا وظایفی که می بایست مورد ارزیابی قرار گیرند،نوبت به انجام ارزیابی می رسد.اگر ماهیت وظیفه تکراری است، پیشنهاد می شود پیش از آغا ز امتیاز گذاری و ثبت، 20 تا 30 چرخه ی کامل مورد مشاهده قرار گیرد.هنگامی که الگوی روزانه ی کار و نیازمندی های شغلی متغیر است،می بایست مشاهده را بیش از یک بار انجام داد.در مورد کارهایی که به صورت گروهی انجام می شود، لازم است تعداد کافی از کارگران که نماینده آن گروه کاری هستند انتخاب شده و ارزیابی بر روی آنها انجام گیرد.

پارامترهای مورد نظر در یکی از لحظاتی که کارگر مشغول انجام وظیفه است،ثبت می QEC در روش شوند.این لحظه ،زمانی است که کارگر در بدترین وضعیت ممکن قرار دارد.لازم به توضیح است که بدترین وضعیت ممکن برای بسیاری از اندام های بدن به طور همزمان اتفاق نمی افتند(برای مثال،هنگامی که کمر در بدترین شرایط قرار می گیرد،ضروتا شانه/بازو در بدترین وضعیت خود نمی باشد).

ارزیابی سطح مواجهه نواحی گوناگون بدن با ریسک فاکتورهای آسیب اسکلتی-عضلانی به QEC در روش صورت زیر انجام می شود:

الف) ارزیابی ناحیه کمر:

ارزیابی پوسچر کمر در لحظه ای انجام می گیرد که کمر بدترین پوسچر را داشته و فشار بیومکانیکی وارد بر تعریف شده است که A1,A2,A این ناحیه بیشترین مقدار خود را دارد. برای ارزیابی پوسچر کمر سه سطح 3 شرح هر یک در زیر آمده است.

1. پوسچر کمر طبیعی بوده و انحراف قابل توجهی از حالت خنثی مشاهده نمی شود (خمش/کشش، پیچش: A1 یا خمش به پهلو بیش از 20 درجه است).
2. پوسچر کمر از حالت طبیعی خارج شده و خمش وپیچشی متوسط در این ناحیه مشاهده می : A2 شود (خمش/کشش، پیچش یا خمش به پهلو بیش از 20 درجه و کتر از 60 درجه می باشد).
3. پوسچر کمر به شدت از حالت طبیعی خارج شده و خمش یا پیچشی شدید در این ناحیه مشاهده می : A3 شود (خمش یا پیچش بیش از 60 درجه و نزدیک به 90 درجه است).

انجام می گیرد. این B1 ,B2 ,B ارزیابی حرکت کمر در کارها یا وظیفه های حمل دستی بار در سه سطح 3 سطوح تعداد دفعاتی را نشان می دهند که لازم است شخص هنگام انجام وظیفه خم شود یا بچرخد. گاهی ممکن است در یک چرخه ی کار چندین سطح از سطوح یاد شده مشاهده شوند.

• B1: حرکت کمر گهگاهی و به ندرت انجام می شود (حدود 3 بار در 1 دقیقه)
• B2: حرکت کمر اغلب و به تعدا متوسط انجام می شود (حدود 8 بار در 1 دقیقه)
• B3: حرکت کمر به تعداد زیاد انجام می شود (حدود 12 بار در دقیقه و بیشتر)

برای کار یا وظیفه ای غیر از حمل دستی بار نظیر کارهای نشسته و ایستا یا کارهای تکراری که در وضعیت و B مطرح نبوده بلکه ارزیابی حرکت کمر در دو سطح B4 تا B2 ایستاده یا نشسته انجام می شوند سطوح 1 انجام می شود. B5

• B4: در بیشتر زمان کار پوسچر کمر ایستا و ثابت (استاتیک) نمی باشد.
• B5: در بیشتر زمان کار پوسچر کمر ایستا و ثابت (استاتیک) است.

ب) ارزیابی ناحیه شانه/بازو:

ارزیابی پوسچر ناحیه ی شانه/بازو در لحظه ای انجام می گیرد که این ناحیه بدترین پوسچر را داشته باشد و بیشترین فشار را تحمل می کند.برای ارزیابی پوسچرناحیه ی
تعریف شده است که به شرح زیر هستند: C1,C2,C شانه / بازو سه سطح 3

• C1: هنگامی که کار در ارتفاع کمر یا پایین تر از آن انجام می شود.
• C2: هنگامی که کار در ارتفاع سینه انجام می شود.
• C3: هنگامی که کار در ارتفاع شانه ها یا بالاتر انجام می شود.

ارزیابی حرکت شانه/بازو در سه سطح به شرح زیر انجام می شود:

• D1: به ندرت (حرکت های منقطع بازو).
• D2: اغلب (حرکت های منظم بازو که همراه با وقفه هایی است).
• D3: زیاد (حرکت ها مداوم بازو).

پ) ارزیابی ناحیه ی مچ دست/دست:

ارزیابی پوسچر ناحیه ی مچ دست / دست در لحظه ای انجام می گیرد که این ناحیه بدترین پوسچر را داشته و بیشترین فشار را تحمل می کند .این وضعیت هنگامی ایجاد می شود که در مچ دست خمش / کشش،انحراف به سمت زند زیرین یا زبرین و چرخش مچ دست حول محور ساعد مشاهده می
به شرح زیر تعریف شده است.E1 و E2 شود.برای ارزیابی پوسچر این ناحیه دو سطح

• E1: مچ دست هنگام کار تقریبا مستقیم است.
• E2: مچ دست هنگام کار از حالت مستقیم و طبیعی خارج شده و خمش / پیچش یا چرخش با انحراف به سمت زیرین یا زبرین مشاهده می شود.

ارزیابی حرکت مچ دست/دست در سه سطح به شرح زیر انجام می شود:

• F1: حرکت های لحظه ای 10 بار در دقیقه یا کمتر.
• F2: حرکت های تکراری 11 تا 20 بار در دقیقه.
• F3: حرکت های تکراری بیش از 20 بار در دقیقه.

لازم به توضیح است که سه سطح یاد شده مربوط به حرکت مچ دست/دست بوده و حرکت انگشتان را شامل نمی شود.

ت) ارزیابی ناحیه ی گردن:

پوسچر گردن هنگامی به شدت خمیده یا چرخیده در نظر گرفته می شود که زاویه ی خمش یا پیچش گردن نسبت به تنه بیش از 20 درجه باشد.بدین ترتیب ،ارزیابی ناحیه ی گردن در سه سطح به شرح زیر انجام می شود:

G1: هنگام انجام کار خمش یا چرخش شدید گردن مشاهده نمی شود.
G2: هنگام انجام کار گهگاهی خمش یا چرخش شدید گردن مشاهده می شود.
G3: هنگام کار به طور پیوسته خمش یا چرخش شدید گردن مشاهده می شود.

فرم مورد استفاده از ارزیابی سطح مواجه A در شکل ارائه شده است. QEC آسیب های اسکلتی – عضلانی در روش پاسخ های ذهنی و قضاوت کارگر در مورد وظیفه ی خود بخشی از فرآیند QEC از آنجا که در روش ارزیابی سطح مواجهه با ریسک فاکتورهای آسیب های اسکلتی-عضلانی را تشکیل می دهد،پس از انجام B ارزیابی نواحی چهارگانه به وسیله ی واکاوگر،از کارگر خواسته می شود به پرسش هایی که در شکل مطرح شده است پاسخ گوید.اگر برخی اصطلاحات و مفاهیم برای کارگر گنگ و مبهم هستند،ارایه ی توضیحات کافی به وی ضروری است.

امتیاز گذاری:
امتیاز مواجهه برای هر یک از نواحی چهارگانه بر اساس تعامل میان ریسک فاکتورهای، QEC در روش گوناگون تعیین می شود. جدول زیر ریسک فاکتورهای مطرح در تعیین امتیاز مواجهه برای نواحی چهارگانه را ارائه می کند.
ناحیه ریسک فاکتور کمر

• وزن بار
• مدت زمان مواجهه
• تعداد حرکت ها
• پوسچر

شانه/بازو

• وزن بار
• مدت زمان مواجهه
• ارتفاع محل انجام کار
• تعداد حرکت ها

مچ دست / دست

• نیرو
• مدت زمان مواجهه
• تعداد حرکت ها
• پوسچر

گردن

• مدت زمان مواجهه
• پوسچر
• نیازمندی دیداری

امتیاز گذاری سطح مواجهه بر اساس ترکیب ریسک فاکتورهای شناسایی شده به وسیله ی واکاوگر برای انجام می شود.این امتیاز ها نشان دهنده ( e تا a) دریافت و قضاوت کارگر ،(G تا A) نواحی چهار گانه بدن ی ارتباطی فرضیه ای میان سطح مواجهه و پیامدهای بهداشتی هستند. چگونگی تفسیر نتایج و الویت بندی در صفحه بعد ذکر شده است.

الف)ارزیابی سطح مواجهه برای هریک از نواحی چهارگانه: امتیاز های تعیین شده برای نواحی چهارگانه بدن به چهار دسته شامل پایین، متوسط، بالا و بسیار بالا تقسیم می شود و بر این پایه ارزیابی A براساس جدول 1 انجام می گیرد.

 جدول A1: امتیاز ناحیه سطح مواجهه در نواحی چهار گانه بر اساس امتیاز محاسبه شده

هنگامی که A امتیاز مواجهه برای ارتعاش، سرعت انجام کار و استرس براساس جدول 2 امتیاز در گروه متوسط، بالا یا بسیار بالا قرار می گیرد، سطح مواجهه می بایست کاهش یابد.

ارزیابی سطح مواجهه برای ارتعاش،سرعت انجام کار و استرس : Aجدول 2

ب) ارزیابی سطح مواجهه کل بدن: سطح مواجهه ی کارگر با ریسک فاکتورهای اسکلتی- عضلانی بر پایه ی امتیاز کل بدست آمده به صورت زیر ارزیابی می شود.

جدول ارزیابی طبق امتیاز کل :(Aجدول 3)

مداخله ارگونومیک و ارزیابی مجدد

کاهش شیوع و بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی مرتبط با کار نیازمند توجه به تمام عوامل و ریسک فاکتورهای مربوطه است. عواملی که میبایست مدنظر قرار گیرند و در صورت نیاز اقدام های اصلاحی بر روی آنها انجام شود عبارتند از:

• ماهیت کار یا وظیفه
• نیازمندی های کار (فیزیکی و روانی)
• ابزار، وسایل، تجهیزات و ایستگاه کار
• سازماندهی کار
• عوامل محیطی

پساز انجام هر برنامه مداخله ای، انجام ارزیابی مجدد بایسته است.

به طور کلی، میتوان گفت که ارزیابی مواجهه یکفرایند مستمر در محیط کار است.

با مقایسه نتایج ارزیابی پیش از مداخله و نتایج ارزیابی مجدد پس از مداخله می توان اثربخشی اقدام های اصلاحی را تعیین نمود و در صورت نیاز نسبت به تجدیدنظر در برنامه مداخله و بهبود شرایط کار اقدام کرد.