مرجع کاربردی ایمنی و سیستم های اتصال به زمین (ارتینگ)

مرجع کاربردی ایمنی و سیستم های اتصال به زمین (ارتینگ)

(Reference safe usage and system grounding (earthing

در دنیای امروزیی که صنعت برق مهمترین انرژیی و به عنوان پیش نیاز تمام فعالیتهای صنایع به حساب میآید می توان گفت حداقل پنجاه درصد انسانها به طور مستقیم یا غیرمستقیم میتوانند در طول زندگی در معرض تماس با خطرات ناشی از انرژی الکتریکی قرار بگیرند لذا لازم است جهت کاهش خطا و خطراتی که هم میتواند سیستم و هم انسان را تهدید کند تدابیری اندیشید، که پس از حفاظت فردی، آخرین مرحله و بهترین روش ایمنی، اجرای سیستم اتصال زمین (ارتینگ) میباشد که لازم الاجرا برای تمام مکانهایی است که دارای سیستم برقی هستند.

متأسفانه در کشور ما در اجرای صحیح این سیستم کم توجهی می شود و حتی میتوان گفت در بیشتر اماکنی که اجراء شده است، سیستم اتصال به زمین و همبندی به درستی انجام نشده است که در نتیجه عدم اتصال درست سیستم های ارت در انجام وظیفه این سیستم تداخل ایجاد می کند، و این امر ناشی از کمبود اطلاعات در مورد احداث صحیح چاه ارت یا نحوه اتصالآن به سیستم های الکتریکی در هنگام اجراء میباشد. پس نتیجه میگیریم که اجرای سیستم نباید به صورت عامیانه و بدون مطالعات دقیق انجام شود.

سیستم های ارتینگ مباحث گسترده ای را دارا می باشد که هر کدام بنا به نوع کار سیستم، شرایط محیطی و آب و هوایی، سطوح ولتاژ و…. تفاوت دارند. رفرنس ها، استانداردها و آیین نامه های مختلفی در رابطه با این مبحث وجود دارد که گویای مهم بودن این امر می باشد ولی باید گفت از این اطلاعات تا چه حد در دسترس می باشد و آیا به درستی استفاده میشود؟

در شرکت ها با توجه به اینکه هم اماکن ستادی و هم کارگاه های تولیدی وجود دارد، باید در کنار تشریح کامل مباحث ارت از مراجع مختلف، از مباحث سازمان نظام مهندسی، قوانین و آیین نامه اداره کار و امور اجتماعی، استانداردهای تحقیقات صنعتی ایران و حتی استانداردهای اروپایی که قبلا توسط مؤلفین ترجمه شده است تبعیت نمود که این کار در این مرجع صورت پذیرفته است.

در این مرجع سعی شده است که ابتدا مقدمهای از ایمنی برق (در حد پیش نیاز سیستم ارت) بیان شود و سپس اطلاعات سیستم ارتینگ به طور خلاصه و به دور از بیان مطالب غیرکاربردی، از رفرنسهای معتبر جمع آوری و به زبان کاربردی به نحوی تهیه و دسته بندی شده که درک آن برای اکثر کسانی که در زمینه برق فعالیت دارند به راحتی امکانپذیر می باشد، همچنین در ادامه هر موضوع استانداردها وآیین نامه های وضع شده بین المللی مربوطه، آورده شده است.

در مرجع پیشرو از تجربات همکاران، مهندسین سازمان نظام مهندسی و متخصصین در زمینه ارتینگ که به صورت شرکتی یا شخصی فعالیت داشتند، استفاده نموده و به صورت مکتوب آورده شده است.

همچنین در این رفرنس خواهید دید که از پراکندگی موضوعات خوداری شده و سعی بر این بوده که مطالب به صورت متمرکز و به زبان ساده و در عین حال کاربردی تهیه شود، و چنانچه در برخی فصل ها موضوع هم در “مبحث کلی” و هم در “آیین نامه” تکرار شده است، استفاده از متن “آیین نامه یا استاندارد” مورد نظر بدون حذف قسمتی از آن بوده است.

نکته: در این مرجع هرجا عبارت “مبحث سیزده” به کار رفته، منظور همان “مبحث سیزده مقررات ملی ساختمان (مربوط به سازمان نظام مهندسی) می باشد و همچنین هر جا عبارت “آیین نامه” آمده، منظور همان ” آیین نامه کار و امور اجتماعی” است.

امیدوارم با توجه به دید علمی و کاربردی که در تهیه این مرجع وجود دارد، مطالب مطرح شده در آن باعث کاهش اجرای اشتباه سیستم های اتصال زمین و در نتیجه شاهد کاهش حوادث ناشی از خطرات برق گرفتگی و نیز اختلالات ناشی از نشتی جریان برق بر روی تجهیزات، تا حد امکان باشیم.

فهرست:

• فصل اول: ایمنی و اتصال زمین
  • خطر برق گرفتگی
  • آثار عبور برق از بدن انسان
  • آثار عبورجریان مستقیم از بدن
  • احتیاط های ایمنی
  • حفاظت در برابر برق گرفتگی
  • انواع تماس با هادی برقدار
  • اهمیت اتصال زمین
  • آخرین مرحله تأمین ایمنی در برابر برق گرفتگی
  • زمین کردن حفاظتی
  • اصول زمین کردن حفاظتی
  • لزوم کنترل مرغوبیت وسایل و وضع رعایت مقررات ایمنی
  • کلید حفاظت از جریان نشتی (RCCB)
  • کلیدهای جریان تفاضلی (RCD)
  • نجات مصدومین برق گرفتگی
  • شدت جریان آستانه فیبریلاسیون بطنی
•  فصل دوم: دامنه کاربرد هدف تعاریف 
  • دامنه کاربرد
  • هدف
  • تعاریف
• فصل سوم: مفاهیم بنیادین سیستم اتصال به زمین
  • گروه بندی سیستم های الکتریکی طبق استاندارد IEC
  • شناسایی هادی ها در سیستم های جریان متناوب
  • شناسایی ارتباط سیستم الکتریکی با زمین طبق IEC
  • مواد آیین نامه در مورد مفاهیم بنیادین سیستم اتصال زمین
• فصل چهارم: سیستم های اتصال به زمین
  • انواع مختلف سیستم های اتصال به زمین به همراه مواد مرتبط
  • سیستم TN 11
  • سیستم TN-C 17
  • سیستم TN-S 18
  • سیستم TN-C-S 13
  • سیستم TT 12
  • سیستم IT 19
  • نتیجه گیری کلی در مورد سیستم های اتصال زمین
  • وضعیت سیستم های TN-C و TN-S از نظر پخش امواج الکترومغناطیسی
  • اتصال زمین ایمنی و عملیاتی جریان ضعیف
• فصل پنجم: الکترودهای سیستم اتصال به زمین 
  • الکترودهای زمین
  • الکترود زمین انشعاب فشار ضعیف
  • مقرارت ملی ساختمان در مورد الکترود زمین
  • خوردگی الکترودها در اثر همبندی با فلزات دیگر
  • مواد آیین نامه در مورد الکترودهای سیستم اتصال زمین
  • الکترودهای صفحه ای
  • الکترودهای میله ای
  • ا لکترودهای تسمه ای
  • الکترودهای متفرقه
• فصل ششم: احداث چاه ارت
  • زمین و مقاومت الکتریکی آن
  • حوزه ولتاژ الکترود
  • مقاومت ویژه خاک
  • نحوه آماده سازی خاک اطراف الکترودها
  • محل احداث الکترود زمین
  • مواد آماده سازی الکترود زمین
  • اثر الکتروشیمیایی زمین
  • استفاده از پی ساختمان بعنوان الکترود زمین
  • جنس صفحه و الکترود زمین
  • مواد آیین نامه در مورد احداث چاه ارت
• فصل هفتم: همبندی سیستم
  • همبندی اصلی برای همولتاژ کردن
  • همبندی کمکی برای همولتاژ کردن
  • اتصالات سیستم زمین
  • سطح مقطع هادی همبندی
  • مواد آیین نامه در مورد همبندی سیستم
• فصل هشتم: انتخاب و نصب هادی زمین
  • استحکام هادی اتصال زمین
  • رنگ عایق هادی های مدارهای توزیع نیرو
  • سطح مقطع هادی زمین
  • سطح مقطع هادی حفاظتی، خنثی و حفاظتی خنثی
  • مواد آیین نامه در رابطه با انتخاب و نصب هادی زمین
• فصل نهم: اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود زمین
  • ضوابط اندازه گیری مقاومت زمین
  • دستگاه های اندازه گیری مقاومت چاه ارت
  • مواد آیین نامه در مورد اندازه گیری مقاومت الکتریکی الکترود زمین
• فصل دهم: اتصال به زمین تجهیزات تولید برق 
  • مواد آیین نامه در مورد اتصال به زمین تجهیزات تولید برق
• فصل یازدهم: اتصال به زمین خطوط هوایی و روشنایی خیابانها
  • مواد آیین نامه در مورد اتصال به زمین خطوط هوایی
  • مواد آیین نامه در مورد اتصال به زمین روشنایی خیابانه
• فصل دوازدهم: اتصال به زمین اماکن خاص
  • مواد آیین نامه اتصال به زمین داربست های موقت و سازه های فلزی
  • مواد آیین نامه اتصال به زمین کاروانهای مسافرتی و توقفگاه آنها
  • مواد آیین نامه اتصال به زمین بندرگاه کشتی های کوچک و قایقها
• فصل سیزدهم: صاعقه و اتصال زمین
  • مقدمه
  • ابرهای طوفانزا
  • فرآیند تخلیه ی بارالکتریکی صاعقه
  • عوامل ایجاد خطر بر اثر صاعقه
  • خسارات ناشی از برخورد صاعقه
  • احتمال های خطرناک
  • ولتاژ گام
  • ولتاژ تماس
  • اثرات جانبی صاعقه
  • روشهای طراحی سیستم های حفاظتی صاعقه
  • موارد مورد توجه در طراحی سیستم های حفاظتی صاعقه
  • قسمت های تشکیل دهنده صاعقه گیر
  • انواع صاعقه گیر
  • موارد کاربرد برقگیر الکترونیکی (ESE)
  • ضوابط نصب صاعقه گیر
  • منابع و ماخذ

برای دانلود فایل pdf که در 118 صفحه تنظیم شده با فعال کردن اکانت ویژه در زیر به صورت مستقیم دانلود نمایید.

   

نویسنده: سیروان شیخی

«تجربه در صنعت»، زیربنایِ اشتیاقِ من به دنیایِ HSE است. با بیش از ۱۳ سال فعالیت اجرایی و تخصصی، هدفم در این وب‌سایت، پل زدن میان دانشِ آکادمیک و نیازهای واقعیِ صنعت است. همراه با تیم تخصصی‌ام، می‌کوشیم تا با ارائه محتوای کاربردی و به‌روز، مسیرِ رشد حرفه‌ای شما را هموارتر کنیم. خوشحال می‌شوم در صفحه لینکدین، تجربیاتمان را به اشتراک بگذاریم و در این مسیر تخصصی همراه هم باشیم.