ارزیابی تأثیر آموزش های تخصصی ایمنی بر کاهش استرس شغلی در آتش نشانان

ارزیابی تأثیر آموزش های تخصصی ایمنی بر کاهش استرس شغلی در آتش نشانان

 شغل آتش نشانی با خطرات و فشارهای روانی فراوانی همراه است که می تواند منجر به بروز استرس شغلی مزمن شود. این مقاله با هدف بررسی تأثیر آموزش های تخصصی ایمنی بر کاهش استرس شغلی در بین آتش نشانان ایستگاه های مختلف تهران به ویژه ایستگاه ۱۲۹ تدوین شده است. بخوانید:

تلاقی تجربه و پژوهش

با تکیه بر تجربه بیست و دو ساله نگارنده و مشارکت گسترده در دوره های متعدد آموزشی یافته ها نشان می دهد که آموزش های تخصصی مانند ICS ، HazMat و دیگر دوره های ارتقاء می توانند نقش مؤثری در افزایش اعتماد به نفس کاهش اضطراب و بهبود عملکرد آتش نشانان در شرایط بحرانی ایفا کنند. همچنین نتایج این مطالعه حاکی از آن است که آموزش ایمنی زمانی بیشترین اثر را دارد که فرد به آن علاقه مند بوده و انگیزه پیشرفت داشته باشد. آتش نشانی حرفه ای است که نه تنها با تهدیدات جسمی روبه رو است بلکه بار روانی شدیدی را نیز به دوش می کشد. مواجهه مداوم با حوادث ناگوار مانند آتش سوزی های تصادفات شدید و شرایط نجات اضطراری می تواند منجر به بروز استرس شغلی شود. تجربه های شخصی من در ایستگاه هایی چون ۲۷، ۲۸، ۳۸، ۱۰۴ و اکنون ۱۲۹ گواه این واقعیت است که همکاران زیادی دچار این مشکل بوده اند به ویژه پس از حوادثی چون فاجعه پلاسکو این استرس می تواند تأثیرات بلند مدتی بر سلامت روانی آتش نشانان بگذارد و حتی موجب فرسودگی شغلی و کاهش عملکرد آنان شود.

پیشینه پژوهش

مطالعات متعددی در سطح جهانی نشان داده اند که آموزش های تخصصی نقش مهمی در کاهش استرس شغلی دارند.

بر اساس پژوهش های انجام شده در کشورهایی نظیر آمریکا، کانادا و آلمان آتش نشانانی که به طور مستمر در دوره های آموزشی شرکت می کنند در مواجهه با موقعیت های بحرانی عملکرد بهتری دارند و اضطراب کمتری تجربه می کنند. در ایران نیز برخی پژوهش ها هرچند محدود این موضوع را بررسی کرده اند اما همچنان نیاز به مطالعات میدانی بیشتر با تمرکز بر تجربه عملی افراد وجود دارد. نکته مهم این است که آموزش صرفاً نباید جنبه تئوری داشته باشد؛ بلکه تلفیقی از دانش و تجربه می تواند راهکار مؤثری برای مدیریت بحران روانی در محیط های عملیاتی باشد.

روش شناسی

این مطالعه به روش کیفی انجام شده و مبتنی بر مشاهده مصاحبه با همکاران و تجربیات شخصی نگارنده در طول دو دهه فعالیت در آتش نشانی تهران است. برای گردآوری داده ها با ۱۵ نفر از آتش نشانان با سابقه در ایستگاه های مختلف مصاحبه انجام شد و نظرات آنان در خصوص نقش آموزش در مدیریت استرس بررسی و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. همچنین شرکت در دوره هایی همچون ICS ، HazMat فرماندهی معاون فرماندهی و سایر دوره های تخصصی مبنایی برای تحلیل تجربی داده ها بوده اند. در تحلیل داده ها از روش تحلیل مضمون استفاده شد و مضامین اصلی استخراج گردیدند.

یافته ها و تحلیل

بر اساس مصاحبه های انجام شده اکثر آتش نشانان اذعان داشتند که پس از گذراندن دوره های آموزشی احساس آمادگی بیشتری در حوادث پرریسک دارند. برخی از آنان اشاره کردند که حتی یک دوره کوتاه عملی درباره رفتار با مواد خطرناک یا شبیه سازی عملیات اطفاء حریق توانسته اضطرابشان را کاهش دهد.

داده ها نشان می دهد که سه عامل اصلی در کاهش استرس نقش داشته اند:

۱- تکرار دوره های عملی و تمرین مستمر

۲- آشنایی با سناریوهای واقعی و شرایط مشابه عملیات گذشته

۳- مشارکت فعال در تحلیل عملیات ها و یادگیری از اشتباهات

همچنین مشخص شد آموزش هایی که با علاقه مندی شخصی همراه باشد فرد خودش پیگیر آموزش باشد اثر بخشی بسیار بالاتری دارد که این موضوع با تجربه شخصی ام هم هماهنگ است. من هم دوره هایی را که با علاقه انتخاب کرده بودم خیلی بهتر درک کرده و در عملیات های واقعی هم از آن استفاده کرده ام.

نتیجه گیری

استرس شغلی در حرفه آتش نشانی یک واقعیت غیر قابل انکار است که می تواند عملکرد نیروها را بشدت تحت تأثیر قرار دهد. آموزش تخصصی ایمنی به ویژه آموزش هایی که به صورت عملی کاربردی و با علاقه مندی فرد همراه باشند می توانند نقش کلیدی در کاهش این استرس ایفا کنند. بر اساس داده های این مطالعه و تجربه های عملی نگارنده پیشنهاد می شود که سازمان های آتش نشانی نسبت به برنامه ریزی آموزش های دوره ای الزام مشارکت در تمرین های عملی و سنجش مستمر توانایی روانی آتش نشانان توجه ویژه ای داشته باشند. همچنین توصیه می شود برای کارکنان جدید و کسانی که به تازگی با حادثه بزرگی مواجه شده اند مشاوره روانی و حمایت حرفه ای فراهم گردد. این مقاله می کوشد تا به سهم خود توجه مدیران و برنامه ریزان حوزه ایمنی و سلامت شغلی را به اهمیت آموزش تخصصی در کاهش فشارهای روانی معطوف سازد.

حتما بخوانید:

⇐ سلامت ذهن آگاهی آتش نشانان

⇐ ارگونومی در آتش نشانان

⇐ نقش بهداشت در آتش نشانی