بهداشت دام

بهداشت دام

 

مقدمه:

توجه به بهداشت گله، یکی از جنبه های بسیار مهم مدیریتی در پرورش دام می باشد. برنامه های بهداشتی که برپیشگیری از بروز بیماریها پایه گذاری شده اند، نقش اساسی درافزایش بازدهی حیوان خواهند داشت. درمان، برای جلوگیری از مرگ حیوان انجام می شود اما برخی از بیماریها درمان شدنی نیستند و موجب مرگ حیوانی با ارزش خواهند شد. از این رو طراحی برنامه های بهداشتی ،باید راهبردی تهاجمی (پیشگیری از بیماری ) باشد نه تدافعی (درمان بیماری) .

هدف اساسی هر برنامه بهداشتی آن است که با پیشگیری از بروز بیماریها سود دهی را افزایش دهد. برنامه های بهداشتی که از نظر اقتصادی پرهزینه تر از بیماری باشند، سفارش نمی شوند. برنامه های بهداشتی از واکسیناسیون ساده تا استفاده از کامپیوتر برای زیر نظر داشتن دامها متفاوت است. موفقیت هر برنامه بهداشتی به همکاری بی دریغ و علاقه مندی تمام افرادی وابسته است که به شیوه ای بادام در ارتباط هستند. دامدار خوب با فراهم کردن شرایط مناسب، از آسیب پذیری حیوانات و بروز بیماریها جلوگیری کرده و با مشاهده حالت های نابهنجار در حیوانات مشکل را برطرف می سازد.

برخی از رفتارهای نابهنجار و نشانه های بیرونی که توجه به آنها اهمیت دارد، عبارتند از: بی اشتهایی، کند رشدی، لرزش، سرفه کردن، موهای خشن و ناشفاف، آبریزش از بینی، تورم یا زخم شدن هر جای بدن، اسهال، واکنش های نابهنجاری مانند کناره گیری از دیگر دامها و مانند آن .

کلیه اقدامات بهداشتی که جهت کنترل، پیشگیری وریشه کنی بیماریها بخصوص بیماریهای واگیردار باید اعمال شود

1. قرنطینه
2. سالم و بهداشتی بودن آب، غذا، هوا و خاک
3. بهداشت کل مجموعه دامداری
4. بهداشت جایگاه
5. بهداشت انفرادی دام
6. بهداشت دوشش و مبارزه با ورم پستان
7. بهداشت زایمان
8. بهداشت گوساله دانی
9. بهداشت علوفه و انبارهای خوراک دام
10. بهداشت درمانگاه و بیمارستان دامپزشکی
11. معدوم سازی لاشه ها.

بهداشت جایگاه دام :

محل نگهداری، مراقبت و پرورش دام را جایگاه دام می نامند. به طور کلی سه نوع جایگاه باز، نیمه باز و بسته وجود دارد. جایگاههای باز مخصوص مناطق گرمسیر می باشد. جایگاه نیمه باز سه طرف آن محصور بوده و یک طرف آن باز بوده و دام در قسمت بیرونی می تواند گردش کند. که به این قسمت بهار بند گفته می شود.

در جایگاه بسته هر چهار طرف توسط دیوار محصور بوده و نور و هوا به ترتیب از طریق پنجره و هواکش ها تامین می شوند. ازجمله اصولی که در ساخت جایگاه باید در نظر گرفت جهت و سمت دامداری می باشد. ساختمان دامداری باید پشت به بادهای محلی باشد و از زمینهای اطراف 10 تا 20 سانتی متر بلند تر باشد .در اماکن سنتی بهتر است که دیوارها تا 1.5 –2 متر سیمان کاری شوند و کف جایگاه نیز بتونی باشد و شیار یا کانال هایی کم عمق با شیب کم برای عبور ادرار و ترشحات ایجاد شود زیرا وقتی فضولات در کف بماند محل مناسبی برای رشد میکروبها و گاز های مضر می باشد که باعث آسیب به چشم و دستگاه تناسلی حیوان گشته و سلامتی حیوان را تهدید می کند.

از طرفی دامدار در تماس دائم با دامها است و موجبات آلودگی و ابتلاء دامدار به امراض مشترک بین انسان و دام از قبیل تب مالت، سل و غیره می شود. ارتفاع پنجره ها از کف اصطبل باید بین 1.5-1.2 متر باشد و تعداد پنجره ها بسته به آب و هوا و مساحت متغیر می باشد .بهتر است پنجره ها به شکل مربع و رو بروی همدیگر باشند تا جریان هوا به آسانی صورت گیرد. همچنین مطلوب می باشد که از بالا به پایین باز و بسته شوند تا هوای بیرون مستقیما به بدن دام اثر نکند. کف جایگاه باید به طور مرتب خشک نگه داشته شود. بخصوص در فصل زمستان که بارندگی و رطوبت زیاد است ،کودها باید روزانه جمع آوری شوند. در گاوداری های بزرگ این عمل توسط تراکتور انجام می شود.

پس از جمع آوری کود به نحوی باید عوامل بیماری زا را ازبین برد که برای این کار از مواد ضد عفونی مثل آهک خشک استفاده می شود. یا اینکه می توان آهک را در آب حل کرد و با استفاده از پمپ عمل ضدعفونی را انجام داد. برای تهیه آب آهک 50 تا 60 کیلوگرم آهک را در یک بشکه 200 لیتری آب حل می کنند و دیوارها و کف را با استفاده از سمپاش ضدعفونی می کنند. در جلوی درب دامداری باید یک حوضچه ضدعفونی که عرض آن حدود 3 متر باشد ایجاد کردتا وسائل نقلیه ای که وارد می شوند از این حوضچه عبور کنند ،همچنین یک حوضچه ضدعفونی برای ورود افراد در جلوی درب دامداری باید ایجاد کرد. عمل شعله افکنی کلیه قسمت های اصطبل دام به صورت هفتگی صورت می گیرد که در دامداری های صنعتی توسط شعله افکنهای بزرگ که توسط تراکتور حمل می شوند این عمل انجام می شود.

معمولا قسمتهایی مثل آخور و آبشخور در قسمت بهاربند بوده و در قسمت بالای آخورها و آبشخورها سایه بانی برای جلوگیری از بارش باران بر روی بدن و غذای دام و همینطور برای جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب بر روی بدن دام ایجاد می کنند. آخورها باید هر روز صبح تمیز و ازغذای مانده روز قبل پاک شوند، آب آبشخورها نیز باید حداقل هفته ای یکبار خالی و توسط برس تمیز گردد. جهت سرازیر نشدن آب آبشخورها و جلوگیری از خیس شدن بستر از شناور کولر آبی استفاده می کنند.

بهداشت زایمان :

قسمت زایشگاه باید تمیز، بهداشتی، آرام ، راحت و دارای تهویه مناسب باشد. قسمت کف باید بتونی باشد . در زمان زایش برای فراهم نمودن بستر مناسب باید از کلش کاه استفاده نماییم .در فصل زمستان از کوران و جریان شدید هوا به داخل زایشگاه باید جلوگیری شود . در این قسمت باید آب آشامیدنی کافی و تازه در دسترس دام باشد. همچنین وسایل و لوازم مامایی مثل ساولن، طناب، دستکش و داروهای ضروری باید وجود داشته باشد. نصب توری های فلزی بر روی پنجره ها و تهویه ها جهت جلوگیری از ورود حشرات مزاحم ضروری است . در جلوی درب زایشگاه حوضچه ضدعفونی باید احداث شود. وقتی می خواهیم گاو را برای زایمان به این محل بیاوریم باید پشت دام را از دم تا پایین پستان بشوییم ،اگر این کار را با آب و ماده ضد عفونی انجام دهیم بهتر است. سعی کنید پشت دام از پهن کاملا پاک شود. ماده ضدعفونی ساولن برای شستن دام خیلی مناسب است. سم های گاو را قبل از آوردن به محل زایمان بهتر است تمیز کنید. وقتی علایم زایمان وزور زدنهای گاو شروع شد گاو را به محل زایمان بیاورید.

وقتی دام را به این محل آوردید بگذارید در آرامش کامل باشد تا زورهای زایمان شدید شود. اجازه دهید تا حد امکان گاو خودش زایمان کند. اگر دام نمی تواند به راحتی بزاید و لازم بود به آن کمک شود باید از طناب برای کشیدن گوساله استفاده شود. این طناب باید حتما در آب و ماده ضدعفونی کننده مثل ساولن نگهداری شود. وقتی گوساله متولد شد باید آن را روی پوشال تمیز و خشک قرار داد و خیلی سریع نفس کشیدن آن را مورد توجه قرار داد. چون در دهان و بینی گوساله مقداری از مایعات کیسه آب قرار دارد. باید با فشار دست این مایعات را خارج کرد. برای این کار دست را از زیر گلو با کمی فشار به طرف نوک پوزه می کشیم. همینطور دست را با کمی فشار روی پوزه می کشیم تا مایعات داخل بینی هم خارج شوند.

بسیاری از گوساله ها پس از تولد شروع به تنفس می کنند اما بعضی از آنها ممکن است نتوانند شروع به تنفس کنند برای کمک به آنها می توان کارهای مختلفی انجام داد. مثل ریختن آب سرد بر روی سر و یا اینکه یک کاه را وارد بینی گوساله کرده و آن را قلقلک می دهیم، کار دیگری که می توانیم انجام دهیم این است که دو طرف بدن را در قسمت دنده ها چند بار فشار می دهیم. همه این کارها باعث می شوند تا گوساله شروع به نفس کشیدن کند.

وقتی خیالمان از تنفس گوساله راحت شد باید بند ناف را ضدعفونی کنیم. بند ناف بهترین راه ورود میکروب هایی است که باعث اسهال، ورم ناف، سینه پهلو، تورم زانوها و بیماریهای دیگر گوساله می شود. اگر بند ناف را ضدعفونی نکنیم خطر بیمار شدن حیوان خیلی خیلی بیشتر می شود. برای ضدعفونی بند ناف با دستانی کاملا تمیز و شسته شده خون و مایعات موجود در بند ناف را خارج می کنیم ،بعد ظرف کوچکی که در آن ماده ضدعفونی کننده ریخته ایم را زیر شکم گوساله برده و ناف را برای یک تا دو دقیقه در ظرف قرار می دهیم. می توانیم با یک ریسمان که آن را با مایع ضدعفونی آغشته کرده ایم بند ناف را درست در زیر شکم ببندیم.

برای ضدعفونی کردن بند ناف بهترین ماده ای که تا به حال به کار رفته تنتور ید است. بهتر است روز دوم و سوم بعد از تولد هر روز یک باربند ناف را در ظرف دارای ماده ضدعفونی فرو بریم. کار بعدی خشک کردن گوساله است که خود گاو با زبانش این کار را انجام می دهد.

البته تلیسه ها ممکن است این کار را نکنند که باید گوساله را کاملا جلوی او قرار داد و مقداری سبوس یا جو روی بدن نوزاد ریخت تا تلیسه را وادار به خشک کردن گوساله نماییم. البته خود شماهم می توانید با مقداری پوشال این کار را انجام دهید.

باید مراقب باشید گوساله در هنگام زایش در برابر هوای سرد و مرطوب و کوران هوا قرار نگیرد. در این موارد بهتراست محل زایمان را در محیط بسته ای مثل طویله قرار داد، و گوساله را زیر مقدار زیادی پوشال خشک قرار داد تا گرم شود. یا طویله را با بخاری گرم کرد. درجه حرارت خوب برای محل زایمان حدود 15 درجه است. کار بسیار مهم دیگرکه باید برای نوزاد انجام داد خوراندن آغوز است. آیا می دانید آغوز تا چه اندازه برای گوساله اهمیت دارد؟ متاسفانه بعضی از دامداران روستایی قدر این ماده حیاتی را نمی دانند.

آغوز مقدار زیادی مواد غذایی دارد که به گوساله قدرت می دهد. هنگامی که گوساله به دنیا می آید بسیار ناتوان بوده و در برابر سرما خیلی حساس است، اما با خوردن این ماده نیرو می گیرد و در برابر سرما مقاوم می شود. از همه مهم تر اینکه آغوز دارای موادی است که می تواند گوساله را در برابر انواع بیماریها حفظ کند.

با اینکه آغوز این همه برای گوساله اهمیت دارد اما فقط تا 24 ساعت می تواند به خوبی از آن استفاده کند و هر چه که از زمان تولد بگذرد میزان استفاده از آغوزکمتر می شود. بخصوص از 12 ساعت بعد از تولد این مقدار خیلی کمتر می شود، بنابراین باید هرچه زودتر پس از تولد به گوساله آغوز داد. بسته به اندازه و وزن نوزاد حدود 1 تا 2 کیلو آغوز می دهیم . این کار بسیار مهم است .با همین کار ساده گوساله از بسیاری از بیماریها نجات پیدا خواهد کرد.

باید پستان گاو را کاملا تمیز کرد و شست تا گوساله از آن آغوز بخورد، البته می توان آغوز را دوشید و با بطری و پستانک مخصوص آن را به گوساله خورانید. در پایان باید گوساله را به قسمت گوساله دانی منتقل کرد. بستر پوشال، جفت و مواد آلوده به خون و ترشحات را دور ریخت و قسمت زایشگاه را شستشو، ضدعفونی و شعله افکنی کرد.

بهداشت گوساله و گوساله دانی :

امروزه توصیه می شود که گوساله را در 3 تا 4 هفته اول زندگی در محلی به طور انفرادی و جدا از بقیه گاوها و گوساله های دیگر نگهداری کنند. به همین منظور قفسه ای فلزی مخصوصی ساخته شده که در دامداریهای بزرگ به فراوانی از آنها استفاده می شود. در شرایط روستایی نیز هر کس می تواند برای گوساله های خودش جای مخصوصی فراهم آورد. برای این کار می توان قفسه ایی از فلز، چوب یا نواد دیگر ساخت، اگر این قفسها طوری ساخته شوند که کف آنها حدود 15 تا 20 سانتی متر بالاتر از زمین باشد خیلی بهتر است، چون کمتر آلوده شده و بهتر تمیز می شوند. شما می توانید گوساله را در گوشه ای ببندید تا از بقیه دامها جدا باشد. مهم این است که در جایی به طور انفرادی قرارداشته باشد. تا هم خطر بیمار شدن آن کمتر شود و هم بهتر بتوان از آن مراقبت کرد.

گوساله هر جایی که باشد باید زیر آن کاملا خشک و تمیز باشد. بهتر است مقدار زیادی پوشال خشک و تمیز زیر گوساله بریزیم و هر وقت این پوشال ها با ادرار و مدفوع، خیس و آلوده شوند دوباره روی آنها پوشال خشک بریزیم و بعد از 3 تا 4 هفته که دام را از این محل بردیم تمام این پوشالها را برداریم و دور بریزیم. قسمت گوساله دانی باید در کنار زایشگاه باشد و جهت جلوگیری از انتقال بیماریها باید از جایگاه گاوهای بالغ کمی دور باشد. درجلوی درب این قسمت دو پاشویه نصب می شود که پاشویه اول در خارج درب گوساله دانی نصب می شود و حاوی آب به تنهایی بوده و پاشویه دوم در داخل گوساله دانی و حاوی مواد ضدعفونی می باشد. مزیت نصب پاشویه اول این است که اولا کثافات چکمه گرفته شود ومانع از کثیف شدن مواد ضدعفونی کننده و در نتیجه خنثی شدن اثر آنها می شود و ثانیا اثر مواد ضدعفونی بر کف چکمه نیز بیشتر می شود.

محل نگهداری گوساله بهتر است جای سربسته ای باشد چون گوساله باید از سرما و یا تابش مستقیم آفتاب و هوای گرم حفظ شود. در فصول سرد گوساله ها بیشتر از هر زمان دیگر با خطر تلف شدن روبرو هستند .باید در زمستان به خصوص در مناطق سرد سیر محل زندگی گوساله را با وسیله ای مانند یک بخاری کوچک گرم کرد و زیر آن نیز پوشال خیلی بیشتری ریخت. در تابستان نیز گرمای شدید حدود 45 درجه وتابش مستقیم آفتاب گوساله راازبین می برد.بنابراین باید گوساله درزیرسایه قرار گیرد.محل خیس ومرطوب ،قرار گرفتن دربرابر باد وکوران ،هوای خیلی گرم وخشک همه خطرناک هستند.درجه حرارت مناسب برای گوساله دانی بین 10 تا 21 درجه است. محل زندگی گوساله باید آفتابگیر باشد،چون محل تاریک و دور از آفتاب موجب بیماری می شود. همچنین محل زندگی گوساله باید طوری باشد که هوا بتواند در آن جریان پیدا کند. زیرا هوای دم کرده باعث بروز بیماری های تنفسی می شود. قبل از آوردن گوساله به محل مخصوص باید این محل را کاملا تمیز و ضدعفونی کنید. برای ضدعفونی از همه بهتر شعله دادن است. اگر وسیله شعله دادن ندارید از مواد ضدعفونی کننده استفاده کنید. اگر آن هم نشد، لااقل آب آهک را به کار بگیرید. ظرف آب و غذای گوساله باید روزانه ضدعفونی شوند.

سطل های سرپستانک دار مخصوص خوراندن آغوز را باید پس از هر نوبت آغوز دهی با آب گرم و ترکیبات ضدعفونی کننده تمیز کنید. بهداشت اصطبلهای گروهی مشابه جایگاه گاوهای بالغ است.ازجمله فعالیتهایی که درقسمت گوساله دانی انجام می شود ازبین بردن شاخ می باشد که بهترین زمان 3-1 هفتگی است. فعالیت دیگر قطع سر پستانک های اضافی است که در سن 6-4 هفتگی انجام می شود. دلیل قطع سرپستانک های اضافی این است که این سرپستانک ها در زمان شیر دوشی مزاحم هستند و از طرفی مستعد به ایجاد ورم پستان نیز می باشند. پس از قطع محل آنرا با استفاده از مواد ضدعفونی کننده و یا اسپری های آنتی بیوتیکی جهت جلوگیری از ایجاد عفونت ضدعفونی می کنند.

حذف شاخ در گوساله:

شاخ برای گاو به عنوان یک عضو دفاعی است و چون گاو توسط انسان محافظت می شود وجود شاخ نه تنها مضر است بلکه خطرهایی را نیز به دنبال خواهد داشت. گاوهای بدون شاخ آرامتر هستند و مقید کردن آنها نیز آسانتر می باشد و گاوها کمتر با همدیگر درگیر می شوند و جراحات کمتری به همدیگر وارد می کنند. از طرفی شاخ چون عضوی زنده است مقداری ازمواد مغذی را نیز مصرف میکند. دوران گوسالگی بهترین زمان برای حذف شاخ می باشد، چون در این زمان ریشه شاخ هنوز کاملا محکم نشده و بهتر می توان آنرا از بین برد و به علت کوچکی دام کار کردن با آن راحت تراست و حیوان رنج کمتری می برد و خطر خونریزی و عفونت نیز کمتر می باشد.

حذف شاخ بوسیله شاخ سوز برقی و یا خمیر شاخ سوز انجام می شود.حذف شاخ بوسیله شاخ سوز برقی به این صورت است که ابتدا دام را مقید می کنند و موهای اطراف جوانه شاخ را کوتاه کرده و از بی حسی موضعی استفاده می کنند و حذف شاخ توسط شاخ سوز برقی صورت می گیرد. در پایان باید محل را بوسیله اسپری ضدعفونی کرد. یکی از مؤثرترین و در عین حال بهداشتی ترین روش های حذف شاخ در سنین پایین استفاده از خمیر شاخ سوز می باشد. به منظور اخذ بهترین نتیجه در نظر گرفتن نکات زیر الزامی است. گوساله بایستی در موقع مصرف خمیر کاملا سالم و شاداب باشد. بهترین سن گوساله بین 5 تا 7 روزگی است. یعنی درست زمانیکه برآمدگی شاخ ها قابل لمس باشند. ابتدا موهای روی قسمت برآمده را با قیچی کوتاه نموده و سپس آنرا با لایه ای از خمیر به اندازه یک 2 ریالی و به ضخامت 1 تا 2 میلی متر محکم بپوشانید. این عمل را، حتی الامکان در مکانی خنک و دور از باد و باران انجام داده و گوساله را به طور انفرادی ببندید که امکان مالیده شدن خمیر به اطراف و یا دیگر گوساله ها کم شود.مدت نیم الی یک ساعت گوساله را تحت مراقبت قرار داده و سپس وی را رها کنید، توجه داشته باشید که خمیر به دستها مالیده نشود و داخل چشم گوساله نشود، در این صورت می توانید با سرکه محل مورد نظر را شستشو دهید.

اسهال گوساله ها:

هر کس در کار گاوداری تجربه داشته باشد، به خوبی می داند که مهمترین بیماری گوساله ها در دوران شیرخواری چیست. بله،اسهال.

در ماه اول زندگی گوساله و بخصوص در دو هفته اول آن اسهال بسیار شایع بوده و تلفات زیادی را ایجاد می کند. تقریبا از هر ده گوساله ای که در سه هفته اول زندگی تلف می شوند، هفت راس آنها به خاطر اسهال می میرند. اسهال، گوساله را در عرض چند روز تلف می کند و حتی بعضی اوقات در عرض 12 ساعت گوساله از بین می رود. باید توجه داشته باشیم که هر چه تعداد گوساله ها بیشتر و جای آنها کوچکتر باشد، اسهال بیشتر رخ می دهد.

بنابراین یک گاودار باید بداند چگونه گوساله را بخصوص در ماه اول زندگی از خطر اسهال حفظ کند و اگر اسهال ایجاد شد، چطور به گوساله کمک کند. اسهال با اینکه خیلی خطرناک است، اما اگر زود برای درمان دست بکار شویم، می توان با کارهای خیلی ساده گوساله را نجات داد.

اسهال به علل مختلفی رخ می دهد. مهمترین این علل، میکروبها هستند. می دانید که میکروبها موجودات خیلی خیلی کوچکی هستند که حتی با چشم هم نمی شود آنها را دید.این موجودات در هرجا که فکرش را بکنید، وجود دارند. در خاک، آب، داخل بدن ما و خیلی جاهای دیگر. بسیاری از این میکروبها وقتی وارد بدن گوساله بشوند،موجب اسهال می شوند. می دانید میکروبها از چه راهی وارد بدن گوساله می شوند؟ بیشتر اوقات از راه بند ناف گوساله از راه بستر و جایگاه آلوده به مدفوع گوساله ها و گاوهای بیمار پستان کثیف گاو در زمان شیر خوردن، محل زایمان کثیف گاو در موقع تولد، و لوازم کثیف مانند سطل، چکمه و لباس دامدار، ممکن است آلوده شود دستکاری گاو و گوساله در موقع زایمان با دستان ضدعفونی نشده و خوب ضدعفونی نکردن بند ناف نیز ممکن است گوساله ها را مبتلا به اسهال کند. برای جلوگیری از ورود میکروبها به بدن دام باید به تمیزی و بهداشت محل زندگی گوساله توجه کنیم.

اگر گوساله به مقدار مناسب و در زمان مناسب آغوز خورده باشد، خیلی بهتر می تواند در برابر میکروبها مقاومت کند و به اسهال مبتلا نشود.

فقط میکروبها نیستند که اسهال را ایجاد می کنند. یکی دیگر از علل ایجاد اسهال تغذیه غلط است. عوامل ایجاد کنده اسهال از راه تغذیه غلط، به شرح زیر می باشند:

• دادن غذای فاسد ویا کپک زده
• دادن شیر خیلی سرد یا گرم
• تغییر دادن ناگهانی غذا مثلا از شیر به علوفه یا از شیر به شیر خشک
• غذا دادن بیش از اندازه لازم
• دادن غذای مخصوص گاو به گوساله، مخصوصا خوراندن غذای آردی گاو به گوساله
• دادن شیر خشکی که خوب تهیه نشده باشد، مانند شیر خشک خیلی غلیظ یا خیلی آبکی و یا خوب به هم نزدن آب و شیر خشک
• تمیز نکردن ظرف شیر بعد از هر بار شیر خوردن گوساله

نشانی های اسهال گوساله ها :

روشن ترین علامتی که درگوساله مبتلا به اسهال دیده می شود، تغییر حالت مدفوع است. مدفوع گوساله شل و آبکی،کف آلود و یا خمیری شکل است. رنگ مدفوع ممکن است سفید، قهوه ای، خاکستری تیره یا قرمز و همراه با خون باشد. ممکن است در مدفوع تکه هایی شفاف مانند سفیده تخم مرغ دیده شود. در بعضی موارد مدفوع بوی بدی دارد. مقدار مدفوع اغلب زیاد شده و معمولا دم و پشت پاهای گوساله آلوده به مدفوع است. گوساله به علت اسهال، آب بدنش را از دست می دهد و لاغر و خشکیده می شود. از دست دادن آب بدن خطرناک ترین مسئله در اسهال است. می دانید حالت گوساله ای که آب بدن خود را از دست می دهد چگونه است؟ چشمهای گوساله گود می افتد و موهای او ژولیده می شود. اگر پوست این گوساله را در روی دنده های سینه با دو انگشت بکشیم و بعد رها کنیم، پوست گوساله خیلی آهسته به حالت اول برمی گردد. اما در گوساله سالم پوست بسیار زود به حالت اول در می آید. هرچه برگشتن پوست به حالت اول دیرتر انجام بگیرد،.گوساله آب بیشتری از دست داده و حالش بدتر است.

در اسهالی که به دلیل تغذیه غلط به وجود می آید،گوساله معمولا هوشیار است و می تواند غذا و آب بخورد و مدفوع او نیز خمیری است و بوی ترشیدگی دارد، اما در اسهال میکروبی بیشتر اوقات دام بی اشتها یا خیلی کم اشتها می شود. گوساله در موقع مدفوع کردن به علت درد شکم به سختی و در حال که پشت خود را مثل کمان خم کرده است، مدفوع می کند. چون گوساله آب بدن خود را از دست می دهد و از طرف دیگر نمی تواند غدا بخورد یا اگر هم بخورد نمی تواند به خوبی از غذا استفاده کند، بنابراین دائما بیشتر ضعیف و بی حال می شود. به طوری که ابتدا حرکت گوساله کند می شود و بعد نمی تواند به حالت ایستاده قرار گیرد.

بعد از آن حتی نمی تواند روی سینه بنشیند و به حالت افتاده به یک پهلو قرار می گیرد. وزن گوساله به مقدار زیادی کم می شود و گوساله هوشیاری خود را ازدست می دهد. در بعضی موارد گوساله اول تب می کند اما هرچه بیماری جلوتر می رود، تب هم کم می شود و حتی بالاخره پوزه، دستها و پاهای گوساله سرد می گردد. بعضی از میکروبهای ایجاد کننده اسهال می توانند وارد خون شده و به جاهای دیگر بدن بروند. در این حالت ممکن است میکروب به زانوها رفته و ورم زانوها را ایجاد کند و یا به ریه (جگر سفید) برود و سینه پهلو ایجاد نماید. حتی ممکن است میکروب به مغز برود که در این حال گوساله روی زمین افتاده و دستها و پاهایش مثل چوب، سفت می شود و گوساله حالت بیهوشی و یا لرزش بدن پیدا می کند. در این شرایط دیگر نمی توان به نجات گوساله امید داشت.

درمان اسهال :

در درمان اسهال باید قبل از هر چیز اگر چند گوساله داریم، گوساله مبتلا را از بقیه گوساله ها جدا کنیم و جداگانه به درمان آن اقدام کنیم. باید مراقب باشیم با دستها، لباس یا وسایل مختلف، آلودگی را از گوساله مبتلا، به دامهای سالم منتقل نکنیم. قدم بعدی قطع شیر است. تا 24 ساعت نباید به گوساله مبتلا شیر خوراند. در عوض باید به جای شیر به گوساله سرم خوراکی داد. سرم های خوراکی دو گونه هستند. قندی و نمکی که باید از هر دو سرم به مقدار مساوی به گوساله خوراند. مقدار سرمی که باید به گوساله بدهیم تقریبا به اندازه شیری است که به آن گوساله می دادیم. مثلا اگر قبلا به گوساله اسهالی 2 کیلو شیر در روز می دادیم، حالا هم باید روزی 2 کیلو یا بهتر بگوئیم 2 لیتر سرم به گوساله داد. که باید یک لیتر آن قندی و یک لیتر آن نمکی باشد. این مقدار سرم را در طول روز با فاصله های 6 یا 8 ساعت به گوساله می دهیم. مثلا 2 کیلو سرم را به 4 قسمت مساوی تقسیم می کنیم و هر 6 ساعت یک قسمت از آن را به گوساله می خورانیم. بهتر است مقدار مناسب سرم را بلافاصله بعد از مشاهده اسهال به گوساله داد و هر چه در این کار دیرتر عمل کنیم، وضع گوساله بدتر خواهد شد. هرچه گوساله بیشتر آب بدن خود را از دست داده باشد، باید سرم بیشتری به او داد.

سرمهای خوراکی در 2 شکل هستند، یا به صورت پودر که باید با مقدار مناسب آب جوشیده و سرد شده، مخلوط شوند. (مقدار مناسب آب را می توان از داروخانه ها یا افراد کارشناس پرسید) و یا به صورت آبکی هستند که هم می توان آنها را تزریق کرد و هم به صورت خوراکی مصرف کرد. معمولا این نوع تزریقی است که یا قندی است و یا نمکی و یا هم قندی و هم نمکی که باید نوع آن را پرسید و یا از روی ظرف سرم که نوع آن نوشته شده، این مسئله را فهمید.

اگر گوساله نتواند سرم را بخورد و یا اگر حال گوساله خیلی بد بوده و مثلا به یک پهلو افتاده و دستها و پاهایش سرد شده باشد، باید از سرم تزریقی استفاده کرد که بهتر است سرم را داخل رگ گوساله تزریق کرد.این کار احتیاج به افراد باتجربه دارد و باید هرچه سریعتر از این افراد کمک گرفت.

چنانچه بعد از یک شبانه روز حال گوساله بهتر شد،باید بعد از آن کم کم دوباره شروع به دادن شیر بکنیم. یعنی اگر مثلا روزی 2 لیتر سرم می دادیم، حالا یک لیتر شیر و یک لیتر سرم بدهیم. بهتر است شیر و سرم را با هم مخلوط نکنیم، بلکه شیر را جدا و سرم را جدا بدهیم . در روزهای بعد که اسهال در حال خوب شدن بود، سرم را کم کم قطع کرده و دوباره شیر می دهیم.

توجه داشته باشید که بهترین و مهمترین کار در درمان اسهال همین کار ساده، یعنی دادن سرم خوراکی به گوساله است که در بیشتر موارد اگر زود وارد عمل شویم، با همین کار ساده گوساله را نجات خواهیم داد.

در مورد اسهال هایی که به علت تغذیه غلط ایجاد می شوند،باید علاوه بر دادن سرم، تغذیه را نیز به شکل صحیح انجام دهیم تا دوباره اسهال رخ ندهد. کار دیگری که معمولا در درمان اسهال انجام می شود، دادن داروهای ضد اسهال است. اغلب این داروها میکروبهای ایجاد کننده اسهال را از بین می برند. این داروها بیشتر به صورت کپسول خوراکی است و بعضی از آنها هم تزریقی است. مصرف این داروها باید زیر نظر پزشک انجام شود، زیرا در هر نوع خاصی از اسهال،باید یک نوع بخصوص از دارو رامصرف کرد ومصرف داروی اشتباهی نه تنها درخیلی از موارد اثر درمانی ندارد،بلکه ممکن است حال گوساله را بدتر هم بکند. اگر دامپزشک یکی از این داروها را برای گوساله تجویز کرد، شما می توانید به مقداری که دکتر گفته است دارو را به گوساله بدهید. مخصوصا یک نوع از این داروها که به صورت کپسولهای زرد رنگ و به نام «فورازولیدون» می باشد. اگر بیشتر از اندازه مصرف شود، گوساله را به شدت مسموم می کند. خیلی از گاودارها با مصرف خود سرانه این دارو موجب مرگ گوساله خود شده اند.

بیماری عفونت بند ناف

این عفونت که بیماری بند ناف نیز نامیده می شود، معمولا در اثر شرایط غیر بهداشتی زایشگاه یا محل تولد گوساله به وجود می آید.از این رو رعایت اصول بهداشت در زایشگاه و جایگاه اولیه نگهداری گوساله ها، در کنترل بیماری مؤثر است.

ناف به عنوان مستعد ترین عضو بدن پس از تولد،برای انتشار عفونت در بدن گوساله به شمار میرود. ناف به واسطه موقعیتی که دارد، در اغلب اوقات با بستر و جایگاه در تماس بوده، در نتیجه محیط مناسبی برای نفوذ و رشد میکروبها به شمار می رود. ورم ناف تاثیرات متفاوتی بر روی گوساله ها دارد، به همین جهت در مقابله با این بیماری،مقاومت طبیعی بدن که به دنبال مصرف آغوز حاصل می گردد، بسیار مهم است؛ ولی در صورت بروز این عفونت، باید نسبت به درمان گوساله اقدام نمود.

به دنبال وقوع ورم بند ناف، میکروب سریعا وارد خون شده و در صورت عدم درمان صحیح و به موقع گوساله که دارای تب بالا و بی اشتهایی است، مرگ به سراغ گوساله می آید.

علائم بیماری

علائم بیماری با توجه به نوع میکروب و شرایط بستر،در سنین متفاوت (از هفته اول تا هفته چهارم بعد از تولد)، آشکار می گردند. ولی غالبا این علائم در 10 تا 14 روزاول زندگی ظاهر نمی شوند. گوساله مبتلا به بیماری غالبا افسرده و بی حال است و تمایلی به شیر خوردن از پستان مادر ندارد. بدن حیوان داغ وتب دار بوده و به علت ابتلاء به اسهال شدید، پوست حیوان چروکیده بوده و چشمانش فاقد شفافیت طبیعی می باشد. ناف گوساله مبتلاء متورم و دردناک بوده و اغلب، مفاصل حیوان بخصوص در ناحیه آرنج و زانو متورم است.

پیشگیری

برای پیشگیری از این بیماری، اصول زیر باید رعایت شوند:

1. محیط زایشگاه باید تمیز و بهداشتی بوده و عاری از هر گونه فضولات حیوانی باشد.
2. بلافاصله بعد از تولد گوساله، باید بند ناف ضد عفونی گردد. برای این منظور، بند ناف را درون یک ظرف شیشه ای دهان باریک محتوی تنتورید وارد کرده وسپس به وسیله یک پارچه تمیز،تمام جسم بند ناف به تنتورید آغشته نمود.
3. درساعات اولیه تولد،آغوز به میزان کافی به گوساله خورانده شود.

شایان ذکر است که انجام مراقبتهای مذکور، نه تنها از بروز عفونت بند ناف جلوگیری می کند،بلکه برای پیشگیری از بسیاری از بیماریهای گاو و گوساله نقش مهمی را دارد.زیرا خوراندن آغوز به شکل صحیح ودر همان ساعات اولیه تولد به منزله انجام واکسیناسیون بر علیه بیماریهاست.

بدین صورت که فعالیت سیستم ایمنی بدن را در مقابله با بیماریهای مختلف تقویت می کند.

درمان

به منظور درمان گوساله مبتلا،باید سریعا دامپزشک را بر بالین دام آورد تا با تشخیص به موقع و انجام عمل جراحی در شرایط مناسب، از مرگ گوساله جلوگیری شود. درمان را می توان با تزریق آمپول پنی سیلین به همراه استرپتومایسین و دیگر تزریقات لازمه،به طور مستمر تا برگشت حال دام به وضعیت عادی ادامه داد. ضمنا تمیز نگاه داشتن و ضدعفونی نمودن محل جراحی از موارد بسیار مهمی است که باید رعایت گردد.

ذات الریه

این بیماری غالبا به دنبال اسهال و بر اثر استرس ناشی از آن ایجاد می شود و علت آن عفونت های حاد ویروسی یا باکتریایی است. ذات الریه سخت ترین وجدیترین بیماری ثانویه ای است که به دنبال اسهال ممکن است رخ دهد. ذات الریه ممکن است به دلیل تغییر ناگهانی آب و هوا،جایگاه مرطوب و سایر شرایط نامطلوب محیط بوجود آید. این بیماری می تواند به تدریج و ظرف 2-1 هفته عارض شده و نهایتا به یک ذات الریه مزمن تبدیل شود. علائم این بیماری عبارتند از: افسردگی، تب 41-40 درجه،بی اشتهایی، پوشش مویی ضمخت،تندی نفس و سرفه . حیوان ممکن است دچار آبریزش از بینی و چشم نیز باشد. مهمترین عامل ذات الریه، جایگاه نامناسب از نظر نظافت و تهویه است. ذات الریه بیشتر در شرایطی شایع است که در آن گوساله ها به طور گروهی و در  یک جایگاه با گاوهای شیری نگهداری می شوند. در زمستان وقتی گاوها درون جایگاه هستند درجه حرارت بالاست و وقتی بیرون می روند درجه حرارت جایگاه پایین می آید. این تغییر درجه حرارت محیط موجب استرس و ذات الریه در گوساله های شیر خوار و جوان می شود.

دوباره تاکید می شود که بهترین راه کنترل این بیماری پیشگیری است. به جایگاه و تهویه آن بیشتر توجه کنید. به محض مشاهده علائم ذات الریه در یک گوساله آن را از بقیه جدا کنید. آب، علوفه و کنستانتره مرغوب در اختیار گوساله مریض قرار دهید.برای پیشگیری از ذات الریه با دامپزشک خود در مورد برنامه واکسیناسیون گوساله ها مشورت کنید. گوساله هایی که آب زیادی از دست داده اند به آنتی بیوتیک و تزریق سرم برای جایگزینی آب از دست داده پاسخ بهتری می دهند.

بهداشت علوفه و انبارهای خوراک دام :

غذای سالم و بهداشتی جهت داشتن دام های سالم و با رشد ایده آل بسیار ضروری است، در اغلب شرایط آب و هوایی، دوره هایی از سال وجود دارد که گیاهان علوفه ای و مرتع از رشد سریع برخوردار بوده و در دوره هایی این رشد کم و یا کلا متوقف می گردد. این بدین معنی است که در بعضی دوره ها، مازاد تولید و در بعضی مواقع کمبود تولید وجود دارد و به عنوان یک اصل ضروری است که این مازاد به طریقی ذخیره شود تا در مواقع کمبود استفاده گردد. برای ذخیره علوفه از دوروش زیر استفاده می شود.

1. خشک کردن علوفه
2. سیلو کردن

خشک نکردن صحیح علوفه و یا انبار کردن نامناسب آن، مشکلات زیادی را به دنبال دارد. خشک نکردن صحیح و یا نفوذ باران به داخل انبار ذخیره علوفه سبب رشد قارچها و بیماریها می شود. در زمان سیلو کردن باید تمام هوای سیلو خارج شود. چنانچه هوای سیلو خارج نشود و شرایط غیر هوازی فراهم نگردد، هوای ورودی موجب تحریک و از دست رفتن ماده خشک سیلو می شود. سیلو کردن نامناسب سبب رشد قارچها می شود، بنابراین قسمت های سیاه شده و کپک زده ذرت های سیلو شده را هرگز نباید به مصرف دامها رسانید. زمینی که برای سیلو انتخاب می شود باید متناسب این کار بوده و کاملا زهکشی شده و خشک باشد. کف سیلو باید شیب دار بوده و برای جلوگیری از نفوذ رطوبت بهتر است دریچه های فلزی در کف یا دیوارهای سیلو نصب گردد. در نقاطی که سطح آب بالا است باید سیلو را طوری ساخت که از کف زمین بلندتر باشد.برای پرکردن سیلو و اطمینان از کوبیدن کامل مواد سیلویی بهتر است از تراکتور همراه با غلطک استفاده شود.

خالی کردن سیلو باید طوری صورت گیرد که از ورود هوا بداخل آن که موجب فساد مواد سیلویی می شود، جلوگیری گردد و همیشه به قدر احتیاجات روزانه از آن برداشت گردد. در مورد انبارهای خوراک دام، تهویه در انبار باید به خوبی انجام پذیرد که جهت خنک کردن و پایین آوردن دمای انبار و همچنین جهت کاهش رطوبت انبار مفید است. کف و دیوارهای انبار باید فاقد درز بوده و قابل شستشو باشد. همچنین کف انبار باید دارای شیب مناسب جهت جلوگیری از تجمع آب باشد. با کشیدن توری روی فن ها و پنجره ها باید مانع ورود گنجشک، کبوتر و یا هر پرنده وحشی به داخل انبار شد. از ورود حیواناتی مثل سگ و گربه بدرون انبار جلوگیری به عمل آید. از ورود افراد متفرقه به انبار جلوگیری شود. از ورود وسایل نقلیه متفرقه و وسیله های مورد استفاده در دامپروری بجز در مواقع لزوم خودداری به عمل آید.

بهداشت دوشش :

عدم رعایت بهداشت در هنگام دوشش شیر علاوه بر آسیب رساندن به پستانهای گاو و حتی خود گاو اولا قدرت نگهداری شیر را پایین می آورد و ثانیا از نظر بهداشت جامعه انسانی نیز مساله ساز می باشد. بهداشت دوشش شامل بهداشت سالن شیر دوش، بهداشت کارگر شیر دوش، بهداشت پستان، بهداشت ماشین شیر دوشی، بهداشت مخازن نگهداری شیر می باشد.

بهداشت سالن شیردوش :

سالن های شیردوشی از 3 قسمت تشکیل شده :

1. محوطه انتظار گاوها است که باید روبه جنوب احداث شود. مساحت به گونه ای باشد که گاوها به هم فشرده شوند. در این صورت راحتتر وارد سالن شیردوش می شوند. کف بتونی دارای شیب 2% به طرف فاضلاب، در این بخش می توان تجهیزات شستشوی پستان گاوها را در نظر گرفت. بهتر است این ناحیه سقف دار نباشد. در معرض نور خورشید باشد. اگر هم سقف داراست از همه طرف باز باشد که جریان هوا بهتر باشد.
2. سالن شیردوشی : سالن شیردوشی باید کمی بلند تراز محوطه انتظار باشد. ممکن است یک طرفه یا دوطرفه باشد. گاوها به صورت مورب در روی سکوها قرار می گیرند. دارای یک چال مرکزی است که عمق آن 80 سانتی متر است و کارگران شیردوشی در آن جاقرار دارند و مسلط بر پستان گاوها هستند. دیوارهای این سالن باید از سرامیک های سفید پوشیده شود. (چون آلودگی ها راخوب نشان می دهد). کف بتون قابل شستشو داشته باشد. سقف قابل شستشو باشد. پنجره دار باشد. چال مرکزی هم باید دارای سیستم تخلیه باشد. علاوه بر این که سکوها هم دارای شیب 2% به طرف فاضلاب باشند. درها از نوع کشویی باشد بهتر است .برای فصل سرما سیستم گرم کننده باید وجود داشته باشد.
3. اطاق ذخیره شیر: اطاق ذخیره شیر باید کمی بلندتر ازسالن شیردوشی باشد. دیوارهای آن پوشیده از سرامیک سفید باشد. کف صیقلی باشد. دارای سیستم تخلیه هوا باشد. تاسیسات آب سرد و گرم داشته باشد. در این جایگاه یخچال های نگهداری شیر قرار دارند.

بهداشت کارگر شیردوش :

بهداشت شخصی کارگر شیردوش شامل موارد زیر است:

1. به علت اینکه دست کارگر در انتقال بسیاری از عوامل ورم پستان و در آلوده کردن شیر نقش دارد، قبل از شیر دوشی باید دست ها را کاملا شست و ضدعفونی کرد.
2. استفاده از دستکش و شستن و ضدعفونی مرتب آن در زمان شیر دوشی.
3. حداقل بودن تماس دست کارگر با پستان ،سرپستانک و فنجانک دستگاه شیر دوشی
4. استفاده از چکمه و روپوش.

بهداشت پستان : قبل از شستشوی پستان باید چند قطره شیر از هر کار تیه دوشید. این عمل باعث خارج شدن بسیاری از میکروبها که از راه منفذ سر پستانک وارد شده اند می شود. از طرف دیگر از این شیر می توان برای تشخیص ورم پستان استفاده کرد.

سپس باید سرپستانک ها را شستشو داد . از شستن کامل پستان باید خودداری شود، چون شستن کامل پستان عوامل بیماریزا را از بالا به پایین و به داخل سرپستانک و یا شیر منتقل می کند. فشار آبی که جهت شستشوی پستان بکار می رود باید مناسب بوده و دمای آن نیز گرم باشد. جهت خشک کردن سرپستانک ها از دستمال کاغذی یکبار مصرف استفاده می شود. در بعضی از گاوداریهای بزرگ جهت صرفه جویی از کاغذ کاهی تمیز استفاده می کنند. استفاده از حوله جهت خشک کردن اولا به علت کم بودن سطح سرپستانک ها نیاز نیست و ثانیا به علت اینکه جهت هرگاو باید بطور انفرادی و اختصاصی باشد و بعد از شیردوشی نیز باید شسته، ضدعفونی و خشک شوند ضرورت ندارد. در پایان شیردوشی باید سرپستانک ها را در محلول ضدعفونی غوطه ور کرد. این عمل در کلیه گله ها باید به طور روزمره انجام شود.

بهداشت ماشین شیردوشی :

یکی از ارکان مراقبت از پستان ها شستشوی مرتب دستگاه شیردوشی است. ابتدا با آب سرد، سپس با آب گرم باید دستگاه را شستشو داد. ترکیبات مختلفی برای ضدعفونی دستگاه به کار می رود. مثل سود و پتاس و به تناوب اسیدها از ترکیبات کلردار از هیپوکلریت سدیم استفاده می کنیم. غلظت های 1% مواد قلیایی و اسیدی نتیجه خوبی خواهد داشت.

بیماری ورم پستان :

اکثر عوامل بوجود آورنده ورم پستان را میکروبها تشکیل می دهند. میکروب ها در تمام محیط دامداری و از جمله پستان دام به فراوانی وجود دارند و در شرایط خاصی می توانند از مجرای سرپستانها وارد پستان سالم شده و آنرا مبتلا کنند. پستانها و سرپستانها مهمترین محل تجمع میکروبها بوده و همچنین زخم های سرپستان نیز محل مناسبی برای رشد میکروبها به شمار می روند. ایجاد بیماری ورم پستان خسارات اقتصادی فراوانی به گاودار وارد می سازد. اهم این خسارات به شرح زیر می باشند:

1. کاهش میزان تولید شیر
2. هزینه های درمان
3. عدم استفاده از شیر در طول مدت بیماری و درمان
4. احتمال از بین رفتن یک یا چند قسمت از پستان دام.

راه های کنترل بیماری :

برای پیشگیری، فاکتورهای متعددی را باید کنترل کنیم. فاکتور مهم محیط سالم است. بهاربندها باید خشک باشند و فضولات هفته ای یکبار تخلیه شوند. بخصوص در فصولی که بارندگی زیاد است. تهیه بستر مناسب اهمیت خاصی دارد. قبل از دوشش باید ابتدا با آب کار تیه ها را شستشو داده و با کاغذ خشک کن، خشک کنیم. ضمنا از یک ماده ضدعفونی استفاده کرده و سرپستانها را بعد از شستشو ضدعفونی کنیم. پس ازدوشش با غوطه ور ساختن سرپستانها در یک محلول ضدعفونی کننده آلودگی را به حداقل می رسانیم. بستر باید خشک، دائما تخلیه و شعله پاشی مناسب باید انجام شود. به طور مرتب دستگاه دوشش را از نظر فشار و پارگی بخش های لاستیکی باید امتحان کرد. عدم کارکرد صحیح ماشین شیر دوشی و یا عدم استفاده صحیح از آن، اهمیت بسیار زیادی در مستعد کردن دام به ورم پستان دارد. یکی دیگر از راههای کنترل بیماری ورم پستان بهداشت فردی است که قبلا توضیح داده شد.

مراقبت از سم :

بهداشت سم: نقش سم در حرکت و زندگی دام بسیار مؤثر است. گاوهایی که دارای سم سالم و مناسب باشند، برای تولیدمثل و تولید شیر کمتر دچار مشکل خواهند شد. لنگش ها و اثرات حاصل از آن سبب کاهش تولید شیر، عدم بروز علائم فحلی، تاخیر در آبستنی، سوء تغذیه، افزایش هزینه های دامپزشکی، لاغری حیوان و حذف گاوهای پر شیر و بسیاری از اثرات دیگر می شود. گاوهای نری که دارای سم بلند و لنگش هستند برای تولید مثل خوب نیستند. زیرابه علت سم درد و ناراحتی پا عمل جفتگیری را به خوبی انجام نمی دهند.

اهمیت سم چینی :

در اثر نگهداری گاوها در شرایط محیطی بسته، سمهای اغلب آنها در نتیجه عدم گردش و حرکت و فقدان سایش یا سایش غیرطبیعی، به زودی بلند و طویل می گردد. این حالت سمها نه تنها موجب بدنمایی و زشتی دست و پا می شود، بلکه حیوان را از حرکت طبیعی و درست ایستادن باز می دارد. این حالت با مرور زمان بدتر شده، ناراحتی و رنج بیشتری را برای حیوان فراهم می سازد. بنابراین باید به محض مشاهده چنین وضعیتی، درصدد اصلاح و آرایش سمها برآمده و زوائد شاخی سمها را قطع کرد در غیر این صورت موجبات ابتلاء دام به لنگش فراهم می گردد.

اهمیت اقدام به موقع سم چینی در جلوگیری از ابتلاء دام به لنگش است. خسارات اقتصادی که درنتیجه ابتلاء دام به لنگش وارد می شود عبارتند از:

1. تبدیل پیش از موعد دام سالم به دام وازده
2. کاهش تولیدات
3. تقلیل قدرت باروری حیوان
4. افزایش هزینه درمان.

برای بهداشت سم باید این نکات را رعایت نمود: حیوان تغذیه اصولی و مناسب داشته باشد. ایجاد بستر مناسب برای جایگاه دام به صورتی که دارای قابلیت تمیز کردن باشد و سطح زمین جایگاه دارای پستی و بلندی و اشیاء نوک تیز در آن وجود نداشته باشد. پاشیدن آهک روی بستر و کف جایگاهی که حرکت دام کم می باشد. کنترل و معالجه گاوهایی که می لنگند و بررسی لنگش آنها از نظر گندیدگی و وجود جسم خارجی درسم. شناخت و مبارزه با بیماریهای عفونی رحم و پستان گاو که در ایجاد بیماریهای سم نقش مؤثری دارند. حذف و فروش گاوهایی که می لنگند و از نظر وراثتی دچار مشکل هستند و قابل معالجه نیستند. برای اینکه از بیماریهای سم پیشگیری شود می توان سم دام را شستشو داد.

حوضچه ای را در محل عبور دام می سازند که عمق آن 15-10 سانتی متر می باشد. و سپس آنرا از محلول فرمالین تجارتی 5-3% و یا سولفات مس 5-2% و آب پر می کنند. توصیه می شود شستشو در فصول پاییز و زمستان انجام شود. قبل از ورود به حوضچه ضدعفونی بهتر است که ابتدا دام در یک حوضچه ای که در آن آب ریخته شده عبور کند تا فضولات سم جدا شده و محلول ضدعفونی دیرتر کثیف شود.

سم چینی و مراقبت های بعد از آن :

بعد از مقید کردن گاو و مشخص کردن قسمت هایی از سم که باید اصلاح گردند، قسمت مذکور را بین دو تیغه سم چین قرار داده و با یک حرکت سریع بخش اضافی را قطع نمود. باید دقت کرد که از قطع کردن بافت های زنده زیر سم که حاوی عروق و اعصاب هستند حتما خودداری شود، زیرا منجر به عفونت سم و نهایتا ایجاد لنگش در حیوان می شود.

در صورتی که جراحاتی به بافت های زنده وارد آمد باید فورا نسبت به ضدعفونی و پانسمان سم اقدام نمود. تمیز نگاه داشتن سم و قرار دادن سم در محل تمیز و خشک در بهبودی هر چه سریعتر زخم سم نقش مؤثری ایفا می کند. انجام هر گونه درمان غیر صحیح در این مورد سبب عفونی شدن موضع و به وجود آمدن عوارض خطرناک در دام می گردد. بعد از مقید کردن حیوان کارگر سم تراش می تواند به کمک انواع قیچی ها و چاقوها قسمتهای اضافی سم را کوتاه کند.

مبارزه با انگل های خارجی بدن :

انگلها موجوداتی هستند که ممکن است به تعداد زیاد و در درون و یا خارج بدن دام وجود داشته باشد و بدین ترتیب سبب نارحتی، ضعف و حتی مرگ حیوان گردند. در این بحث انگلهای خارجی بدن دام مورد نظر می باشند. از انواع انگل های خارجی دام ، کنه، جرب، شپش، مگس، کک و پشه هستند و از مهمترین آنها کنه ها هستند که با تغذیه از خون حیوانات آنها را ضعیف و رنجور می سازند. در نتیجه مقاومت دام در مقابل هجوم عوامل بیماری زا بسیار کاهش می یابد. کنه روزانه یک تا 1.5 سانتی متر مکعب از خون بدن را می مکد. بنابراین اگر تعداد کنه ها بر روی بدن دام زیاد باشد، ضعف و لاغری در عرض چند روز دام را تلف می سازد. بخصوص گوساله ها که نحیفتر بوده و پوست نرمتری دارند زودتر از گاوها در اثر گزش کنه از پای در می آیند.

کنه در حین مکیدن خون مقداری سم وارد بدن گاو می نماید. به همین دلیل دامهای مبتلا مدتها پس از سم پاشی و از بین رفتن کنه ها، در اثر مسمومیت حاصله ضعیف و لاغر می مانند. سم بعضی از انواع کنه ها توانایی فلج کردن حیوان را نیز دارد. عوامل بیماریهایی نظیر تیلریوز به وسیله کنه ها منتقل می شوند. این انگل به پوست دامها آسیب وارد نموده و بدین ترتیب از نقطه نظر اقتصادی زیان فراوانی به ارزش پوست وارد می آورند. پوست حیوانات مبتلا به کنه دردباغی سوراخ می شود. باتوجه به موارد مذکور وارسی و مبارزه علیه انگل های پوست مخصوصا کنه بسیار مهم بوده و در دامپروری های صنعتی که دارای دام های خارجی و حساس می باشند، مساله بسیار حایز اهمیتی را تشکیل میدهد زیرا این قبیل حیوانات نسبت به کنه و بیماریهای منتقله توسط آن مانند تیلریوز مقاومت نداشته و بیشتر تلف می گردند.

جربها شباهت زیادی به کنه ها دارند ومانند آنها دارای سر کاذب کوچک و بدن یک قطعه ای بوده و از سطح پشتی و شکمی تقریبا مسطح برخوردارند. برخی از جربها دارای بدنی کشیده و برخی گرد و بیضی هستند و همچنین تعدادی از آنها با چشم مسلح دیده شده ولی برخی فقط به کمک میکروسکوپ قابل دیدن می باشند. جربها باعث ایجاد خارش و مالیدن بدن به در و دیوار می شوند و متعاقبا زخمی شدن بدن و ایجاد عفونت می کنند. همچنین باعث کاهش شیر و گوشت، کاهش ارزش پوست و پشم و تلف شدن دام می شوند. این انگل باعث انتقال امراض مختلف مثل آبله و کاهش مقاومت عمومی بدن دام های مبتلا به امراض و بیماریها می شوند.

در اثر فعالیت شپش ها و تحریک نیش آنها:

1. دام کم اشتها و آرام شده و به علت خارش شدید و مالیدن خود به اطراف یا گاز گرفتن پوست خود ضایعات پوست و مو ایجاد می شود.
2. ایجاد ناراحتی عمومی و استرس بخصوص در دامهای جوان، ضعیف و خوب تغذیه نشده بخصوص در فصل سرما به علت تراکم و تغذیه نامناسب.
3. کاهش میزان پشم دامهای مبتلا و زمخت و پیچیده شدن آنها که در اثر لیسیدن بدن ممکن است مقداری از پشم بصورت گلوله درآمده و وارد معده دامها شود.4- کاهش مقاومت عمومی بدن وابتلاء به بیماریهای مختلف عفونی وانگلی ودرنتیجه ضعف وازپادرآمدن دام وکاهش تولیدات آن.  5- قابل توجه بودن هزینه های مبارزه با آنها.

روشهای مبارزه با انگلهای خارجی:

1. حمام ضد کنه : این روش بیشتر در گوسفند کاربرد دارد. در این روش گودالی حفر کرده و در آن محلول آب و کنه کش ریخته می شود و دام از آن عبور می نماید تا کنه های روی پوست آنها تحت تاثیر مواد سمی کشته شوند. قسمت های تشکیل دهند یک حمام ضد کنه شامل:
   الف) قسمت محوطه انتظار.
   ب) قسمت راهرو
   ج) حوضچه ضدعفونی
   د) قسمت استراحتگاه است.

معایب این روش:

1. تقبل هزینه ساخت حمام.
2. ترکیبات حاصل از بعضی از کنه کشها سیستم عصبی را تحریک کرده و باعث افزایش مدفوع حیوان می شود. در نتیجه کود با کنه کش مخلوط شده و ضمن از بین رفتن تاثیر سم سبب کثیف شدن دام می گردد.
3. هنگام حمام دادن مقداری از مایع در بدن دام مانده و به خارج از حمام منتقل می شود، در نتیجه غلظت سم ممکن است تغییر کند. چنانچه مقدار سم بیش از اندازه طبیعی باشد دام مسموم می گردد و اگر کمتر از اندازه طبیعی باشد، کنه ها کشته نخواهند شد.

نکات مهم :

1. حمام دادن باید در فصل مناسب در هوای گرم و محیط باز انجام گیرد.
2. به هنگام حمام دادن دام نباید خسته باشد.
3. حمام دادن بلافاصله پس از پشم چینی صورت نگیرد، به عبارت دیگر به هنگام حمام دادن نباید هیچگونه زخم و جراحتی روی بدن حیوان مشاهده گردد. بهتر است حداقل 2 الی 3 هفته بعد از پشم چینی عمل حمام دادن انجام گیرد.
4. فاصله بین حمام دادن ها با توجه به وضع بیماریهای انگلی در دامداری های منطقه به طور متوسط 3 بار با فواصل زمانی حداقل بیست روز باشد.
5. حداقل زمان برخورد سم با بدن دام حدود یک دقیقه باشد.
6. قبل از ورود دام به حمام لازم است پاهای دام از گل و لای و فضولات تمیز شود تا باعث آلودگی آب حمام نشود.
7. دامهای آبستن سنگین را نباید حمام داد و بهتر است آنها بوسیله روش اسپری سم پاشی شوند.
8. قبل از حمام دادن باید دام را کاملا سیراب نمود تا دام بر اثر تشنگی از آب حمام ننوشد.

2-سمپاشی : این روش در مورد گاو مفیدتر و آسانتر از روش حمام ضد کنه است. سمپاشی به 2 طریق صورت می گیرد: الف) محلول پاشی. ب) پودر پاشی. روشهای محلول پاشی و پودر پاشی هر دو به روش حمام دارویی مزیت و برتری دارند. چراکه معایب آنرا ندارند و یا به میزان کمتری این معایب را نشان می دهند. بخصوص که در کنه کش و آب نیز حداکثر صرفه جویی به عمل می آید.

3- روش سیستمیک: در این روش مواد کنه کش وارد سیستم جریان خون شده و انگل هایی را که از خون دام تغذیه می کنند ازبین می برد. عیب این روش این است که مواد کنه کش پس از انتقال در خون از طریق شیر دفع می شوند. به همین دلیل این روش در گاوهای گوشتی مورد استفاده قرار می گیرد. دراین روش کنه کشها ممکن است به طریق خوراکی در اختیار دام قرار گیرد و یا به صورت تزریق زیر جلدی وارد بدن شود. همچنین امکان ریختن کنه کش بر روی پوست دام و جذب آن از طریق پوست نیز وجود دارد. دام هایی که برای کشتار انتخاب می شوند از 4 هفته قبل نباید در مورد آنها از کنه کشها استفاده شود تا در مدت یاد شده مواد کنه کش کاملا از بدن دام دفع گردد.

به طور معمول این طور دامها را از گله جدا می کنند و در یک مکان مجزا نگهداری می کنند. به طور معمول برای هر کنه کش روش مخصوصی انتخاب میشود و چنانچه درباره یک ماده شیمیایی از طرف مؤسسه تولید کننده به منظور خورانیدن دستوراتی داده شده باشد نمی توان آن را زیر جلد تزریق نمود و یا روی پوست ریخت.

 

 

حتما بخوانید:

⇐ توصیه های بهداشتی ذبح دام در عید قربان را جدی بگیرید!

⇐ بیماریهای مشترک بین انسان و حیوانات