الزامات سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای

اصول و کلیات بهداشت حرفه ای

اصول و کلیات بهداشت حرفه ای

اصول و کلیات بهداشت حرفه ای

 

 

قبل از مطالعه این بخش فیلم زیر را مشاهده کنید

 

 

تعریف ­ایمنی:

عبارت­ ­است ­از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف­ علمی ایمنی آمده ­است، در واقع شرایطی ­است که دارای پتانسیل رساندن آسیب به کارکنان، تجهیزات­ و ­ساختمان­ها، از بین ­بردن مواد یا کاهش ­کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش ­تعیین­ شده می­ باشد.

در استاندارد ISO 8402:1992 واژه ایمنی به صورت زیر تعریف شده است: حالتی که در آن احتمال خطر آسیب (به اشخاص) یا خسارت مادی، به میزان قابل قبول محدود شده باشد.

ایمنی به­ طور صد در صد و مطلق وجود ندارد و عملاً هم هیچ­­گاه حاصل نخواهد شد از این­روست که گفته می­ شود ایمنی حفاظت ­نسبی در برابر خطرات است

الف : تاريخچه بهداشت حرفه ای در جهان

 

منابع کنکور ارشد بهداشت حرفه ای رتبه 1 سال 96

تاریخچه بهداشت حرفه ای در جهان

 

بشر از زماني كه خود را شناخته، در پي تلاش و فعاليت بوده و طبيعتا در مسير زمان، تحولاتي را پشت سر گذاشته است. اختراع ابزار‌هاي مختلف و به تبع آن تكميل اين ابزار‌ها يكي از مهمترين عوامل تحول در شيوه زندگي انسان است. زماني ابزار سنگي مورد استفاده قرار مي‌گرفت و بعد‌ها با پيدايش آهن و ساير فلزات ابزار فلزي جايگزين آن شد و تا موقعي كه آن ابزار جز با نيروي عضلاني انسان حركت نمی كرد، ابزار دستي اساسي ترين عنصر توليد بوده است. ليكن با ابداع كشاورزي و دامداري، آغاز شهرنشيني و گسترش شهر‌ها، اختراع ماشين آلات و تجلّي عصر ماشين، انقلابي بس عظيم در گسترش فعاليت‌هاي انساني پديدار شد. در دوره هايي كه زندگي بشر از شكار و صيد و يا كشاورزي تامين مي‌شد به لحاظ سادگي ابزار، عوارض وابسته به شغل (بهداشت محيط كار) ناچيز بوده است و در اكثر موارد از چند خراش يا زخم ساده تا حداكثر، شكستگي اعضاء تجاوز نمي‌كرده است ولي به تدريج كه صنعت پيشرفت كرد و نيروي محرّكه مكانيكي و الكتريكي بوجود آمد خطرات نيز به همان نسبت افزايش يافت.

براي اوّلين بار سقراط و ابوعلي سينا در آثار خود از درد‌هاي شكمي قولنج مانندي در بين كارگران نقاش نام برده اند كه مسلما با سرب موجود در رنگ‌هاي مصرفي و خواص سمّي آن ارتباط داشته است. جالينوس  (Galen) از بيماریهای معدنچيان و دبّاغان نامبرده است.

قرن شانزدهم

اگري‌كولا (Agricola) و پاراسلوس (Paracelsus) در باره بيماري‌هاي شغلي كارگران ذوب آهن، فلزات و بيماري‌هاي معدنچيان و مسموميت جيوه آثاري به جاي گذارده اند. كتاب آگريكولا در سال 1556 يكسال بعد از مرگ او و كتاب پاراسلوس در سال 1567 منتشر شد.

قرن هفدهم

برناردو رامازيني: معروف ترين جمله را در رابطه با بهداشت حرفه ای عصر خود بيان كرد: سقراط در موقع حضور بر بالين بيمار مي‌پرسيد سن شما چقدر است؟ چند روز است بيماريد؟ اشتهاي شما چگونه است، و … من مي‌خواهم به گفتة او اين عبارت را اضافه كنم شغل شما چيست؟ (كتاب بيماریهای شغلي Demordis Artificum Diatriba) رامازيني در كتاب خود از بيماري‌هاي كوزه گرها، شيشه گرها، نقاش‌ها، شيميست‌ها، حلبي ساز‌ها و دباغان و مشاغل گوناگون ديگر نام برده است. وي لزوم استراحت را در فواصل كار توصيه مي‌نمايد. با مطالعه آثار اين دانشمند بزرگ به كساني كه او را پدر طب شغلي ناميده اند كاملا حق مي‌دهيم.

قرن هيجدهم

در انگلستان توماس پرسيوال پُت (Thomas Percival Pott) كه نام او به علت پُت (سل ستون مهره ها) مشهور است متوجه شد كه اطفالي كه جهت پاك كردن دودكش بخاري‌ها وارد آن مي‌شوند به سرطان پوست بيضه مبتلا مي‌شوند.

دكتر تاكرا  (Charles Turnur Thackrah) پزشک و دانشمند انگليسي از مسموميت سرب نزد نقاشان منازل نام برده است. در قرن هيجدهم در سويس تيسوت به بيماري سنگ تراشان اشاره نمود.

قرن نوزدهم و بيستم

در انگلستان توماس اليور در كتاب خود كه در سال 1908 منتشر كرد به بيماري‌هاي شغلي اشاره نموده است. دكتر توماس لِگ (Thomas moris legge) در كتاب خود به نام جذب و مسموميت سرب كه به كمک دكتر گادباي در سال 1912 منتشر كرد به مضرّات اين فلز اشاره مي‌نمايد و متعاقب او در آمريكا مسموميت فسفر نظر اندريو را جلب مي‌كند. در زمان جنگ جهاني دوّم مسئولين كارخانه ها به اين نكته پي بردند كه در نظر گرفتن شرايط صحيح كار و داشتن كارگران سالم از لحاظ بدني و رواني امر افزايش توليد ميسر نمي‌باشد. پس از جنگ اين احتياج به وسيله جامعه غير نظامي نيز احساس شد و صاحبان كارخانه ها جهت تامين بهداشت و سلامت كاركنان خود اقدام به تاسيس سرويس‌هاي طبّي در محيط كارخانه و كارگاه ها نمودند.

ب ـ تاريخچه بهداشت حرفه ای در ايران

 

تاريخچه بهداشت حرفه ای در ايران

تاريخچه بهداشت حرفه ای در ايران

 

در مرداد سال 1325 وزارت كار و امور اجتماعي تشكيل و قانون موقت كار را تدوين نمود و در سال 1337 قانون مزبور با اصلاحات و تغييراتي به صورت قانون به تصويب رسيد و اجراي وظايف مربوط به بهداشت و ايمنی مندرج در قانون كار وقت به عهده اداره كل بازرسي كار قرار گرفت. در وزارت كار و امور اجتماعي وقت ادارات زير جهت حفظ سلامت و بهداشت كارگران ايجاد گرديد.

1 ـ اداره كل بازرسي كار

اين اداره كل داراي چند اداره به شرح زير بوده است :

  • اداره بهداشت كار: اين اداره مسئول همكاري و نظارت در تهيه و تدوين استاندارد‌ها و آيين نامه هاي لازم جهت پيشگيري از بيماریهای حرفه ای و بهبود محيط و شرايط كار بوده است. همچنين تهيه و تنظيم برنامه هاي بازرسي بهداشتي از كارگاه ها و تعيين خط مشي بازرسان بهداشت حرفه ای در نقاط مختلف و كنترل اجراي آن را به عهده داشته است.
  • اداره ميزان‌های كار: اين اداره مسئول تهيه آيين نامه هاي حفاظتي براي كارگاه هاي مشمول قانون كار وقت مطالعه و تحقيق در زمينه استاندارد‌هاي حفاظتي موجود در كشور، بررسي برنامه و نقشه هاي كارگاه هاي جديدالتاسيس و يا در حال گسترش بوده است.
  • اداره نظارت و هماهنگی كار: اين اداره مسئول بررسي، تجزيه و تحليل پيشنهادهاي واحدهاي استاني و شهرستاني هماهنگ كننده در امر روش‌هاي بازرسي كار، تنظيم كننده برنامه هاي كوتاه مدت آموزشي بازرسان كار و همكاري با اداره ميزان‌هاي كار در تهيه و تدوين آيين نامه هاي حفاظتي بوده است.

2 ـ آشنایی با اداره كل بهداشت حرفه ای وزارت بهداشت و نحوه تشكيل و فعاليت آن

سابقه و تشكيلات

در سال 1346 در حوزه معاونت فني وزارت بهداشت وقت، اداره بهداشت محيط كار در تشكيلات اداره كلّ بهداشت محيط پيش بيني شد و سپس در سال‌هاي 1347، 1348 و 1349، اداره طب صنعتي در اداره كل خدمات بهداشتي حوزه معاونت فني وزارت بهداري وقت تاسيس گرديد. سپس در سال‌هاي 1350، 1351 و 1352 تا اوايل 1353، اداره بهداشت محيط كار به بهداشت محيط كار و هوا تغيير نام داد و اداره طب صنعتي همچنان به وظايف خود ادامه مي‌داد. در اواخر دهه 1350 در حوزه معاونت امور بهداشتي و جمعيت و تنظيم خانواده وزارت بهداری وقت اداره بهداشت حرفه ای در دفتر خدمات بهداشتی ويژه كه بعدا به اداره كل خدمات بهداشتي ويژه تغيير نام داد تشكيل گرديد.

تا قبل از سال 1362 وزارت كار و امور اجتماعي و وزارت بهداشت وقت مشتركا بر نيروي كار و محيط كار نظارت و مراقبت داشتند. به منظور جلوگيري از دو باره كاری و ارتقاء كيفيت ارائه خدمات براي حفظ و بالا بردن سلامت شاغلين، طي مصوبه مورخ 3/10/62 در هيئت دولت. مسائل بهداشتي محيط كار و كارگر، از وظايف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي شناخته شد و جهت انجام اين وظيفه خطير، اداره كل بهداشت حرفه ای تشكيل و مسئوليت حفظ و ارتقاء سلامت نيرو‌هاي شاغل كشور در مشاغل گوناگون جامعه را عهده دار گرديد و با توجه به تصويب قانون جديد كار توسط مجمع تشخيص مصلحت نظام جمهوري اسلامي ايران در سال 1369، به حكم ماده 85 قانون كار، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي عهده دار بهداشت و درمان كارگران و وزارت كار و امور اجتماعي مسئول ايمني كارگران گرديد.

3 ـ سياست‌های كلی بهداشت حرفه ای در ايران

  • تحقق اهداف عالي اصول 29 و 43 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران
  • توزيع عادلانه امكانات بهداشتي ـ درماني كشور كه از عوامل مهم توسعه اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي است
  • ارتقاء سطح سلامت كارگران
  • گسترش فرهنگ خدمات بهداشتي
  • جلب مشاركت كارفرما جهت تامين حفظ و ارتقاء سلامت كارگران
  • آموزش هرچه بيشتر كارگران
  • تحقق اهداف عالي سازمان جهاني بهداشت، جهت تامين سلامت براي همه، حتی الامكان در نزديكترين محل كار با زندگی

 

ج ـ اصول بهداشت حرفه ای

 

ACGIH.IR-ایمنی و بهداشت حرفه ای

اصول بهداشت حرفه ای

 

1 ـ شناسایی

اوّلين قدم در عمليات اجرایی بهداشت حرفه ای شناسايي است و از مراحل مختلفي تشكيل مي‌گردد. بازديد اوّليه، تشخيص فرآيند، تعيين منابع خطر و مزاحم، تخمين شدت خطر و افراد در معرض … با انجام اين مرحله، طي یک بازديد مقدماتي، خصوصيات كلي كار، محيط كار شناسايي مي‌شود. مواد اوليه، مواد بينابيني، و توليد نهايي شناسايي و بر حسب كار، مواد و تجهيزات بكار گرفته شده، منابع احتمالي خطر تعيين و متعاقبا با در نظر گرفتن شدت خطر، افراد در معرض، نوع كار  (Work Load) اولويت بندي شده و مقدمات اجرائي مرحله بعدي، كه اندازه گيري است فراهم مي‌شود.

2 ـ اندازه گيری

به منظور نشان دادن ميزان و شدت خطر، محل‌هاي آلوده، تعيين افراد در معرض و بالاخره تعيين كارآيي اقدامات كنترلي به كار گرفته شده و موجود در محيط كار اندازه گيري صورت مي‌گيرد.

اولين اقدام پس از مرحله شناسايي، تعيين حدود نسبي عامل زيان آور است. بدين منظور ممكن است كارشناس بهداشت حرفه ای با استفاده از تجربيات خود عمل نمايد. (در شرايطي كه به فاصله يک متري، مكالمه عادي، بدليل سر و صدا امكان پذير نباشد، ميزان صدا بالاتر از حد استاندارد تخمين زده مي‌شود). و يا با استفاده از وسایل ساده اي مانند Detector tube نوع آلودگی های شيميایی و حدود نسبي آن‌ها تعيين مي‌گردد و اقدام بعدي، تعيين و فراهم كردن ابزار و روش عملي تعيين ميزان آلودگي می باشد.

اندازه گيري معمولا به دو صورت محيطي و بيولوژيك صورت مي‌گيرد كه هر يک به نوبه خود به اشكال مختلف به مورد اجرا در مي‌آيد.

3 ـ تفسير نتايج و تعيين خطر (ارزيابی)

اعداد حاصل از اندازه گيري‌هاي محيطي و بيولوژيک به تنهايي و به صورت مجرد معني و مفهومي ندارند و بايد كه آن‌ها را با ميزان‌ها، مورد تفسير و تجزيه و تحليل قرار داد. بر همين اساس استاندارد‌هاي بهداشت حرفه ای مطرح مي‌گردد.

وجود هر عامل به اصطلاح زيان آور در هر اندازه و مقدار براي سلامت افراد در معرض، خطرناک و زيان آور نخواهد بود مگر آنكه ميزان آن از حد تعيين شده استاندارد (Threshold Limit Volume) بيشتر باشد و آن مقداری است كه اكثر افراد معمولي مي‌توانند به مدت 8 ساعت در روز و 40 ساعت در هفته براي سال‌ها بدون نگراني در معرض آن قرار گيرند.

اگر چه در مواردي نوع كار (سختي كار) و قابليت‌هاي جسمي افراد مي‌تواند زمينه ساز بيماری ها در شرايطی كه حتي عامل زيان آور در حدي كمتر از استاندارد است نيز باشد.

4 ـ اقدامات كنترلی

پس از مقايسه و تطبيق ميزان عامل زيان آور با استاندارد‌هاي مربوطه و با در نظر گرفتن شرايط كار، قابليت‌هاي جسمي و فيزيولوژيک افراد، اقدامات كنترلي به مورد اجرا در مي‌آيد.

معمولا اقدامات كنترلي شامل موارد زير است :

  • جايگزينی (حذف منابعي كه ايجاد خطر مي‌نمايند و جايگزيني منابع كم خطر به نوعي كه به فرآيند كار لطمه ای وارد نياورد)
  • محصور كردن (قرار دادن منابع خطرساز در محدوده های بسته اي كه تعداد افراد در معرض را به حداقل ممكن رسانده و يا حذف نمايد)
  • ترميم و بهبود (كه از طريق اجراي يک سري فعاليت‌هاي جانبي در منابع توليد آلودگي، ميزان آن‌ها كاهش مي‌يابد)
  • ايجاد فاصله و موانع
  • تهويه
  • وسائل حفاظت فردی

 

د ـ بهداشت حرفه ای به تعريف سازمان بين المللی كار ILO سازمان جهانی بهداشت

  • ارتقاء و حفظ بالاترين درجه از سلامت جسمي، روحي و اجتماعي شاغلين در كليه مشاغل
  • مراقبت از شاغليني كه سلامت آنان در معرض خطرات ناشي از شرايط كار است

 

هـ ـ  اهداف بهداشت حرفه ای

  • تامين و ارتقاء بهداشت و سلامت جسمي، رواني و اجتماعي شاغلين
  • پيشگيري از بيماریها و حوادث ناشي از كار
  • تطابق شرايط كار با انسان به منظور كاهش اثرات و ابزار كار بر سلامت انسان.

 

و ـ  راه هاي دستيابی به اهداف بهداشت حرفه اي

  • كارگر قبل از استخدام معاينه شده تا متناسب با توانايي‌ها و وضعيت جسمي و سلامتي او به كار گمارده شود
  • شرايط كار و آزار‌های ناشي از آن بررسي و در صورت مخاطره آميز بودن رفع يا كنترل گردد
  • تطبيق كار با كارگر و بالعكس به نحوي رعايت شود كه از خستگي زودرس و حوادث جلوگيري شود
  • نظارت بر سرويس‌هاي بهداشتي در محيط كار مستمرا صورت گيرد
  • علل غيبت از كار بررسي و با رعايت اصول بهداشتي از تكرار آن جلوگيري شود
  •  استفاده صحيح از وسايل حفاظت فردي به شاغلين آموزش داده شود
  • معاينات دوره ای (سالي يكبار) براي تعيين وضعيت سلامتي شاغلين انجام شود.
  • دیگر فعالیت های واحد بهداشت

پس از شناسایی، اندازه گیری، ارزشیابی و كنترل عوامل زیان آور محیط کار می توان با استفاده از نتایج اندازه گیری عوامل زیان آور، برای معاینات پزشكی نیز برنامه ریزی كرد. معاینات پزشكی شامل موارد زیر می شود:

▪ معاینات پزشكی قبل از استخدام : كاركنان تازه وارد با توجه به محلی كه قرار است شروع به كار كنند ، آزمایش های مختلفی مانند عكس ریه ، آزمایش شنوایی و آزمایش های پاتوبیولوژی و… را انجام می دهند و پس از انجام این آزمایشها توسط پزشك سازمان معاینه می شوند.

بنابر این لازم است همه متقاضیان كار قبل از استخدام مورد معاینه پزشكی قرار گیرند.

معاینات سلامت شغلی

معاینات سلامت شغلی

ـ بعضی از اهداف معاینات قبل از استخدام عبارتند از :

  1. حفظ صنعت، سرمایه و سلامت دیگر كارگران
  2. تعیین حدود سلامتی متقاضی در بدو ورود
  3. تشخیص بیماری های زودرس و درمان آنها
  4. تشكیل پرونده بهداشتی و استفاده ازآن در معاینات بعدی

▪ معاینات پزشكی دوره ای :

به منظور تشخیص به موقع بیماریها و تعیین اثر محیط كار بر سلامت افراد كه این معاینات دوره ای، سالی یكبار انجام می شود.

ـ معاینات دوره ای شامل دو بخش:

آزمایش های پاتوبیولوژی و معاینات شغلی اختصاصی است . معاینات شغلی اختصاصی بسته به شرایط محیط كار و نوع عوامل زیان آور موجود برنامه ریزی می شود و شامل اسپیرومتری (آزمایش تنفسی) برای افرادی كه در معرض آلودگی هوا قرار دارند و ادیومتری (آزمایش شنوایی) برای افرادی كه در معرض سرو صدا قراردارند می شود.

انجام كمک های اولیه برای افراد حادثه دیده و رساندن بیماران اورژانسی به مراكز درمانی، ویزیت بیماران توسط پزشک و تحویل دارو های تخصصی با تجویز پزشک، جمع آوری آمار حوادث و تجزیه و تحلیل آنها، تهیه كارت بهداشتی پرسنل رستوران و آبدارخانه و انجام آزمایش های تخصصی به منظور دریافت كارت بهداشتی، تزریق واكسن های مورد نیاز از جمله هپاتیت، آنفلوآنزا، كزاز و … با نظارت پزشک متخصص، نظارت و كنترل بر بهداشت آب آشامیدنی از طریق انجام آزمایش كلر سنجی روزانه از آب ورودی به پالایشگاه و آزمایش های تخصصی آب شرب و غیر شرب در فواصل مناسب توسط مركز بهداشت منطقه، بازدیداز رستوران و سرویس های بهداشتی در فواصل زمانی مشخص، سمپاشی و طعمه گذاری واحدها و محیط پالایشگاه و در نهایت اجرای دستورالعمل های استاندارد OHSAS ۱۸۰۰۱ از دیگر فعالیتهای واحدهای بهداشت است.

ز ـ نقش بهداشت حرفه ای در توسعه پايدار

بنابر اعلاميه كنفرانس عالي ريو توسعه پايدار به عنوان يک استراتژی براي برآورد نيازهاي جمعيت موجود دنيا بدون داشتن آثار سوئی روی سلامت انسان و محيط زيست و بدون به مخاطره انداختن منابع آيه جهاني و بنابراين بدون به خطر انداختن قابليت‌های توليد در آينده در نظر گرفته می شود. براساس اين اعلاميه، انسان‌ها نقش محوری در ارتباط با توسعه پايدار بر عهده داشته و مستحق برخورداری از يک زندگی بارور و سالم هماهنگ با طبيعت می باشند.

در مبحث بهداشت حرفه ای تغيير عبارات فوق در واقع ايفاي نيازهاي مادي با كار و ديگر فرآيند‌هاي توليدي بدون ايجاد خطر براي سلامتي انسان، اكوسيستم، منابع پايه، بهداشت جامعه، در كوتاه مدت يا بلند مدت خواهد بود. بهداشت حرفه ای به عنوان عنصري اساسي يک بعد بهداشتي و اجتماعی از اصل توسعه پايدار را تشكيل مي‌دهد و مسلما عملكرد‌هاي بهداشت حرفه ای مجموعه اي از فعاليت‌هاي كليدي است كه رسيدن به توسعه پايدار را تسهيل مي‌كند.

نقش محوري بهداشت حرفه اي در توسعه پايدار

  1. پيشگيري از حوادث، آسيب‌ها و بيمارهاي شغلي و حفاظت كارگران در مقابل فشار‌هاي بيش از حد جسمي و رواني بر استفاده بهينه از منابع محدود موجود و به حداقل رساندن كاهش غيرضروري منابع مادي و انساني دلالت دارد.
  2. هدف از محيط كار ايمن و سالم، بكارگيري ايمن ترين تكنولوژي همراه با مصرف انرژي كم، ايجاد آلودگي كمتر و توليد مواد زائد كم مي‌باشد و در اغلب كشورها قوانين مربوط به بهداشت حرفه اي بر استفاده از بهترين تكنولوژي كه دسترسي به آن نيز ممكن باشد، تاكيد دارد.
  3. بكارگيري اصول بهداشت حرفه اي موجب افزايش كيفيت محصولات، بهره وري و فرآيند مديريت گرديده و بنابراين در ممانعت از افت غيرضروري انرژي و مواد و همچنين پيشگيري از اثرات ناخواسته بر روي محيط زيست نقش موثري خواهد داشت.
  4. اغلب مخاطرات محيط از محيط‌هاي كاري همچون صنعت، كشاورزي، حمل و نقل و خدمات، ناشي مي‌شوند. كارشناسان و ديگر افراد مسئول در امر بهداشت حرفه اي به خوبي از فرآيند‌ها و عواملي كه ممكن است براي محيط زيست مخاطره آميز باشد، آگاهي دارند و اغلب اين اطلاعات در مراحل اوّليه بروز مشكل در اختيار آن‌ها قرار مي‌گيرد و بنابراين قادرند پيشگيري‌هاي اوّليه را انجام دهند در غير اين صورت عناصر مخاطره آميز در محيط پراكنده خواهند شد.
    در مورد حفاظت محيط زيست وقتي كه مشكلات ناشي از سيستم‌های توليدي مطرح مي‌شود. انتظار مي‌رود كه عملكرد بهداشت حرفه ای از نظر كارايي و صرف هزينه مورد تاييد قرار گيرد. به همين منظور در برخي كشور‌هاي صنعتي فعاليت‌هايي را براي برقراري ارتباط نزديكتر بين بهداشت حرفه ای و بهداشت محيط زيست آغاز نموده اند.
  5. هدف از خدمات بهداشت حرفه ای تامين سلامت و استفاده بهينه از توان كاري و رفاه كارگران مي‌باشد. وجود نيروي كار سالم، بارور و با انگيزه عامل كليدي براي توسعه اقتصادي و اجتماعي محسوب مي‌شود. به علاوه بهره وري و كيفيت بالاي كار می تواند توليد سالم مواد و كالا‌ها و همچنين اقدام عملي دستيابي به اصول توسعه پايدار را تضمين نمايد.
  6. اكثر مخاطرات زيست محيطي ابتدا در محيط‌های كاری و يا جمعيت‌هاي كارگري مورد شناسایی قرار مي‌گيرند. بنابراين بهداشت حرفه ای در همان نقطه شروع يک سيستم، اعلام خطر براي تعيين مخاطرات زيست محيطي را فراهم مي‌كند كه مي‌توان براساس آن مدل‌هاي موثري براي فعاليت‌هاي پيشگيري ارائه نمود.
  7. بيش از 50% افراد بزرگسال در محيط كار در معرض عوامل زيان آور شيميایی، فيزيكی، بيولوژیکی، ارگونومیکی يا استرس‌هاي روانی و فشار كاري بيش از حد قرار مي‌گيرند. در اين مورد براي دستيابي به يک زندگي سالم و بارور مي‌توان از بهداشت حرفه ای به عنوان ابزاري مناسب بهره گرفت.
  8. وضعيت كلي محيط زيست و اكوسيستم به طور مستقيم و غير مستقيم بر روي بهداشت كارگران در مشاغل مختلف كشاورزي، معدن و ماهيگيري و توليد تاثير مي‌گذارد. بنابراين يك ارتباط دو جانبه بين ايمني و بهداشت حرفه ای از يک طرف و توسعه پايدار توام با محيط سالم از طرف ديگر وجود دارد.
  9. با توجه به اهميت رفاه افراد و براي توسعه اقتصادي و اجتماعي جوامع و كشورها، خط مشي وجود دارد كه دستيابي هر فرد را به كار امكان پذير ساخته و آن‌ها را قادر مي‌سازد كه هزينه زندگي خود و خانواده شان را تامين نمايند. بالا بودن آمار شاغلين، يک عامل كليدي در توسعه پايدار و ايمن كشورها محسوب مي‌شود، در حالي كه افزايش نرخ بيكاري و تبعات منفي آن عاملي تهديد كننده براي اين توسعه به شمار مي‌رود.
  10. اختصاصا در كشورهاي در حال توسعه بهداشت و رفاه خانواده در گرو سلامتي و بهره وري نيروي كار آن خواهد بود. بنابراين وضعيت زندگي اعضاي آن متاثر از اقدامات بهداشت حرفه اي خواهد بود در غير اين صورت با توجه به پايين بودن سطح بهداشت و كاهش توان كاري، بحران شديدي در خانواده بوجود آورده و به طور غير مستقيم بهداشت، رفاه و اقتصاد جوامع را تحت تاثير قرار مي‌دهند

عوامل زيان آور و محيط كار:

  1. عوامل زيان‌ آور فيزيكی
  2. عوامل زيان آور شيميایی
  3. عوامل زيان آور  زيست شناختی (بيولوژيكي)
  4. عوامل زیان آور ارگونومیک

 

بيماريهای شغلی و اصول پیشگیری از آنها

 

بیماری های شغلی ناشی از فلزات

بیماری های شغلی ناشی از کار

 

بيماريهای شغلی به گروهی از بيماری ها اطلاق می شود كه به علت كار به وجود آمده و يا به عبارت ديگر منحصراَ بيماری هایی هستند كه عامل مولد آنها در محيط كار است. تمامي بيماريهای شغلی برخلاف گروهي از بيماريهاي غيرشغلي كه هنوز عامل مولد آنها تشخيص داده نشده است داراي علت بخصوصي بوده و به آساني قابل تشخيص هستند. اين گروه از بيماريها كمتر از بيماريهای غيرشغلي ديده شده و با توجه به اينكه زاييده كار آدمي هستند امكان پيشگيري از آنها بسيار بيشتر است. بهترين روش جهت طبقه‌بندی بيماريهای شغلی توجه به عامل مولد اين بيماريها است، لذا با توجه به اين امر اين گروه از بيماريها را مي‌توان به 5 دسته تقسيم كرد:

  1. بيماريهای ناشی از عوامل فيزیکی: از عوامل بوجود آوردنده اين دسته از بيماريهاي شغلي، حرارت، نور، فشار، سروصدا، ارتعاش، الكتريسيته، اشعه X و مواد راديواكتيو را مي‌توان ذكر كرد.

آثار سرو صدابه طور كلی سرو صدا در محیط كار عوارض مختلفی را ایجاد می‌كند كه عبارتند از:

  1. عوارض روانی و عصبی
  2. تداخل در ارتباطات
  3. خستگی و كاهش راندمان كار
  4. اثر فیزیولوژیكی

1- اثر روانی سر و صدا به مشخصات فیزیكی صدا مانند فركانس، فشار و شدت صدا بستگی دارد. به طوری كه سر و صدای زیاد باعث كاهش تمركز اعصاب و فعالیت‌های مغزی شده و بر روی سلسله اعصاب اثر می‌گذارد. سردرد، سرگیجه، ضعف عمومی، بی‌خوابی و عصبی شدن از جمله علا‌ئمی هستند كه در این زمینه ظاهر می‌شوند. تداوم كار در معرض چنین سرو صدایی ممكن است باعث شود فرد به امراض روانی مبتلا‌ گردد.

2- در محیط پر سر و صدا امكان صحبت كردن و گاهی اوقات به علت نوع كار، انجام دادن درست آن مقدور نیست. در چنین حالتی افراد مجبور می‌شوند با صدای بلند با یكدیگر صحبت كنند كه ادامه این كار عوارض مختلفی را می‌تواند ایجاد كند. این موضوع تحت عنوان تداخل در ارتباطات مطرح است.

3- خستگی و كاهش راندمان كار، از دیگر عوارض سر و صدای محیط كار است كه آن را از نظر كیفی و كمی تحت تاثیر قرار می‌دهد و از بعد اقتصادی بسیار مهم است.

4- درخصوص اثر فیزیولوژیكی هم گفتنی است سر و صدای شدید بر روی دستگاه‌های مختلف بدن عوارض گوناگونی به جای می‌گذارد. از جمله كاهش میزان شنوایی كه ممكن است به كری موقت یا دائمی بینجامد. درد گوش، حال بهم خوردگی، بالا‌ رفتن فشار خون، زخم معده و … از دیگر بیماری‌هایی هستند كه در این زمینه بروز پیدا می‌كنند.

تراز فشار صوت مجاز برای 8 ساعت کار روزانه و 40 ساعت هفتگی db A

قاعده برای نصف شدن مدت زمان مواجهه  dB

سازمان یا کشور توصیه کننده یا بکار گیرنده

90

3

NIOSH

90

5

OSHA

90

3

ISO و BOSH کشورهای اروپایی و بلوک شرق

85

3

ACGIH و کمیته فنی بهداشت حرفه ای ایران

حد سقفی 115

حد سقفی 140

درجه شنوایی

نشنیدن صدایی با شدت 20 دسی بل

نقص مهمی به شمار نمی‌رود

نشنیدن صدایی با شدت 30 دسی بل

نقص در مكالمه ظاهر خواهد شد

نشنیدن صدایی با شدت 45 دسی بل

سنگینی گوش

نشنیدن صدایی با شدت 85 دسی بل

كری

روشنایی

در استانداردهای مهندسی برای هر مكانی با توجه به كاربری آن میزانی از شدت روشنایی در نظر گرفته شده است كه جداول آنها به تفكیک كاربری های متفاوت، حداقل و حداكثر و شدت روشنایی مورد نیاز و حتی شدت روشنایی پیشنهادی را معین كرده است

محل

حداقل

پیشنهادی

محلهای مسکونی:

اطاق نشیمن و پذیرایی

70

200

اطاق  مطالعه (نوشتن و خواندن کتاب و مجله و روزنامه)

150

500

آشپزخانه(ظرفشویی، اجاق و میز کار)

100

200

اتاق خواب:

روشنایی عمومی

50

100

روشنایی تخت خواب و میز توالت

200

500

حمام:

روشنایی عمومی

50

100

آیینه (برای اصلاح صورت)

200

500

پلکان

100

150

راهرو، سرسرا، و آسانسور

50

150

دفاتر و اداره ها:

تمام کارهای عمومی

200

500

تامين نور كافی و مناسب در محيط‌ های كار:

 

طراحی روشنایی مصنوعی داخلی

طراحی روشنایی محیط کار

 

در محيط های كاری با نور مناسب امكان بروز هر نوع حادثه نيز كاهش مي‌يابد. نور مناسب از طريق استفاده از نور طبيعی و مصنوعی و يا هر دو تامين می گردد. اين نور می بايست دارای روشنایی كافی بوده، خيره كننده نباشد و به طور يكسان پخش شده باشد.

عوارض ناشی از ازدياد نور:

خيرگي: مهمترين عارضه ناشي از ازدياد نور است. اين حالت در اثر برخورد مستقيم نور به چشم و يا انعكاس شعاع تابش نور از سطوح شفاف به چشم بوجود می آيد.

علائم خيرگی: احساس ناراحتی و درد در چشم، كم شدن حس بينايي، ترس از نور و ريزش اشک پديد مي‌آيد. مثلاً زماني كه منبع نور به طور مستقيم در ميدان ديد كارگر قرار گيرد باعث بروز خيرگي مي شود براي جلوگيري از بروز اين مشكل منابع روشنايي بايستي به فواصل مناسبي نسبت به هم نصب شود.

عوارض ناشی از كمبود نور:

در كارگاه هایی كه نور مناسب و كافي وجود نداشته باشد به خصوص در مورد كارهای ظريف و دقيق باعث اختلال و كاهش بينايي خواهد شد.

اين عوارض شامل فشار در چشم، سردرد،‌ سرگيجه خستگي، بي‌ميلي نسبت به كار و نيستاگموس حرفه‌ای مي‌باشد.( بيماری نيـسـتاگـموس سـبب بـروز حـرکات غير طبيعی در چشم می شود.)

2- بيماريهای ناشی از عوامل مكانيكی: استفاده از ابزار و ادوات دستي در بعضي از اشخاص كه عادت به اين كار ندارند و همچنين فشارهاي مكرر بر روي مفاصل در اثر نحوه انجام كار و يا حرات ظريف تكراري سبب بروز ناراحتي‌هايي مي‌شوند كه پينه بستن و بورسيت از آنجمله‌ هستند.

3- بيماريهای ناشی از عوامل بيولوژیکی: اشتغال در بعضي از مشاغل با توجه به شرايط محيط كار و مواد مصرفي يا توليدي، كارگر را مستقيماً در خطر ابتلا به بيماريهاي عفوني خاصي مانند سياه زخم قرار مي‌دهد.

ذیلاً برخی از این بیماریها شرح داده می شود :

هپاتیت B:

ویروسی از جمله بیماریهای عفونی است که با علائم عمومی و گوارشی و آسیب های کبدی شناخته می شود . علائم بیماری شامل ضعف ، درد ماهیچه ای، سردرد، تهوع استفراغ، درد شکم، بی اشتهایی و به تدریج علائم یرقان از قبیل زردی و خارش در پوست می باشد ادرار بیمار تیره و مدفوع کم رنگ می شود . کبد بیمار نیز دردناک و بزرگ می شود. انتقال این بیماری معمولاً از راه پوست و در اثر تماس با خون و وسایل یا لباس آلوده صورت می گیرد. خراش های کوچک و زخم های پوستی نیز در این انتقال موثرند. همچنین در صورت آلودگی دست ها، انتقال از راه دهان نیز وجود دارد این بیماری درمان اختصاصی ندارد و در بیشتر موارد بیماری سیر نسبتاً خفیفی را طی می کند ولی با این حال مواردی از مرگ مشاهده شده است. اقدامات لازم برای پیشگیری از این بیماری عبارتند از : رعایت کامل نکات بهداشتی هنگام کار با مواد یا وسایل آلوده ، استفاده از دستکش و …

 

ایدز:

ایدز یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی است که مردم جهان با آن روبرو شده اند . ویروس ایدز باعث از بین رفتن ایمنی بدن می شود. این ویروس برای نخستین بار در ماه مه 1983 به وسیله دانشمندان انستیتو پاستور فرانسه شرح داده شد.  ویروس ایدز نسبت به حرارت حساس می باشد ولی در مقابل اشعه های یون ساز و پرتو ماوراء بنفش نسبتاً مقاوم است.

راه های سرایت بیماری: سرایت از راه خون، از راه تماس جنسی و از راه مادر به کودک.

گروه های در معرض خطر : کارکنان خدمات بهداشتی درمانی از راه سوزن آلوده و جراحت، مردان هم جنس باز، معتادان تزریقی و …. دوره کمون این بیماری دقیقاً مشخص نشده است ولی به نظر می رسد فاصله زمانی بین آغاز عفونت تا ظهور بیماری از شش ماه تا 5 سال است.

 

بروسلوز (تب مالت)

علائم این بیماری عبارت است از تب مداوم یا متناوب و نامنظم، سردرد، ضعف، عرق زیاد، لرز، درد مفاصل، افسردگی، درد عمومی بدن، این بیماری ممکن است چند روز چندین ماه ویا به ندرت چند سال ادامه داشته باشد. مخزن اصلی بیماری برای انسان، شامل گاو، گوسفند، بز، اسب و خوک می باشند.

این بیماری در کسانی که با حیوانات آلوده یا بافت های آنها کار می کنند، کارگران مزارع، دامپزشکان و کسانی که شیر یا فراورده های شیری مانند پنیر یا بستنی تولید شده از شیر خام را مصرف می کنند ممکن است دیده شود. و با انجام اقداماتی چون جوشاندن شیر، رعایت اصول بهداشتی در هنگام نابود کردن لاشه ، عدم تماس با ترشحات جنین سقط شده و جفت و همچنین گندزدایی منطقه آلوده و … قابل پیشگیری است.

 

کزاز:

این بیماری در کسانی که در امور ساختمانی فعالیت دارند، کشاورزان، کارگران فاضلاب، پرستاران و … می تواند دیده شود . عامل آن از طریق زخم های باز آلوده به خاک، گرد و غبار، مدفوع حیوان و انسان وارد بدن می شود. از علائم این بیماری می توان بی قراری، تحریک پذیری، سردرد، انقباض ماهیچه ها و قفل شدن فک ها و آسیب به دستگاه عصبی را نام برد. راه پیشگیری از این بیماری ایمنی سازی  (واکسیناسیون) تمام افرادی است که با خاک، مواد و وسایل آلوده در تماس هستند. به ویژه آنهایی که ممکن است در هنگام کار خراش یا زخم بردارند.

 

کرم قلابدار :

 یک بیماری انگلی که با علائم کم خونی، فقر غذایی، لاغری، عقب ماندگی جسمی و روحی، خستگی زودرس و بی حوصلگی تظاهر می کند. کرم قلابدار در مناطق گرم و مرطوب و در نواحی معتدل بویژه شمال و جنوب کشور دیده می شود. پائین بودن سطح بهداشت عمومی و پراکندگی مدفوع در محیط زیست و استفاده از آن به عنوان کود در مزارع به انتشار وسیع بیماری کمک می کند. بیماری در گروه های گوناگونی که با خاک سرو کار دارند مانند کارگران مزارع برنج، توتون، نیشکر، کارگران ساختمان سازی و … بیشتر دیده می شود.

 

هیستوپلاسموز:

یک بیماری عفونی قارچی که تظاهرات آن در ریه دیده می شود. این بیمارها ممکن است از نظر بالینی بدون نشانه بوده و یا علائمی مانند تب، خستگی، بی قراری، کم خونی، بزرگ شدن طحال و کبد ، لاغری درد ماهیچه ها و اختلالات گوارشی را بروز دهد. خاک به ویژه خاک هایی که مواد آلی بیشتری دارند و آلوده به مدفوع پرندگان می باشند و همچنین درختانی که در حال پوسیدگی هستند مخزن بیماری محسوب می شوند . روش انتقال بیماری تنفس هوای آلوده به قارچ است و دوره کمون بیماری معمولاً 8 روز پس از تماس با عامل عفونت می باشد. کارگرانی که بیشتر در معرض خطر هستند می بایست هنگام کار از ماسک استفاده کنند و از روشهای کنترل گرد و غبار می بایست استفاده شود.

4- بيماريهای ناشی از عوامل شيمیایی: عوامل شيميايي مورد استفاده در صنعت سبب به وجود آمدن اكثر بيماريها و مسموميت های ناشی از كار هستند، كه با توجه به راه دخول به بدن به 3 دسته زير تقسيم‌بندي مي‌شوند.

  1. بيماريها و مسموميت هایی كه ناشي از جذب مواد از طريق دستگاه گوارشي هستند. از موادي كه از اين طريق ممكن است وارد بدن شوند و ايجاد ناراحتي كنند ارسنيک و فسفر قابل ذكرند.
  2. بيماريها و مسموميت هایی كه ناشی از جذب مواد از طريق دستگاه تنفسي هستند مانند ذرات گرد و غبار، گازها و دود از اين طريق جذب می شوند.
  3. بيماريها و مسموميت هایی كه ناشي از جذب مواد از طريق پوست هستند، مانند جذب تترا اتيل سرب، انيلين و فنول.

:كره زمين بوسيله اتمسفر گازي شكل كه داراي تركيب معيني است احاطه شده است. در اين اتمسفر حدود 78.09 درصد نيتروژن، 20.95 درصد اكسيژن، 0.93 درصد آرگون،0.03 درصد دي اكسيد كربن و مقادير ناچيزي نئون، هليوم، كريپتون، هيدروژن، گزنون، مواد راديو اكتيو، اكسيدهاي ازت و ازن وجود دارد كه ممكن است در هر محل با چند درصدي بخار آب مخلوط شود. مقدار هر يک از اين گازها كه از حد معمول بيشتر شود و يا هر ماده ديگري غير از آنها كه در اتمسفر وجود داشته باشد، ماده آلوده كننده يا آلاينده دانسته مي شود. آلاينده را مي توان بر حسب حالت فيزيكي، تركيب شيميايي و يا اثرات فيزيولوژيک آنها تقسيم بندي كرد.

تقسيم بندی آلاينده ها بر اساس حالت فيزیکی

پایش آلاینده های هوا در سیستم مدیریت HSE

انواع آلاینده های هوا

بر اين اساس مي توان آلاينده ها را به دو دسته زير تقسيم نمود.

  1. گازها و بخارات
  2. مواد معلق

مسمومیت: عبارت است از بهم خوردن تعادل فیزیولوژِیک، جسمانی یا روانی موجود زنده که در اثر ورود و تماس با ماده خارجی سمی از راه های گوناگونی مثل پوست ، استنشاق و … رخ می دهد. مسمومیت با ظهور علایم و عوارض خاص همراه بوده که شدت آن به نوع ماده سمی، مقدار آن و طول مدت تماس بستگی خواهد داشت.

الف) مسمومیت حاد: که معمولاً ماده سمی یکباره به مقدار نسبتاً زیاد با شخص تماس می یابد و از راه معین تأثیر می کند. علائم و عوارض مسمومیت حاد اغلب شدید و سریع بوده و در صورت نرسیدن کمک و اقدامات درمانی به مرگ منتهی می شود.

ب) مسمومیت مزمن: که معمولاً ماده سمی به مقدار اندک یا جزئی در نوبتهای متعدد و در مدت زمان دراز وارد بدن می شود ، و عوارض آن به کندی و پس از گذشت مدت زمان دراز ظاهر می شود و لذا شخص به مدت طولانی از مسمومیت ناآگاه می باشد و تنها با آزمایشات و معاینات دوره ای قابل تشخیص می باشد . همچنین در تقسیم بندی دیگری مسمومیت ها به سه دسته اتفاقی، عمدی و شغلی تقسیم می شوند. در مسمومیت شغلی راه ورود ماده سمی در درجه اول تنفسی و در مرحله بعد پوست می باشد. در مسمومیت شغلی معمولاً مسمومیت از نوع مزمن بوده و آثار و بقایای سموم در درجه نخست در هوای کارگاه ها و محیط کار جست و جو و اندازه گیری می شود. و بررسی روی افراد زنده یا کارگران انجام می گیرد. در زیر به برخی از مواد مهمی که در صنعت باعث ایجاد مسمومیت های شغلی می شوند به اختصار اشاره می گردد:

سم شناسی فلزات

 

سم شناسی ارگانوفسفات

سم شناسی

 

سرب: این فلز بیشتر زمانی که به شکل دمه یا دود فلزی بوده و از طریق ریه ها جذب شود باعث مسمومیت می شود. جوشکارانی که تیرهای آهنی رنگ شده با ضد زنگ یا سرنج را جوش می دهند کارگران ریخته گری، لحیم کاری، باطری سازی، ساخت لوله، سرامیک سازی و … در تماس با این ماده هستند. آزمایش خون و ادرار وجود مسمومیت را اثبات می کند. مسمومیت با سرب ساتورنیسم نامیده می شود و باعث عوارضی مثل قولنج روده ، یبوست، حالت تهوع، کم خونی، ضعف و سستی در مچ دست و قوزک پا، سردرد، توهم، اغما و سرانجام مرگ می شود.

جیوه: ترکیبات آن در صنایع پتروشیمی، تولید دماسنج، فشار سنج، لامپ های جیوه ای، فرآورده های دندان پزشکی و …. مصرف می شود. در گذشته که در نمدبافی از جیوه استفاده می شده است کارگران دچار لرزش های مخصوص در بدن می شده اند که به آن لرزش کلاه سازان می گویند. در مسمومیت حاد عارضه اصلی آسیب به کلیه هاست و در مسمومیت مزمن عوارض روانی  نبود تمرکز فکر، سردرد، خستگی و ضعف، گیجی و بی خوابی است.

آزبست: آزبست یا پنبه نسوز در ساخت لباس های ایمنی، انواع فیلترها، سیمان، آجر کف اتاق، پتوهای خاموش کننده آتش، لنت ترمز و کلاچ ماشین و … مصرف شده و در معادن، آسیابها، کارخانه های نساجی رشته های آزبست، و همچنین در ساختمان سازی، لوله کشی، جوشکاری و … کارگران را درگیر می کند. مهمترین عوارض آزبست آزبستوزیس (فیبروز ریه)، سرطان ریه، سرطان حنجره و … می باشد.

سیلیس : سیلیس فراوانترین ماده معدنی در پوسته زمین است . که به دو شکل آزاد و ترکیبی وجود دارد. سیلیس آزاد مانند کوارتز، سنگ چخماق و … می باشد و در صنایع مختلفی مثل شیشه سازی و ریخته گری مصرف می شود. این ماده باعث بیماری مهمی بنام سیلیکوزیس (فیبروز ریه) می شود.

5- بيماريهای ناشی از عوامل روانی: به مواردي نظير روابط نامطلوب كارگر يا كارمند با همكارانش، با رئيس يا كارفرما، عدم رضايت از شغل و … است. مانند اختلال در تعادل عصبي و بحرانهاي عاطفي و رواني.

6- بيماری های ناشی از عوامل ارگونومیکی

ارگونومي يا همان مهندسي فاكتورهاي انسانی، علمي تركيبي است كه سعي دارد ابزارها، دستگاه‌ها و محيط كار و مشاغل را با توجه به توانايی هایی جسمي- فكري و محدوديت‌ها و علایق انسانها، طراحي نمايد.

اين علم با هدف افزايش بهره‌وري، با عنايت بر سلامتي، ايمني، و رفاه انسان در محيط، شكل گرفته است. همچنين اين علم در تلاش است به جاي متناسب‌سازي انسان با محيط، محيط را با انسان متناسب سازد.

اهداف شناخت ارگونومیک را می توان به شرح زیر طبقه بندی کرد:

  1. برخورداری از تندرستی
  2. تقویت توانایی های بدن
  3. بالا بردن راندمان فعالیت
  4. رهایی از عوارضی همچون استرس، چاقی، چشم درد، درد پشت و درد گردن و یا بیماری هایی که از صدمات کشش متمادی به وجود می آیند.
  5. یافتن روش هایی برای درست انجام دادن کارهای تکراری و یا سنگین.

شناخت علت بيماري اولين و مهمترين مرحله در امر پيشگيري از بيماريهاي ناشي از كار بوده و براي تشخيص بيماري مي‌توان با بررسي علائم كلينيكي و ارزشيابي هرگونه تغيير در سلامت كارگران ضمن انجام معاينات دوره‌اي و يا مراجعه به درمانگاه و همچنين انجام مطالعات اپيدميولوژيكي در گروه هاي كارگري به نتايج مشخص نائل شد. با توجه به اينكه در اكثر بيماريهاي ناشي از كار ضايعات حاصله غيرقابل برگشت بوده و درمان اساسي براي آنها وجود ندارد، لذا رعايت اصول پيشگيري اهميت خاصي را دارا هستند. حال به برخي از اين اصول اشاره مي‌كنيم.

  • جايگزينی: يكي از اساسی ترين اصول پيشگيري بوده و منظور عدم استفاده از مواد بيماريزا و جايگزيني آنها با مواد غير بيماريزا و يا با قدرت بيماريزايي كمتر است كه همان خواص صنعتي را دارا باشند.
  • جداسازی: در اين اصل منظور حتی الامكان جدا كردن كارگر از محوطه آلوده محيط كار به عوامل زيان‌آور و يا رسانيدن تعداد كارگران مجبور به كار در محيط های آلوده به حداقل است. از اين روش براي اولين بار در زمانهای قديم در معادن زغال سنگ و يا ساير معادن در مواقع انفجار استفاده مي‌كردند. بدين معني كه در موقع انفجار در تونل ها تمامی كارگران از محيط كار دور می شدند و در حقيقت يک نفر كه مجهز به وسايل ايمني بود مأمور كار شده و بدين ترتيب در صورت بروز سانحه تنها جان يک كارگر در خطر بود.
  • محصور كردن: اين اصل معمولاً همزمان با استفاده از تكنيک های مكانیکی و اتوماتیک درصنعت مورد استفاده قرار گرفت، مانند مخلوط‌ كردن حشره‌كش ها.
  • استفاده از تهويه مصنوعی: استفاده از اين روش براي جلوگيري از الودگي محيط كار به آلوده‌كننده‌های شيميايي چون گرد و غبار، بخارات و گازها است كه با دور كردن مواد آلوده‌كننده از نقطه توليد با استفاده از سيستم های مكنده عملي است.
  • تهويه عمومی: مكانيسم اين عمل بر پايه رقيق كردن آلوده‌كننده‌های محيط كار با ورود هواي تازه و تميز از يک نقطه ديگر كارگاه مي‌باشد.
  • استفاده از متدهاي مرطوب: استفاده از آب براي جلوگيري از پخش گرد و غبار در محيط های كار از قديم مورد استفاده بوده و مورد نياز است.
  • وسايل حفاظت فردی: استفاده از وسايل حفاظت فردي مي‌تواند در اكثر موارد كمک به امر پيشگيري از بيماريها و حوادث ناشي از كار كند.
  • رعايت اصول بهداشت فردی: رعايت اين امر به ويژه در پيشگيری از بيماريها و مسموميت های ناشي از عواملي كه از طريق دستگاه گوارش وارد بدن مي‌گردند اهميت خاصي را دارا مي‌باشد.
  • نظافت عمومی كارگاه ها: به كاربستن اين اصل به دو علت داراي اهميت مي‌باشد. اولاً امكان آلودگی هواي محيط كار را به آلوده‌كننده‌های مختلف كه به علت عدم نظافت در گوشه و كنار كارگاه ها جمع شده و به علل مختلف ممكن است در هواي كارگاه پراكنده شوند كم كرده در مقابل تميزي و نظيف بودن محيط كار سبب رعايت اصول نظافت از طرف كارگران مي‌گردد.
  • آموزش مسائل بهداشتی: منظور آشنا كردن كارگر به نحوه انجام صحيح كار، خطرات موجود در محيط كار، نحوه استفاده صحيح از وسايل حفاظت فردي،‌ رعايت اصول بهداشت فردي و به طور كلي نحوه پيشگيري از بيماريها و انجام کمک های اوليه است.
  • كنترل پزشكی: منظور تشخيص زودرس بيماريهاي ناشي از كار و اقدام به درمان و پيشگيري به موقع است. اين امر با انجام معاينات اوليه و دوره‌ای انجام‌ پذير مي‌باشد.
  • اندازه‌گيری عوامل آلوده‌كننده محيط كار: فلسفه اين كار اندازه‌گيری و تعيين مقدار عوامل آلوده‌كننده محيط كار و مقايسه آن با استانداردهاي بين‌المللي به منظور اطمينان از نحوه كار دستگاه های كنترل آلودگی محيط كار و اقدام به موقع جهت پيشگيري از اثرات سوء عوامل زيان‌آوري است كه مقدار آنها در محيط های كار ممكن است به علت نقص در دستگاه های كنترل و يا به علل ديگر بيش از استانداردهای تعيين شده باشد.
  • وضع قوانين و تدوين آئين‌نامه‌ها: اين اصل مهمترين اصل در امر پيشگيري از بيماريهاي ناشي از كار بوده و منظور وضع قوانين و تدوين مقررات و آئين‌نامه‌های به ويژه‌اي جهت كاربرد اصول ذكر شده قبل در امر پيشگيري از بيماريهاي شغلي مي‌باشد.

بیماریهای شغلی در صورت تشخیص زودرس در مراحل اولیه قابل پیشگیری و کنترل است.

عوامل اثرگذار بر سلامت شاغلین چیست؟ محیط کار دارای عوامل مختلفی است که هر کدام می تواند برای کارگران و سایر افرادی که به گونه ای در معرض آن قرار گیرند سلامت آنها را تهدید نماید مانند:

  1. عوامل شیمایی محیط کار
  2. عوامل فیزیکی محیط کار
  3. عوامل بیولوژیکی محیط کار
  4. عوامل ارگونومیکی و روانی محیط کار

محیط کار به تنهایی عامل بیماری زایی نیست بلکه شرایط، تفکر شخص و عدم رعایت اصول بهداشت نیز از عوامل تشدید کننده می باشد.

بیماریهای شغلی دارای مدت مسئولیت هستند و آن مدتی است که کارگر بعد از قطع تماس با عوامل بیماریزای محیط کار، علائم بیماری را بروز می دهند، در این صورت است که بیماری او ناشی از کار شناخته می شود.

مدّت مسئولیت، مسئولیّت کارفرما و (بیمه گر) در قبال کارگر است.

در مدت زمانی که کارگر در محیط آلوده و بیماریزا کار می کند، طبیعی است که مسئولیت هر نوع خطر از جانب محیط کار که کارگر را تهدید کند با کارفرما است علاوه بر آن حتّی زمانی که کارگر از کار خود جدا شد در صورت بروز بیماری ناشی از کار بر عهده کارفرما است.تمامی مشاغل دارای خطراتی هستند که باید آنها را شناخته و راه های جلوگیری از آنها را به کار بست:

  • کارگری که در واحد صنعتی با جیوه، سرب و یا مواد شیمیایی سر وکار دارد. ممکن است دچار مسمومیت حاد و یا یک بیماری مزمن شود. کارگر معدن در اثر گرد و غبار یا گازهای معدنی، دچار بیماری ریوی می شود.
  • کشاروزان در معرض سموم ممکن است دچار بیماری شوند.
  • رانندگان، خلبانان و کسانی که در کارگاه های پر صدا کار می کنند دچار عوارض کاهش شنوایی خواهند شد.
  • افرادی که با مواد شیمیایی سر و کار دارند ممکن است به بیماریهای پوستی، تنفسی و … دچار شوند.
  • کارمندان اداری به علت بی حرکتی و یا کم تحرکی و یا کار در نور ضعیف و غیر استاندارد می توانند دجار بیماریهای اسکلتی، عضلانی و چشمی شوند.

بیماریهای شغلی بر حسب عامل فیزیکی مولد بیماری در محیط کار عبارتند از:

  1. بیماریهای و عوارض ناشی از گرما که ممکن است دچارگرفتگی عضلانی، گرمازدگی، جوش های گرمایی شوند.
  2. بیماریها و عوارض ناشی از سرما که ممکن است دچار یخ زدگی، هیپوترمی یا کاهش حرارت مرکزی بدن و آسم و روماتیسم شود.
  3. بیماریها و عوارض ناشی از نور، سبب ایجاد خستگی اعصاب، کاهش سلامت چشم و قدرت بینایی و عدم دقّت عمل درکار و کاهش رغبت در کار.
  4. بیماریها و عوارض ناشی از صدا، سبب ایجاد کری شغلی، افزایش فشار خون ، کم خوابی، عصانیت و … شود.
  5.  بیماریها و عوارض ناشی از ارتعاش سبب ایجاد ضایعات استخوانی، ضایعات بافت های نرم، ضایعات مفصلی می گردد.
  6. بیماریها و عوارض ناشی از تشعشعات یونزان و غیر یونیزان سبب بوجود آمدن ضایعه در مراکز خونساز، ضایعات دستگاه گوارش، ضایعات سیستم اعصاب مرکزی خواهد شد.

معرفی جامع ترین سازمانهای مرتبط با بهداشت حرفه ای

Introduction of organization about Occupational Health in the Word

سازمان بین المللی کار ILO – www.ILO.org

وظایف سازمان بین المللی کار در سال 1944 در کنفرانس فیلادلفیا مورد تصویب قرار گرفت و سازمان موظف گردید در کشورهای جهان مصوبات کنفرانس را پیگیری کند :

  1. اشتغال برای تمام افراد و افزایش سطح زندگی
  2. به کار گماردن کارگران در مشاغلی که با قابلیت های آنها متناسب باشد.
  3. ایجاد امکانات و تسهیلات لازم برای آموزش کارگران
  4. ایجاد امکانات پیشرفت و ترقی برای عموم مردم بطور عادلانه از نظر دستمزد ، سختی کار و شرایط کار
  5. ایجاد همکاری مطلوب بین کارگر و کارفرمایان
  6. حمایت از سلامت کارگران در کلیه مشاغل
  7. فراهم نمودن تسهیلات رفاهی کودکان و مادران
  8. توسعه بیمه اجتماعی برای عموم کارگران و تامین درمان پزشکی کامل
  9. فراهم نمودن غذا و مسکن مناسب و تسهیلات فرهنگی و تفریحات سالم
  10. ایجاد امکانات یکسان برای آموزش کارگران

کشور ایران از نخستین سال تاسیس سازمان بین المللی کار ، یعنی از سال 1919، عضو آن سازمان گردید و در سال 1945 برای نخستین بار هیات نمایندگی کاملی از جانب ایران در کنفرانس بین المللی کار شرکت کرد و با تاسیس وزارت کار، روابط بین سازمان و ایران فعالتر گردید. در سال 1956 ریاست سی و نهمین دوره اجلاسیه مجمع بر عهده یکی از نمایندگان ایران بود و در سالهای 1968، 1970، 1971 به ترتیب مجمع بین المللی کار، کمیسیون سازمان بین الملی کارو هفتمین کنفرانس ناحیه ای آسیا در تهران تشکیل گردید .

 سازمان بهداشت و ایمنی شغلی : OSHA

این سازمان در سال 1970 با تاکید زیاد بر روی معیارهای بهداشتی و ایمنی در محیط کار تاسیس و دارای بیمارستانهای دولتی و خصوصی زیاد است . این سازمان معیارهایی در مورد عوامل خطرناک مانند سر و صدا ، جیوه ، آزبست و اکسید اتیلن ارایه نموده است . این سازمان در مورد بازرسی محیط کار جدولهایی تهیه نموده است که میتوان روزانه محیط کار را بازرسی نمود . همچنین این سازمان دارای مراکز مشاوره ای است که به تمام صنایع خدماتی را ارایه میکند ( در سطح آمریکا و برخی کشورها )

هر گونه سوال یا مشکل خود در زمینه مسایل ایمنی و بهداشت شغلی را میتوانید با کارشناسان OSHA مطرح نموده و در کمتر از یک هفته پاسخ خود را بگیرید آدرس سایت

 مرکز تحقیقات ملی بهداشت و ایمنی شغلی : NIOSH

لگوی نایوش

NIOSH

این مرکز تحقیقاتی زیاد در مورد خطرات ناشی از عوامل زیان آور در محیط کار انجام می دهد و معیارهای جدیدی را پیشنهاد می کند. این مرکز با توجه به در خواست کارگران و کارفرمایان، بررسی و تحقیقاتی را در محیط کار انجام می دهد.

البته تفاوت این مرکز با OSHA این است که تنها معیارها و طرح های کنترلی را پیشنهاد می کند و قدرت اجرایی ندارد .

آدرس سایت اینترنتی این سازمان بدین شرح است : WWW.CDC.GOV/Niosh

انجمن ملی حفاظت در برابر حریق : NFPA

سازمان NFPA

سازمان NFPA

این انجمن نیز مانند دو مرکز دیگر در آمریکا قرار دارد و در مورد حفاظت در برابر حریق و وسایل مورد نیاز ، ارایه روش مینماید و انتشاراتی نیز در این زمینه دارد. www.Nfpa.org

 انجمن متخصصین بهداشت صنعتی امریکا ACGIH

لگو بهداشت حرفه ای

ACGIH

این سازمان یک تشکا غیر دولتی در آمریکا است که سالانه میزان حدود آستانه مجاز را طی آزمایشات و تحقیقاتی که انجام میدهد بررسی و تغییر می دهد این سازمان منبع خوبی برای کسب اطلاعات میباشد ولی اشکال کار اینجاست که بایستی برای عضویت در آن پول پرداخت گردد .

آدرس اینترنتی آن : https://www.acgih.org

قوانين مرتبط با بهداشت حرفه ای

 

قوانین و مقررات hse

قوانین بهداشت حرفه ای

 

ماده 96 قانون كار: وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي مسئول برنامه ريزی كنترل ارزشيابي و بازرسي در زمينه بهداشت كار و درمان كارگري بوده و موظف است اقدامات لازم را دراين زمينه به عمل آورد.

ماده 85 قانون كار: برای صيانت نيروی انساني و منابع مادی كشور رعايت دستورالعمل هایی كه از طريق شورای عالی حفاظت فنی (جهت تامين حفاظت فنی) و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكی (جهت جلوگيري از بيماری های حرفه ای و تامين بهداشت كار و كارگر و محيط كار ) تدوين مي شود براي كليه كارگاه های و كارفرمايان و كارگران و كارآموزان الزامی است

ماده 92 قانون كار: كليه واحدهاي موضوع ماده 85 قانون شاغلين در آنها به اقتضای نوع كار در معرض بروز بيماريهای ناشي از كار قرار دارند بايد براي همه افراد مذكور پرونده پزشكی تشکيل دهند و حداقل سالي يكبار توسط مراكز بهداشتی درماني از آنها معاينه و آزمايش های لازم را به عمل آورند و نتيجه را در پرونده مربوطه ضبط نمايند

ماده 95 قانون كار: مسئوليت اجراي مقررات و ضوابط فني و بهداشت كار بر عهده  كارفرما يا مسئولين واحدهاي موضوع ذكر شده درماده 85 اين قا نون خواهد بود. هر گاه بر اثر عدم رعايت مقررات مذكور از سوی كار فرما يا مسئولين واحد حادثه ای رخ دهد شخص كارفرما يا مسئول مذكور از نظر كيفری و حقوقی و نيز مجازتهای مندرج دراين قانون مسئول است.

  • هر گونه سوالی در رابطه با اصول و کلیات بهداشت حرفه ای داشتید در نظرات ثبت کنید تا بررسی شود.

    هر مطلبی لازم داشتید, کافیه سفارش دهید تا در سایت قرار گیرد.

 

مدیر وبسایت تخصصی دانشجویان بهداشت حرفه ای, علاقمند به ایمنی و بهداشت و نرم افزارهای مربوطه هستم و همراه با تیم تخصصی سعی می کنم که محیطی پرباری را برای شما عزیزان فراهم کنم.
با عضویت در خبرنامه ایمیلی جدیدترین مطالب را در ایمیل تان دریافت کنید. اعضاء خبرنامه و صفحات اجتماعی ACGIH از امکانات ویژه ای برخوردار خواهند شد !!! تعداد افراد فید برنر
0 پاسخ

پاسخ دهید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
مشارکت رایگان.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله زیر را حل کنید: *