نوشته‌ها

نمونه عملی ارزیابی ریسک به روش FMEA

نمونه عملی ارزیابی ریسک به روش FMEA

نمونه عملی ارزیابی ریسک به روش FMEA

 

در این پاورپوینت با ارزیابی ریسک به روش FMEA آشنا خواهید شد و علاوه بر تاریخچه و معرفی روش انجام ، یک نمونه عملی از انجام این روش همراه با نمودارها و جداول را خواهید دید. نمونه اجرا شده در این فایل در یک شرکت نساجی صورت گرفته است که در دسترس شما همکاران قرار می گیرد.

فهرست

  • تاریخچه FMEA

  • آشنایی با FMEA

  • نحوه محاسبه RPN

  • تشریح مراحل انجام کار

  • آشنایی با جداول و فرم FMEA

  • تعیین سطح ریسک قابل قبول

  • تعریف سطوح بحرانی

  • ارزیابی ریسک دستگاه کاردینگ نساجی


 

این پست در تاریخ 97/04/20 بروزرسانی شد و چند نمونه دیگر از ارزیابی های ریسک به روش fmea در مشاغل زیر پیوست شد.

  • ساختمان سازی
  • رانندگی
  • پارت اول: نقاشی, انبارداری, نمونه برداری, پاتولوژی
  • پارت دوم: دیوار چینی
  • پارت سوم: حفاری, نظارت و بهره برداری, داربست بندی, عایق کاری, تونل سازی و شات کریت
  • پارت چهارم: اتاق عمل, تاسیسات, اورژانس, انبار, پرستاری (ریسک های بیمارستانی)
  • پارت پنجم: ارزیابی ریسک به روش fmea در فرایند کنترل کیفیت
  • پارت ششم: ارزیابی ریسک در فعالیت های بتن ریزی شمع ها ، ریب ها و دیوار, ریسک های فرایندی
  • پارت هفتم: ارزیابی ریسک جوشکاری, آشپزخانه, بابکت, قالب بندی, جرثقیل و منوریل, عایق کاری, فعالیت بالابری, مش بندی, منبع گازوئیل, نصب لتیس, کار در ارتفاع, محل کار پرسنل و کارکنان, مسلح نمودن شمع ها, نقشه برداری
  • پارت هشتم: آرماتوربندی, محوطه کارگاه, بخش اداری, تردد داخل تونل, برشکاری, بارگیری و تخلیه خاک, ارزیابی ریسک نیروگاه, حمل و نقل, وسایل نقلیه یا واحد ترانسپورت, خط لوله, دیگ بخار, ارزیابی ریسک محیطی, سالن رنگ, گچ کاری, بلوک زنی, چکش بادی, نصب اسکلت فلزی و کار با جرثقیل, وسایل برقی (گیوتین, سنگ سنباده, دریل, جوش), کارگاه خط و ابنیه

نگرش تولید بی نقص

شرکت IBM ، عظیم ترین شرکت کامپیوتری آمریکا برای نخستین بار تصمیم گرفت بعنوان طرح آزمایشی برخی از قطعات خود را از ژاپن تامین کند . این شرکت پذیرش محموله را به داشتن حداکثر سه معیوب در هر ده هزار قطعه شرط کرده بود . محموله ها همراه یادداشت زیر به آمریکا رسید :

“ما ژاپنی ها تا بحال زمان زیادی را صرف کرده ایم ولی تاکنون نتوانسته ایم از کار داد و ستد شما آمریکایی ها سر در بیاوریم، با این وجود 3 قطعه معیوب همراه هر 10 هزار قطعه بطور جداگانه بسته بندی و ارسال داشته ایم، امیدواریم مقبول افتد . ”

تاریخچه FMEA

روش تجزيه و تحليل عوامل شكست و آثار آن سابقه ‌40 ساله دارد. استفاده از Failure mode and effect analysis) FMEA) برای اولین بار در دهه 1960 در صنایع هوا و فضای آمریکا جهت ساخت سفینه آپولوی 11 در ناسای آمریکا مشاهده شده است و پس از آن در دهه 1970 و 1980 برای موسسات اتمی بکار رفت. ضمن اینکه از سال 1977 به بعد برای صنایع خودروسازی نیز بکار گرفته شد. از سال 2000 تا کنون این روش یکی از پرکاربردترین روش های ارزیابی ریسک در تمامی صنایع می باشد.

 

آشنایی با FMEA

در FMEA سه موضوع مهم را باید در نظر گرفت:

  • Occurance احتمال وقوع
  • Severity شدت خطر
  • Detect احتمال کشف
  1. احتمال وقوع: احتمال يا به عبارتي ديگر شمارش تعداد شكستها نسبت به تعداد انجام فرآیند.
  2. شدت خطر: ارزيابي و سنجش نتيجه شكست (البته اگر به وقوع بپيوند). شدت ، يك مقياس ارزيابي است كه جدي بودن اثر يك شكست را در صورت ايجاد آن تعريف مي كند .
  3. تشخيص : احتمال تشخيص شكست قبل از آن كه اثر وقوع آن مشخص شود. ارزش يا رتبه تشخيص وابسته به جريان كنترل است. تشخيص ، توانائي كنترل براي يافتن علت و مكانيزم شكست هاست .

محاسبه risk priority number) RPN)

نمره اولويت خطرپذيري: ( شدت – وقوع – تشخيص)

با توجه به اطلاعاتي كه از فرآيند و يا محصول داريم ، خطر را بر اساس سه عامل مذكور درجه ‌بندي مي كنيم . اين طبقه بندي از 1 تا 10 (پايين به بالا ) مي باشد. اگر درجات اين سه عامل را در يكديگر ضرب كنيم نمره اولويت خطرپذيري براي هر الگوي شكست بالقوه و آثار آن بدست مي‌آيد .آن دسته از الگوهاي شكست كه داراي نمره PRN بالاتری هستند ، مي بايستي علت آن به سرعت بررسي شود.

 

تشریح مراحل انجام کار

قبل از توضیحات در ویدیو زیر مراحل انجام کار ارزیابی ریسک به روش fmea را بیان شده است که در بیمارستان است. در سایر صنایع هم به همین صورت می باشد.

 

1- جمع آوری اطلاعات مربوط به فرایند:

دستگاه یا مکانی که در آن ارزیابی ریسک انجام می‌شود باید کاملاً شناسایی و نحوه فعالیت‌ها و فرایندها به دقت بررسی شود.

  • 2- تعیین خطرات بالقوه:

تمام خطراتی محیطی ، تجهیزاتی ، مواد ، انسانی و… که ایمنی را تهدید می کند باید در نظر گرفته شود .

  • 3- بررسی اثرات هر خطر:

اثرات هر خطر، اثرات احتمالی هستند که خطر بر ایمنی افراد می‌گذارند. اثرات خطرمانند آتش سوزی، مسمومیت ، شکستگی و …

  • 4- تعیین علل خطر :

شناخت کافی از دستگاه یا فعالیت مورد نظر مورد ارزیابی می‌تواند کمک فراوانی برای شناسایی علل بوجود آمدن خطر باشد.

  • 5 – تعیین شدت وقوع ( نرخ وخامت ) :

شدت یا وخامت خطر فقط در مورد « اثر » آن در نظر گرفته می‌شود. برای شدت خطر ، شاخص‌های کمی وجود دارد که بر حسب مقیاس 1 تا 10 بیان می‌گردد.

  • 6 – احتمال وقوع:

احتمال وقوع ، مشخص می‌کند که یک علت یا مکانیزم بالقوه خطر با چه تواتری رخ می‌دهد. احتمال رخداد بر مبنای 1 تا 10 سنجیده می‌شود. بررسی سوابق و مدارک گذشته بسیار مفید است.

  • 7- نرخ احتمال کشف خطر

احتمال کشف نوعی ارزیابی از میزان توانایی است که به منظور شناسایی یک علت یا مکانیزم وقوع خطر وجود دارد. بعبارت دیگر احتمال کشف ، توانایی پی بردن به خطر قبل از رخداد آن است.

نحوه محاسبه RPN (نمره اولويت خطرپذيری)

  • این نمره حاصلضرب سه عدد وخامت (S ) احتمال وقوع ( O ) و احتمال کشف ( D ) است .

RPN= Severity x Occurance x Detection

عدد RPN بدست آمده را بطور معمول عدد اولویت ریسک می نامند. ناگفته پیداست که حاصل نهایی محاسبات عددی بین 1 و 1000 خواهد بود.

فرم اولیه FMEA

1.نام دستگاه :                 2.مسئول دستگاه :             3.درگیری قسمتهای دیگر :                4. محصول :            5. تاریخ شروع تحلیل :      6. تاریخ بازبینی مجدد :
جزء دستگاهحالت شکست بالقوهاثر شکست بالقوهشدت اثر (S)علل شکست بالقوهاحتمال وقوع (O)روشهای شناساییدرجه شناسایی (D)اقدامات پیشنهادیRPN

 

جدول شدت خطر

رتبهشدت اثرشرح
10خطرناک ـ بدون هشداروخامت تاسف بار مثل خطر مرگ ، تخریب کامل
9خطرناک ـ با هشداروخامت تاسف بار اما همراه با هشدار است
8خیلی زیادوخامت جبران ناپذیر است- عدم توانایی انجام وظیفه اصلی

از دست دادن یک عضو بدن 7 زیاد وخامت زیاد همانند آتش گرفتن تجهیزات سوختگی بدن 6 متوسط وخامت کم است مانند ضرب دیدگی ،مسمومیت خفیف غذایی 5 کم وخامت خیلی کم مانند ضرب دیدگی ، مسمومیت خفیف غذای 4 خیلی کم وخامت خیلی کم است ولی بیشتر افراد آن را احساس می‌کنند

نشت جزئی گاز 3 اثرات جزئی بر جا می‌گذارد مثل خراش دست هنگام تراشکاری 2 خیلی جزئی دارد 1 هیچ یا بدون اثر

جدول احتمال کشف

معیار : احتمال کشف خطرقابلیت کشفرتبه
هیچ کنترلی وجود ندارد و یا در صورت وجود قادر به کشف خطر بالقوه نیست مطلقاً هیچ10
احتمال خیلی ناچیزی دارد که با کنترلهای موجود خطر ردیابی و اشکار شودخیلی ناچیز9
 احتمال ناچیزی دارد که با کنترلهای موجود خطر ردیابی و آشکار شودناچیز8
احتمالی خیلی کمی دارد که با کنترلهای موجود خطر ردیابی و آشکار شودخیلی کم7
احتمال کمی دارد که با کنترلهای موجود خطر ردیابی و آشکار شودکم6
در نیمی از موارد محتمل است که با کنترل موجود خطر بالقوه ردیابی و آشکار شودمتوسط5
احتمال نسبتاً زیادی وجود دارد که با کنترل موجود خطر بالقوه ردیابی و آشکار شودنسبتاً زیاد4
احتمال زیادی وجود دارد که با کنترل موجود خطر بالقوه ردیابی و آشکار شودزیاد3
 احتمال خیلی زیاد وجود داردخیلی زیاد2
تقریباً بطور حتم با کنترلهای موجود خطر بالقوه ردیابی و آشکار می شود.تقریباً حتمی1

 

جدول احتمال وقوع

احتمال رخداد خطرنرخ های احتمالی خطررتبه
بسیار زیاد – خطر تقریبا اجتناب ناپذیر است1در 2 یا بیش از آن

 

9 زیاد – خطرهای تکراری 1 در 8 مورد

7 متوسط – خطرهای مورد 1 در 80 مورد

 

4 کم – خطرهای نسبتا نادر 1 در 15000

2 بعید – خطر نامحتمل است

 

تعیین سطح ریسک قابل قبول

در روش استفاده شده در این تحقیق برای میزان سطح ریسک قابل قبول از عدد معیار ریسک استفاده گردیده است . معیار ریسک شاخصی برای جداسازی میزان ریسک قابل قبول و غیر قابل قبول می باشد . خطایی که عدد RPN آن بالاتر از معیار ریسک باشد غیر قابل قبول و اگر پایین تر از معیار ریسک باشد قابل قبول خواهد بود . برای تعیین میزان معیار ریسک بدین صورت عمل می شود که برای هر جزء دستگاه بر اساس عدد RPN و سطح بحران آن جزء ، نموداری نقطه ای ترسیم می شود . با توجه به نمودار، اولین نقطه ای که در سطح بحران 3 قرار می گیرد معیار ریسک برای دستگاه می باشد .

http://s5.picofile.com/file/8125244350/Picture1.png

تعریف سطوح بحرانی

  • سطح 1 : سطح عادی که در آن هر سه فاکتور عدد RPN دارای عددی کمتر از 6 می باشند و یا اینکه عدد RPN پایین است و نیاز به اقدامات پیشگیرانه احساس نمی شود.
  • سطح 2 : سطح نیمه بحرانی که در آن حداکثر یک فاکتور از سه فاکتور عدد RPN دارای مقادیری بالاتر از 6 است ولی عدد RPN پایین است . در اینصورت ارایه اقدامات پیشگیرانه ضروری است .
  • سطح 3 : سطح بحرانی که در آن حداقل دو فاکتور از سه فاکتور عدد RPN دارای مقادیر بالاتر از 6 باشند و عدد RPN نیز بالا می باشد . مسلم است که این سطح نیاز به اقدامات پیشگیرانه فوری دارد .

توجه به تمامی فاکتورهای FMEA

  • نکته قابل بحث در استفاده از FMEA توجه به اهمیت نسبی رتبه های شدت ، احتمال وقوع و قابلیت ردیابی مخاطرات می باشد. جهت درک بهتر مساله ، برای مثال در دو حالت خرابی مختلف که رتبه های شدت خرابی ، احتمال وقوع و میزان ردیابی 2،1،6 و 2،3،2 باشد RPN=12 است ، در حالیکه میزان شدت خطر در این دو حالت تفاوت زیادی دارد.

بخش عملی تحقیق ( آشنایی با دستگاه کاردینگ )

http://s5.picofile.com/file/8125244718/Picture2.jpg

تجزیه و تحلیل دستگاه کاردینگ به منظور استفاده از روش FMEA

مراحل انجام اين تحقیق به صورت کلی به شرح زیر می باشد :

  • 1. مشخص کردن سیستم و نحوه عملکرد آن

ابتدا سیستم کلی که شامل سالن ریسندگی ، کارگران و … می باشد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت .

  • 2. جمع آوري اطلاعات از طریق :

صحبت با افراد مطلع و مسئول و اپراتور دستگاه

استفاده از روش طوفان فكري برای آشنايي با نحوه عملكرد و ریسک های مربوط به دستگاه

استفاده از منابع علمی همچون مقالات، کتب و ا ينترنت

  • 3. تعيين خطا ها، علل بروز خطاها و آثار ناشي از آنها
  • 4. امتيازدهي به سه فاكتور رخداد، وخامت واحتمال كشف
  • 5. محاسبه RPN
  • 6. تهیه پیشنهادات و دستورالعمل جهت ارائه به مسئولین شرکت

فرم 3 – برگه کار FMEA تکمیل شده

http://s5.picofile.com/file/8125245142/Picture3.jpg

http://s5.picofile.com/file/8125245450/Picture4.jpg

دیاگرام معیار ریسک و اعداد RPN

  • براي تعیین عدد معیار ریسک ( سطح قابل قبول ريسک) در اين تحقیق به این ترتیب عمل شده است که پس از محاسبه RPN برای تمامی زیر سیستم ها، نموداری نقطه ای بر اساس دو فاکتور سطح بحران و عدد RPN ترسیم شد که در این نمودار علاوه بر مشخص شدن اعداد RPN ، تعداد خطاهای موجود در هر سطح نیز نشان داده شده اند .
  • باتوجه به نمودار، اولين نقطه اي که در سطح 3 قرار مي گيرد مشخص کننده معيار ريسک مي باشد که در اینجا عدد 252 به عنوان مرز ریسک های قابل قبول و غیر قابل قبول تعیین شده است.

                           بر اساس عدد RPN                                                                            براساس شدت ریسک

http://s5.picofile.com/file/8125246042/Picture5.pnghttp://s5.picofile.com/file/8125246084/Picture6.png

                                      براساس احتمال وقوع                                                                                                 بر اساس احتمال کشف

http://s5.picofile.com/file/8125246176/Picture7.pnghttp://s5.picofile.com/file/8125246184/Picture8.png

http://s5.picofile.com/file/8125246218/Picture9.pngاقدامات اصلاحی و پیشنهادات

اقدامات اصلاحي مزبور در جهت کاهش نمره عوامل شدت اثر، احتمال وقوع و شناسايي خطا صورت مي پذيرد .

در صورتيكه امكان حذف وقوع خطا ميسر باشد اين اقدام پيش از هر اقدام ديگري توصيه مي گردد . در عين حال حداقل واکنش ممكن در برابر يك خطا ايجاد امكاني براي شناسايي بهتر خطا مي باشد ٠

در نتيجه اقدامات اصلاحي به ترتيب زیر توصيه مي گردند :

  1. انجام اقدامات اصلاحي پيشگيرانه در جهت حذف احتمال وقوع
  2. انجام اقدامات اصلاحي پيشگيرانه در جهت کاهش شدت
  3. انجام اقدامات اصلاحي پيشگيرانه در جهت کاهش احتمال وقوع
  4. انجام اقدامات اصلاحي پيشگيرانه در جهت افزايش امكان شناسايي و آشكارسازي خطا قبل از تحويل محصول به مشتر ي
  5. انجام اقدامات اصلاحي پيشگيرانه در جهت افزايش امكان شناسايي و آشكارسازي خطا در زمان استفاده از محصول توسط مشتري

پیشنهادات

  1. نصب و استقرار جعبه وسائل کمکهاي اوليه به تعداد کافي در قسمتهاي مختلف سالن و آموزش کمک های اولیه به یکی از افراد سالن ریسندگی که همیشه در سالن حضور دارد.
  2. تهیه و نصب تابلوهای هشدار دهنده و آموزشی در مجاورت دستگاه
  3. آموزش به سایر افراد تا در هنگام کار با اپراتور دستگاه کاردینگ صحبت نکنند
  4. تاکید بر تمیز نمودن دستگاه پس از پایان هر روز کاری
  5. عدم استفاده از لباس گشاد و آستین دار
  6. الزام کارگر به استفاده از ابزار آلات مناسب به جای دست
  7. خاموش کردن دستگاه هنگام تمیز نمودن مخزناستفاده از وسیله ای همچون آب پاش به جای دست برای قسمت غلطکهای استیل
  8. استفاده از حفاظ برای قسمت دریچه
  9. استفاده از برس به جای دست برای تمیز کردن دافر
    • بعد از اينكه اقدام اصلاحي مشخص گرديد فرد يا بخشي از سازمان بايد مسئوليت اجراي آن را به عهده بگيرد. نام فرد مربوطه و حداکثر زماني که بايد اقدام لازم انجام شود باید ثبت گردد .
    • پس از انجام اقدامات فوق و پس از مدت زمان معین، ارزیابی مجدد از ریسک ها انجام می شود تا مشخص گردد که اجرای اقدامات اصلاحی در جهت کاهش ریسک ها مفید بوده است یا خیر.

 

 

دانلود توضیحات این بخش به صورت PPT:

لطفا ابتدا در سایت ثبت نام کنید
ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید

 این پست هم در مورد نمونه های و خطراتی است که با روش FMEA  در عملیات مختلف شناسایی و مورد ارزیابی واقع شده است که جا داره مطالعه کنید.


 

Refrences

  1. میر سراجی ، شبنم و همکاران . مقالهتجزیه و تحلیل خطا و آثار ناشی از آن در کارگاه ماشین ابزار از طریق تعیین سطح بحران ، 1386
  2. افضل آبادی ، محمد حسین و همکاران .آنالیز خطر در شرکت فولاد آلیاژی ایران با استفاده از روش FMEA ، اولین کنفرانس بین المللی جایگاه HSEدر سازمانها – اصفهان 1386
  3. امیری ، شهرام . FMEA و بکارگیری آن در یک واحد صنعتی ، پایان نامه فوق لیسانس مهندسی صنایع ، دانشگاه تهران ، 1377
  4. عبدالشاه ، محمد . کاربرد تکنیک تجزیه و تحلیل عوامل شکست ( FMEA ) در ایمنی کار با ماشین های تزریق پلاستیک ، اولین همایش ملی مهندسی ایمنی و مدیریت HSE ، اسفند 84